సుప్రీంకోర్టులో న్యాయమూర్తుల సంఖ్య పెంపు: కేసుల భారం vs. సామర్థ్యం

న్యాయవ్యవస్థ విస్తరణ: విధానపరమైన విమర్శలు

సుప్రీంకోర్టులో ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల నియామకం అనేది న్యాయవ్యవస్థ సామర్థ్యాన్ని పెంచే ఒక వ్యూహాత్మక చర్య. అయితే, వ్యవస్థాగతంగా పేరుకుపోతున్న కేసుల భారాన్ని తగ్గించడంలో దీని ప్రభావం ఎంతవరకు ఉంటుందనేది ప్రశ్నార్థకం. గతంలో 34 మంది న్యాయమూర్తులతో పనిచేసిన సుప్రీంకోర్టులో, ఇప్పుడు 38 మంది న్యాయమూర్తుల వరకు కూర్చునేలా సీట్ల సంఖ్యను పెంచారు. ఈ విస్తరణతో ప్రస్తుతం 37 మంది న్యాయమూర్తులు కోర్టులో ఉన్నారు. ఇది న్యాయమూర్తుల కొరత కంటే, కోర్టు కార్యకలాపాలపైనే ఒత్తిడిని పెంచుతుంది.

బార్ నుంచి నేరుగా నియామకం

సీనియర్ న్యాయవాది వి. మోహనను నేరుగా బార్ నుంచి నియమించడం అనేది హైకోర్టుల నుంచి న్యాయమూర్తుల ఎంపికకు భిన్నమైన పద్ధతి. ఈ నియామకాల ప్రధాన ఉద్దేశ్యం పెరుగుతున్న కేసుల భారాన్ని సమర్థవంతంగా పంపిణీ చేయడమే అయినప్పటికీ, వీరి ఎంపికలో నిర్దిష్ట నైపుణ్యాలపై దృష్టి సారించినట్లు కనిపిస్తోంది. పర్యావరణ న్యాయశాస్త్రం, గోప్యతా హక్కుల పరిరక్షణ, న్యాయ కమిటీల పరిపాలనాపరమైన అంశాలు వంటి రంగాల్లో ప్రత్యేక పరిజ్ఞానాన్ని కోర్టుకు అందించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. బార్ నుంచి నేరుగా న్యాయమూర్తులను తీసుకోవడం ద్వారా కోర్టు దృక్పథాన్ని ఆధునీకరించే ప్రయత్నం జరుగుతుందని భావిస్తున్నప్పటికీ, కొలీజియం ఎంపిక ప్రమాణాలపై పారదర్శకతపై చర్చలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి.

నిర్వహణపరమైన సవాళ్లు

ప్రస్తుత న్యాయవ్యవస్థపై విమర్శలు చేసేవారు, న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను పెంచడం అనేది లోతుగా పాతుకుపోయిన సమస్యకు కేవలం పైపై పరిష్కారం మాత్రమే అని వాదిస్తున్నారు. అసలు సమస్య న్యాయమూర్తుల సంఖ్య మాత్రమే కాదు, రికార్డు స్థాయిలో కేసుల పేరుకుపోవడానికి దారితీస్తున్న విధానపరమైన అసమర్థతలు. డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాల కొరత, పాత కేసుల నిర్వహణ వ్యవస్థలు న్యాయం అందడంలో జాప్యాన్ని కలిగిస్తున్నాయని విమర్శకులు అంటున్నారు. అంతేకాకుండా, తక్షణ లేదా ఆర్డినెన్స్ ఆధారిత విస్తరణలు, వ్యవస్థాగత సంస్కరణల పట్ల చురుకైన విధానానికి బదులుగా, ప్రతిస్పందన ఆధారిత విధానాన్ని సూచిస్తున్నాయి. దిగువ కోర్టుల్లో మౌలిక సదుపాయాలపై గణనీయమైన పెట్టుబడులు పెట్టకుండా, సుప్రీంకోర్టు 34 సీట్లతో పనిచేసినా లేదా 38 సీట్లతో పనిచేసినా, అది మొత్తం న్యాయవ్యవస్థకు ఒక అడ్డంకిగానే మిగిలిపోతుంది.

భవిష్యత్తు ప్రణాళిక

భవిష్యత్తును పరిశీలిస్తే, ఈ నూతనంగా విస్తరించిన బెంచ్ యొక్క దీర్ఘాయువు సంస్కరణలకు అవకాశాన్ని కల్పిస్తుంది. కొత్తగా నియమితులైన న్యాయమూర్తులు మూడేళ్ల నుంచి ఐదేళ్ల వరకు పదవీకాలం కలిగి ఉంటారు. ఈ సమయంలో, విధానపరమైన అడ్డంకులను సరిదిద్దగలిగితే, నిర్దిష్ట కేసుల భారాన్ని తగ్గించే అవకాశం ఉంది. అయితే, కోర్టు యొక్క మొత్తం కార్యకలాపాలపై ఈ న్యాయమూర్తుల ప్రభావం, వారు ప్రస్తుత అధికారిక విధానాల కంటే సంస్థాగత సామర్థ్యానికి ప్రాధాన్యత ఇస్తారా అనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. చారిత్రక పోకడలను బట్టి చూస్తే, న్యాయమూర్తుల సంఖ్య పెరిగినప్పుడు, కేసుల దాఖలు కూడా పెరుగుతుందని, దీనివల్ల ఒక్కో న్యాయమూర్తి ఉత్పాదకతలో లాభాలు తగ్గిపోతాయని విశ్లేషకులు జాగ్రత్తగా గమనిస్తున్నారు.