భారత న్యాయ వ్యవస్థ స్తంభన: వాణిజ్యానికి, పెట్టుబడులకు పెను భారంగా మారిన అమలు ఆలస్యం!

న్యాయపరమైన స్తంభనతో ఆర్థిక నష్టం

భారతదేశంలో కోర్టు తీర్పుల అమలులో జరుగుతున్న విపరీతమైన జాప్యాలు, సంక్లిష్టమైన ప్రక్రియలు దేశ ఆర్థికాభివృద్ధికి పెద్ద అవరోధంగా మారాయి. దాదాపు 8.82 లక్షల ఎగ్జిక్యూషన్ పిటిషన్లు పెండింగ్‌లో ఉండటంతో, అనేక న్యాయస్థానాల ఆదేశాలు అమలు కాకుండానే ఉండిపోతున్నాయి. దీనివల్ల న్యాయ విజయాలు పొందిన వారికి ఫలితం దక్కడం లేదు. ఈ అసమర్థత కేవలం చట్టపరమైన సమస్య మాత్రమే కాదు, గణనీయమైన ఆర్థిక పరిణామాలను కలిగిస్తోంది. న్యాయపరమైన నిర్ణయాలను వేగవంతం చేస్తే, భారతదేశ ఆర్థిక వృద్ధిని సంవత్సరానికి 1-2% మేర పెంచవచ్చని అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి. అంతేకాకుండా, నెమ్మదిగా జరిగే వివాద పరిష్కారాల వల్ల ఆస్తులు, భూములు, మూలధనం భారీ మొత్తంలో నిలిచిపోతున్నాయి. ఇది వ్యాపారాలకు వనరుల సరైన వినియోగానికి, నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి ఆటంకం కలిగిస్తోంది. కొన్ని అంచనాల ప్రకారం, ఇలా నిలిచిపోయిన ఆస్తుల విలువ వందల బిలియన్ డాలర్లలో ఉంటుంది.

ఒప్పందాల అమలులో వైఫల్యం - పెట్టుబడులకు ఆటంకం

వాణిజ్యానికి మూలస్తంభం ఒప్పందాల విశ్వసనీయమైన అమలు. కానీ, భారతదేశంలో కోర్టు తీర్పులను అమలు చేయడంలో జరుగుతున్న తీవ్ర జాప్యం ఈ సూత్రాన్ని దెబ్బతీస్తోంది. ప్రపంచ బ్యాంకు నివేదికల ప్రకారం, ఒప్పందాల అమలు (Contract Enforcement) విషయంలో భారత్ 190 దేశాలలో 163వ స్థానంలో నిలిచింది. ఒక వాణిజ్య వివాదాన్ని పరిష్కరించడానికి సగటున దాదాపు నాలుగు సంవత్సరాలు పడుతోంది. సింగపూర్ వంటి దేశాలలో ఇది చాలా తక్కువ సమయంలోనే పూర్తవుతుంది. ఈ పరిస్థితి ఇన్వెస్టర్ల విశ్వాసాన్ని తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తోంది. ముఖ్యంగా, 2015 నాటి కమర్షియల్ కోర్ట్స్ యాక్ట్ (Commercial Courts Act) ట్రయల్ దశలను వేగవంతం చేసినప్పటికీ, అమలుకు సంబంధించిన ఆర్డర్ XXI (Order XXI)ను తన పరిధిలోకి తీసుకోలేదు. దీని అర్థం, కమర్షియల్ కోర్టులలో త్వరగా వచ్చిన తీర్పులు కూడా, ఇతర సివిల్ డిక్రీల మాదిరిగానే, పురాతనమైన, భారమైన, ఆలస్యమయ్యే అమలు ప్రక్రియలకు లోనవుతున్నాయి. ఇది వ్యాపారాలకు, విదేశీ పెట్టుబడిదారులకు అనిశ్చితిని కలిగిస్తోంది. విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులు (FDI) రావడానికి చట్టపరమైన హామీ చాలా ముఖ్యం, కానీ ఈ వ్యవస్థ లోపభూయిష్టంగా ఉంది.

వ్యవస్థాగత లోపాలు, సంస్కరణల ఆవశ్యకత

తీర్పుల అమలు బాధ్యతను నిర్వర్తించే సంస్థాగత యంత్రాంగం సమర్థవంతంగా లేదు. ఎగ్జిక్యూటర్లు, అడ్మినిస్ట్రేటివ్ సిబ్బందికి పరిమిత వనరులు, ప్రత్యేక ఆర్థిక నైపుణ్యాలు లేకపోవడం, ఆస్తులను స్వాధీనం చేసుకోవడంలో సవాళ్లు ఎదురవుతున్నాయి. వీరు తరచుగా నిరసనలు, అవినీతి వంటి సమస్యలను ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుంది. కోడ్ ఆఫ్ సివిల్ ప్రొసీజర్ (CPC) లోని సెక్షన్ 47 వంటి చట్టపరమైన లోపాలు, తీర్పు అప్పులుగా ఉన్నవారు కొత్త విచారణకు సమానమైన అభ్యంతరాలను లేవనెత్తడం ద్వారా ప్రక్రియలను పొడిగించడానికి వీలు కల్పిస్తున్నాయి. సుప్రీంకోర్టు ఇటీవల కాలంలో ఈ ప్రక్రియలను వేగవంతం చేయాలని ఆదేశించినప్పటికీ, సమగ్ర చట్టపరమైన, మౌలిక సదుపాయాల మద్దతు లేకపోవడంతో ఈ ప్రయత్నాలు విఫలమవుతున్నాయి. యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, సింగపూర్ వంటి దేశాలు సమర్థవంతమైన అమలు కోసం ప్రైవేట్ ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్‌ను ప్రోత్సహించడం లేదా అత్యంత శక్తివంతమైన ప్రభుత్వ యంత్రాంగాన్ని కలిగి ఉండటం వంటి విధానాలను అనుసరిస్తున్నాయి. భారతదేశం ఈ నమూనాలను పూర్తిగా స్వీకరించాల్సి ఉంది.

భవిష్యత్ అంచనాలు: వృద్ధికి ఆటంకం

భారతదేశ ఆర్థిక ఆశయాలకు, సివిల్ జస్టిస్ సిస్టమ్‌లోని అమలు దశను సరళీకృతం చేయడంలో, సంస్కరించడంలో నిరంతర వైఫల్యం ఒక ముఖ్యమైన, కొనసాగుతున్న సవాలుగా మిగిలింది. వివాద పరిష్కారం ఎంత వేగంగా ఉందో, ఒప్పందాల అమలు కూడా అంతే సమర్థవంతంగా మారే వరకు, దేశం పెట్టుబడులకు ఆకర్షణీయంగా మారదు. వ్యాపారాలకు అయ్యే ఖర్చు పెరుగుతూనే ఉంటుంది. ప్రస్తుత పరిస్థితులు "న్యాయం ఆలస్యమైతే, అభివృద్ధి కూడా ఆలస్యమవుతుంది" అనే వాస్తవాన్ని తెలియజేస్తున్నాయి. ఇది భారతదేశ పూర్తి ఆర్థిక సామర్థ్యాన్ని గ్రహించడంలో నిశ్శబ్దంగా, కానీ శక్తివంతంగా అడ్డుపడుతోంది. న్యాయపరమైన తీర్పుల అమలులో వేగం, నిశ్చింత లేకపోవడం అనేది వాస్తవ వ్యాపార వాతావరణాన్ని పెంపొందించడానికి అత్యవసరంగా చట్టపరమైన, పరిపాలనాపరమైన జోక్యాన్ని కోరే కీలకమైన బలహీనత.