భారత న్యాయ వ్యవస్థలో ఇన్వెస్టర్లకు రిస్కులు: మధ్యవర్తిత్వం, ఫీజులపై ఆందోళనలు

ఏం జరిగిందంటే?

లండన్ ఇంటర్నేషనల్ డిస్ప్యూట్స్ వీక్ (LIDW) 2026లో, అగర్వాల్ లా అసోసియేట్స్ మేనేజింగ్ పార్టనర్ మహేష్ అగర్వాల్, భారతదేశ వివాద పరిష్కార వ్యవస్థ (Dispute Resolution System)పై కీలక వ్యాఖ్యలు చేశారు. కేసు గెలిస్తేనే న్యాయవాదికి ఫీజు ఇచ్చే 'సక్సెస్-బేస్డ్ ఫీ' విధానానికి భారత్ ఇంకా సిద్ధంగా లేదని, వృత్తిపరమైన నిజాయితీపై ఆందోళనలున్నాయని ఆయన అన్నారు. అంతేకాదు, భారతదేశంలో ఆర్బిట్రేషన్ (మధ్యవర్తిత్వం) విశ్వసనీయత తగ్గిపోయిందని, గతంలో ఉన్న గౌరవం ఇప్పుడు లేదని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.

ఇన్వెస్టర్లకు దీని ప్రాముఖ్యత ఏంటి?

స్టాక్ మార్కెట్ ఇన్వెస్టర్లకు, కోర్టు కేసులు కేవలం చట్టపరమైన విషయాలు కావు. అవి కంపెనీల ఆర్థిక ఆరోగ్యానికి ప్రత్యక్ష రిస్కులు. ఒక కంపెనీ సుదీర్ఘ న్యాయ పోరాటంలో ఉంటే, అనిశ్చితి, పెట్టుబడి నష్టం, నిరంతర న్యాయ ఖర్చులు ఎదుర్కోవాల్సి ఉంటుంది. అగర్వాల్ ప్రకారం, భారతదేశ న్యాయ వ్యవస్థలో కేసులు భారీ సంఖ్యలో పెండింగ్‌లో ఉంటున్నాయి. చాలా సందర్భాల్లో, ఒక కంపెనీ కేసు గెలిచినా, తన న్యాయవాది ఫీజులను అవతలి పార్టీ నుంచి రాబట్టుకోలేని 'నో ఆర్డర్ యాజ్ టు కాస్ట్స్' అనే పద్ధతి అమల్లో ఉంది. దీనివల్ల, ఓడిపోయే ఆర్థిక రిస్క్ తక్కువగా ఉందని తెలిసి, అనవసరమైన కేసులు వేయడానికి ఆస్కారం ఏర్పడుతుంది. భవిష్యత్తులో చట్టపరమైన సంస్కరణలు వచ్చి, ఓడిపోయిన వారే ఖర్చులు భరించాలనే కఠిన నిబంధనలు వస్తే, అనవసరమైన వ్యాజ్యాలు తగ్గి, వాటాదారుల విలువ (Shareholder Value) కాపాడబడుతుంది.

ఆర్బిట్రేషన్ వర్సెస్ విదేశీ తీర్పుల అమలు

అంతర్జాతీయ కార్యకలాపాలున్న కంపెనీలకు, అగర్వాల్ సూచన ప్రకారం, భారతీయ ఆస్తులు లేదా పార్టీలతో వ్యవహరించేటప్పుడు, విదేశీ కోర్టు తీర్పులను అమలు చేసుకోవడం కంటే ఆర్బిట్రేషన్ వైపు మొగ్గు చూపడం ఆచరణాత్మకమని తెలిపారు. ఎందుకంటే, భారతదేశంలో విదేశీ తీర్పులను అమలు చేయడం నెమ్మదిగా, కష్టతరం కావొచ్చు. కొన్నిసార్లు, అవార్డు చేసిన దానిలో సగం మొత్తంకే సర్దుకుపోవాల్సి వస్తుంది. అంతర్జాతీయ కాంట్రాక్టులు లేదా జాయింట్ వెంచర్లలో ఉన్న కంపెనీలను అంచనా వేసేటప్పుడు ఇన్వెస్టర్లకు ఈ విషయం చాలా కీలకం.

మధ్యవర్తిత్వం వైపు మొగ్గు

ప్రస్తుత ఆర్బిట్రేషన్ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌లో ఉన్న సవాళ్లను దృష్టిలో ఉంచుకుని, వాణిజ్య వివాదాలకు మధ్యవర్తిత్వం (Mediation) ఒక ఆచరణీయ మార్గంగా మారే అవకాశం ఉందని అగర్వాల్ సూచించారు. ప్రభుత్వం కోర్టు వ్యవస్థపై భారాన్ని తగ్గించడానికి మధ్యవర్తిత్వ చట్టాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నందున, మధ్యవర్తిత్వాన్ని ముందుగా స్వీకరించే కంపెనీలు వివాదాలను వేగంగా, చౌకగా పరిష్కరించుకోవచ్చు. ఇది తరచుగా న్యాయ వివాదాల్లో చిక్కుకునే వ్యాపారాలకు కార్యాచరణ సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది.

ఇన్వెస్టర్లు ఏం గమనించాలి?

కార్పొరేట్ పాలన (Corporate Governance), రిస్క్ మేనేజ్‌మెంట్ చూస్తున్న ఇన్వెస్టర్లు కొన్ని కీలక అంశాలపై దృష్టి పెట్టాలి. ఒకటి, కొనసాగుతున్న కోర్టు కేసుల్లో ఓడిపోతే కంపెనీలు చెల్లించాల్సిన 'కంటింజెంట్ లయబిలిటీస్' (Contingent Liabilities)ని కంపెనీలు ఎలా నివేదిస్తున్నాయో గమనించాలి. ఈ లయబిలిటీస్ తగ్గడం లేదా మధ్యవర్తిత్వం ద్వారా వేగవంతమైన పరిష్కారం వైపు మారడం మంచి సంకేతం. రెండవది, భారతదేశంలో కఠినమైన 'కాస్ట్ రెజీమ్స్' (Cost Regimes)ను అమలు చేసే చట్టపరమైన మార్పులు లేదా కోర్టు తీర్పుల కోసం చూడాలి. న్యాయ వ్యవస్థ ఓడిపోయిన పార్టీలను విజేత పార్టీల పూర్తి న్యాయ ఖర్చులను చెల్లించేలా చేస్తే, అది అనవసర వ్యాజ్యాలకు పెద్ద నిరోధకంగా పనిచేస్తుంది, ఇది దీర్ఘకాలిక వ్యాపార స్థిరత్వానికి సానుకూల అంశం.