సుప్రీంకోర్టు కీలక ఆదేశాలు: న్యాయవాదులు AI వాడకం తప్పక చెప్పాలి!

తప్పనిసరిగా వెల్లడించాల్సిందే!

భారత సుప్రీంకోర్టు ప్రతిపాదించిన "Regulations for Use of Artificial Intelligence in Courts, 2026" నిబంధనలు, కోర్టుల్లో ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) వాడకంపై కఠిన నిబంధనలు విధిస్తున్నాయి. ఇకపై న్యాయవాదులు కోర్టుల్లో దాఖలు చేసే పిటిషన్లు, సాక్ష్యాలు లేదా పరిశోధనల్లో AI టూల్స్ వాడితే, దానిని తప్పనిసరిగా తెలియజేయాలి. ఈ నిబంధనలతో, AI వాడకంలో పారదర్శకత, వెరిఫికేషన్ తప్పనిసరి అవుతుంది. సాఫ్ట్‌వేర్ నుంచి న్యాయవాదికి బాధ్యత బదిలీ అవుతుంది.

టెక్నాలజీ వాడితే.. శిక్ష తప్పదు!

ఈ నిబంధనల్లో కీలకమైన అంశం.. బాధ్యత (Liability). Regulation 43(6) ప్రకారం, AI రూపొందించిన ఏదైనా అవుట్‌పుట్‌కు న్యాయవాదే పూర్తి బాధ్యత వహించాలి. అంటే, "AI 'hallucination'" లేదా సాఫ్ట్‌వేర్ లోపం అంటూ సాకులు చెప్పడానికి వీల్లేదు. 2023 డిజిటల్ పర్సనల్ డేటా ప్రొటెక్షన్ యాక్ట్ ప్రకారం, డేటా సమగ్రతకు మనిషే బాధ్యత వహించాలనే ధోరణికి ఇది అనుగుణంగా ఉంది. సాఫ్ట్‌వేర్ తప్పులను న్యాయవాదులు తమ రక్షణ కోసం వాడుకోలేరు. దీనితో, లా సంస్థలు తమ సొంత వెరిఫికేషన్ ప్రక్రియలను పటిష్టం చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది.

AI వల్ల ప్రమాదాలు ఉన్నాయా?

ఆధునికీకరణ జరుగుతున్నప్పటికీ, కొన్ని ప్రమాదాలున్నాయని విమర్శకులు అంటున్నారు. AIపై ఎక్కువగా ఆధారపడటం వల్ల, ఇప్పటికే ఉన్న కేసు చట్టాలు (case law) అలాగే ఉండిపోయి, న్యాయ సూత్రాల సహజ పరిణామానికి ఆటంకం ఏర్పడే అవకాశం ఉంది. మానవ న్యాయమూర్తులు తమ సానుభూతి, నైతిక వివేచనతో చట్టాన్ని మారుస్తూ ఉంటారు. కానీ AI మోడల్స్ కేవలం కన్సిస్టెన్సీకే ప్రాధాన్యత ఇస్తాయి. దీనివల్ల చట్టం మొండిగా మారే ప్రమాదం ఉంది.

అంతేకాకుండా, చాలా లీగల్-టెక్ టూల్స్ 'బ్లాక్-బాక్స్' లాగా ఉండటం వల్ల, వాదనల చెల్లుబాటును ప్రశ్నించడం కష్టమవుతుంది. పెద్ద సంస్థలకు AI సిస్టమ్స్ ను వాడే వనరులు ఉన్నప్పటికీ, చిన్న సంస్థలు, సొంత ప్రాక్టీషనర్లు మాత్రం ఇబ్బందులకు గురయ్యే అవకాశం ఉంది. వార్షిక ఆడిట్‌లు, AI ఇన్సిడెంట్ డేటాబేస్‌ల నిర్వహణ వంటివి, కొత్తగా ఈ రంగంలోకి వచ్చేవారికి అడ్డంకిగా మారవచ్చు.

భవిష్యత్ దిశ!

ఈ నిబంధనలు, న్యాయ రంగంలో AI వినియోగంపై UNESCO వంటి సంస్థల మార్గదర్శకాలకు అనుగుణంగా ఉన్నాయి. సెంట్రలైజ్డ్ అపెక్స్ బాడీ, AI పై సెంటర్ ఆఫ్ రీసెర్చ్ అండ్ ఎక్సలెన్స్ (CoRE-AI) ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా, భారతదేశం తన న్యాయ ప్రమాణాలను అంతర్జాతీయ స్థాయికి తీసుకురావాలని చూస్తోంది. టెక్నాలజీ వాడకం పెరిగే కొద్దీ, లీగల్ టెక్ ప్రొవైడర్లు కేవలం అవుట్‌పుట్ వేగంపైనే కాకుండా, తమ ప్లాట్‌ఫామ్స్ 'auditable by design' గా ఉండేలా చూడటంపై దృష్టి పెడతారు.