కొత్తగా అమల్లోకి వచ్చిన Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita (BNSS) చట్టం ప్రకారం, ప్రజా నిరసనలను నిర్వహించేటప్పుడు పోలీసులు పాటించాల్సిన నిబంధనలపై చర్చ మొదలైంది. లా-ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ ఏజెన్సీలు బలప్రయోగం చేసేటప్పుడు, ఆ పరిస్థితి తీవ్రతకు అనుగుణంగానే వ్యవహరించాలని, చట్టం ఎప్పుడూ పౌరుల ప్రాథమిక హక్కులకు భంగం కలిగించకూడదని నిపుణులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.
ప్రజా నిరసనలను నిర్వహించే సమయంలో శాంతిభద్రతలను కాపాడటం పోలీసుల బాధ్యత అయితే, అదే సమయంలో పౌరుల రాజ్యాంగ హక్కులను కాపాడటం కూడా అంతే ముఖ్యం. ఈ సమతుల్యతను కాపాడటమే లక్ష్యంగా Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita (BNSS) రూపుదిద్దుకుంది. పాత క్రిమినల్ ప్రొసీజర్ కోడ్ స్థానంలో వచ్చిన ఈ కొత్త చట్టంలోని Section 172 ప్రకారం, అక్రమంగా గుమిగూడిన వారిని చెదరగొట్టే అధికారం పోలీసులకు ఉంటుంది. అయితే, ఈ అధికారం అపరిమితం కాదు. కేవలం హెచ్చరికల నుండి భౌతిక చర్య వరకు ప్రతి అడుగు కూడా ఆ సందర్భానికి తగినంత (Proportional) గానే ఉండాలి.
ప్రొపోర్షనాలిటీ డాక్ట్రిన్ (Proportionality Doctrine)
పోలీసులు అతి తక్కువ స్థాయిలో మాత్రమే బలాన్ని ప్రయోగించాలనేది ప్రధాన సూత్రం. దీనినే 'ప్రొపోర్షనాలిటీ డాక్ట్రిన్' అంటారు. సుప్రీంకోర్టు గతంలో ఇచ్చిన 'రామ్‌లీలా మైదాన్' తీర్పు కూడా దీనినే నొక్కి చెప్పింది. నిరసనకారులపై విపరీతమైన బలాన్ని ప్రయోగించడం, భారత రాజ్యాంగంలోని Article 19 కింద లభించే ప్రాథమిక స్వేచ్ఛకు భంగం కలిగించడమేనని న్యాయ నిపుణులు చెబుతున్నారు. పోలీసులు బలప్రయోగానికి ముందు చర్చలు, హెచ్చరికల ద్వారా పరిస్థితిని అదుపులోకి తెచ్చే ప్రయత్నం చేయాలి.
కస్టడీలో బాధ్యతలు - మానవ హక్కులు
నిరసన ప్రదేశం నుండి ఎవరినైనా అదుపులోకి తీసుకున్నప్పుడు, వారి భద్రతకు సంబంధించి పోలీసుల బాధ్యత మొదలవుతుంది. డిటైన్ చేసిన వారికి సకాలంలో వైద్య సదుపాయాలు అందేలా చూడాలి. అలాగే, ఒక వ్యక్తిని అదుపులోకి తీసుకున్నప్పటి నుండి 24 గంటల సమయం మొదలవుతుందని, అదే సమయంలో వారిని మేజిస్ట్రేట్ ముందు హాజరుపరచాలని చట్టం చెబుతోంది. ఇది పరిపాలనాపరమైన లోపాలు లేకుండా చూసే కీలకమైన నిబంధన.
న్యాయ వ్యవస్థ పర్యవేక్షణ
ప్రజా ప్రయోజనాలు లేదా ట్రాఫిక్ సమస్యల పేరుతో పోలీసులకు అధికారాలు ఉన్నప్పటికీ, అవి శాంతియుత నిరసనలను అణిచివేసే సాధనాలుగా మారకూడదు. అనుమతి లేదన్న కారణంతోనే ఏ నిరసననైనా అణచివేయడం సరికాదని న్యాయ వ్యవస్థ స్పష్టం చేస్తోంది. చివరగా, పోలీసుల చర్య చట్టబద్ధమైనదా కాదా అనేది కేవలం వారి అధికారాల మీద కాకుండా, ఆ పరిస్థితిలో ఆ చర్య ఎంతవరకు అవసరమనే దానిపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది.