సుప్రీంకోర్టు జడ్డి పిడుగు: లాలూ బెయిల్ పై కీలక విచారణ.. ఇన్వెస్టర్లకు 'గవర్నెన్స్ రిస్క్' ముప్పు!

న్యాయ పర్యవేక్షణ కఠినతరం

దేవఘర్ (Deoghar) ఫుడ్ స్కామ్ కేసులో లాలూ ప్రసాద్ యాదవ్ బెయిల్ కు వ్యతిరేకంగా CBI దాఖలు చేసిన అప్పీల్ పై సుప్రీంకోర్టులో విచారణ.. ఇది కేవలం సాధారణ ప్రక్రియగా కాకుండా, లోతైన న్యాయపరమైన పరిశీలనగా మారింది. న్యాయమూర్తులు ఎం.ఎం. సుందరేష్, ఎన్. కోటేశ్వర్ సింగ్.. నిందితుల వయసు పై వ్యాఖ్యలు చేస్తూ, శిక్ష పడిన తర్వాత (post conviction) వారి విడుదలకు గల కారణాలు 'చట్టవిరుద్ధం' (illegally out) అయ్యే అవకాశం ఉందని పేర్కొన్నారు. ముఖ్యంగా, అవినీతి కేసుల్లో శిక్షల నిలుపుదల (sentence suspension) ఎలా మంజూరు చేయబడుతుందనే దానిపై ఒక పునఃపరిశీలన జరిగే ఛాన్స్ ఉంది. CBI వాదన ప్రకారం, ఈ కేసుల్లో చట్టాన్ని తప్పుగా అన్వయించారని తెలుస్తోంది. కేసు ఫైళ్లు 'ఎన్నాళ్ళో మూలన పడి ఉంటున్నాయి' (languish) అని కోర్టు గుర్తించడం.. న్యాయ ప్రక్రియలో ఉన్న వ్యవస్థాగత సమస్యలను, కేసుల్లో అనిశ్చితిని సూచిస్తుంది.

దేవఘర్ ఫుడ్ స్కామ్: పరిధి, న్యాయపరమైన చిక్కులు

దేవఘర్ ఫుడ్ స్కామ్.. 1991-1994 మధ్య కాలంలో ఖజానా నుంచి ₹89 లక్షలు అక్రమంగా విత్‌డ్రా చేసిన వ్యవహారం. అయితే, ఇది కేవలం ఒక భాగం మాత్రమే. గత రెండు దశాబ్దాలుగా బీహార్ ప్రభుత్వ ఖజానాల నుంచి సుమారు ₹950 కోట్లు అవినీతి ద్వారా మళ్లించబడ్డాయని దర్యాప్తులో తేలింది. ఆ సమయంలో బీహార్ ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న లాలూ ప్రసాద్ యాదవ్, ఈ కుంభకోణంతో సహా పలు క్రిమినల్ కుట్ర, అవినీతి కేసుల్లో దోషిగా తేలారు. ఈ కేసుల్లో ఆయనకు మొత్తం పదేళ్లకు పైగా జైలు శిక్ష పడింది. డిసెంబర్ 2017లో ప్రత్యేక CBI కోర్టు శిక్ష విధించగా, ఆ తర్వాత జులై 2019లో ఝార్ఖండ్ హైకోర్టు బెయిల్ మంజూరు చేసింది. దీనిపై CBI ఫిబ్రవరి 2020లో సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించగా, ప్రస్తుత సుదీర్ఘ విచారణ జరుగుతోంది.

వ్యవస్థాగత జాప్యాలు, పాలనలోని బలహీనతలు

1996లో వెలుగుచూసిన దేవఘర్ ఫుడ్ స్కామ్ కేసులు.. భారతదేశంలో న్యాయపరమైన జాప్యాల (judicial backlogs) వల్ల ఎదురయ్యే సవాళ్లకు నిదర్శనం. ఇలాంటి ఆలస్యం కేవలం చట్టపరమైన అనిశ్చితిని పెంచడమే కాకుండా, ప్రజల విశ్వాసాన్ని దెబ్బతీస్తుంది. అవినీతికి అడ్డుకట్ట పడకుండా పోతుంది. కేసుల మూల్యాంకనం ఆలస్యం కావడం, నిందితులు మరణిస్తే కేసులు మూసివేయడం వంటి అంశాలు న్యాయవ్యవస్థలో సామర్థ్యం పెంచాల్సిన ఆవశ్యకతను తెలియజేస్తున్నాయి. ఈ ఆలస్యమైన న్యాయ ప్రక్రియ.. దేశంలో 'గవర్నెన్స్ రిస్క్' ను పెంచుతుంది. గతంలో 'లైసెన్స్ రాజ్' వంటి కుంభకోణాల్లో చూసినట్లుగా, రాజకీయ పలుకుబడి, అవినీతికి అవకాశం ఉన్న రంగాలపై ఇది ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతుంది. న్యాయమూర్తులు కూడా బెయిల్ ఇవ్వడానికి భయపడుతున్నారని, దీనివల్ల ముందస్తు నిర్బంధం, న్యాయవ్యవస్థపై భారం పెరుగుతోందని సుప్రీంకోర్టు కూడా అంగీకరించింది.

'బేర్ కేస్': దీర్ఘకాలిక న్యాయ, పాలనపరమైన రిస్కులు

లాలూ ప్రసాద్ యాదవ్ వంటి ప్రముఖులపై కొనసాగుతున్న న్యాయపరమైన చిక్కులు.. దీర్ఘకాలిక రిస్క్ స్టోరీగా నిలుస్తున్నాయి. ఈ ఫుడ్ స్కామ్ లో అక్రమంగా తరలించబడిన సొమ్ము వందల కోట్లల్లో ఉందని అంచనా. అంతేకాదు, యాదవ్ పై 'ల్యాండ్-ఫర్-జాబ్స్' స్కామ్, IRCTC హోటల్ అవినీతి కేసుల్లో కూడా ఆరోపణలున్నాయి. ఇది వివిధ రంగాల్లో, వివిధ కాలాల్లో జరిగిన ఆరోపణల నమూనాని సూచిస్తుంది. ఇలాంటి పునరావృతమయ్యే న్యాయపరమైన ఇబ్బందులు.. పెట్టుబడిదారుల విశ్వాసాన్ని దెబ్బతీసి, వ్యాపార భాగస్వామ్యాలను నిరుత్సాహపరుస్తాయి. ప్రత్యక్ష ఆర్థిక ప్రభావాలతో పాటు, ఈ సుదీర్ఘ న్యాయ పోరాటాలు బలహీనమైన పాలన (weak governance), రాజీపడిన న్యాయవ్యవస్థ అనే అభిప్రాయాన్ని కలిగిస్తాయి. ఇది దేశ అంతర్జాతీయ స్థాయిని, విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులను (FDI) ప్రభావితం చేస్తుంది. సుప్రీంకోర్టు ప్రస్తుత వైఖరి, శిక్షల నిలుపుదల విషయంలో కఠినమైన జవాబుదారీతనం వైపు ఒక అడుగుగా కనిపిస్తోంది. ఇది దీర్ఘకాలంలో పాలనకు మేలు చేసినా, తక్షణ న్యాయపరమైన, కార్యాచరణపరమైన రిస్క్ లను పెంచే అవకాశం ఉంది.

ముగింపు: కొనసాగుతున్న న్యాయపరమైన నీడ

సుప్రీంకోర్టు ఈ కేసు విచారణను ఏప్రిల్ కు వాయిదా వేయడంతో.. లాలూ ప్రసాద్ యాదవ్ బెయిల్ తో పాటు, శిక్షల నిలుపుదలపై న్యాయపరమైన పరిశీలన కొనసాగుతుందని స్పష్టమైంది. ఈ నిరంతర న్యాయ ప్రక్రియ.. ఈ లోతుగా పాతుకుపోయిన అవినీతి కేసులకు సంబంధించిన 'గవర్నెన్స్ రిస్క్' ను, విస్తృత ఆర్థిక, పెట్టుబడి చర్చల్లో ఒక ముఖ్యమైన, పరోక్ష అంశంగా నిలుపుతుంది. సుప్రీంకోర్టు పరిశీలన కేవలం వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛకు సంబంధించినది కాదు, న్యాయ ప్రక్రియ సమగ్రతను, దాని దేశ పాలనపై పడే ప్రభావాన్ని కాపాడటానికి సంబంధించినది.