India Supreme Court: గౌరవంగా మరణించే హక్కుకు తీర్పు! లైఫ్ సపోర్ట్ తొలగింపునకు అనుమతి

కోర్టు నుంచి కీలక ఆదేశం

కోర్టు నుంచి వచ్చిన ఈ కీలక తీర్పు, భారతదేశంలో చివరి దశ సంరక్షణ (end-of-life care) పై జరుగుతున్న చర్చల్లో ఒక ముఖ్యమైన అడుగు. 2018 నాటి 'కామన్ కాజ్' (Common Cause) తీర్పులోని సూత్రాలకు అనుగుణంగా ఈ నిర్ణయం వెలువడింది. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21 ప్రకారం జీవితంతో పాటు 'గౌరవంగా మరణించే హక్కు' కూడా ఉందని ఈ తీర్పు స్పష్టం చేసింది. హరీష్ రాణా కోలుకోలేని అచేతన స్థితిలో ఉన్నారని, చికిత్సలు (artificial feedingతో సహా) అందించినా ఎటువంటి మెరుగుదల కనిపించలేదని కోర్టు ప్రస్తావించింది. సుదీర్ఘమైన బాధను తప్పించుకునే వ్యక్తి ఎంపికకు, జీవిత విలువకు మధ్య సమతుల్యాన్ని ఈ తీర్పు సాధించింది. ఈ సున్నితమైన కేసుల్లో ప్రక్రియను మెరుగుపరచడానికి, నిర్ధారిత మార్గదర్శకాల ప్రకారం నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి కోర్టు మెడికల్ బోర్డులకు అధికారం ఇచ్చింది.

పాసివ్ యూథనేషియా వైపు ప్రయాణం

భారతదేశంలో 'పాసివ్ యూథనేషియా' (passive euthanasia)ను గుర్తించడం ఒక సుదీర్ఘ న్యాయ ప్రక్రియ. 1996 నాటి 'గియాన్ కౌర్' (Gian Kaur) కేసు, 2011 నాటి 'అరుణా శాన్‌బాగ్' (Aruna Shanbaug) కేసు వంటివి జీవితంపై హక్కు, మరణించే హక్కుపై చర్చను తెరపైకి తెచ్చాయి. 2018లో వచ్చిన చారిత్రాత్మక 'కామన్ కాజ్' తీర్పు, పాసివ్ యూథనేషియాకు చట్టబద్ధత కల్పించింది. అలాగే 'లివింగ్ విల్స్' (living wills) ను కూడా అంగీకరించింది. గౌరవంగా జీవించే హక్కులో గౌరవంగా మరణించే హక్కు కూడా భాగమని ఈ తీర్పు పేర్కొంది. అప్పటి నుంచి, మెడికల్ బోర్డులు, కోర్టు పర్యవేక్షణతో కూడిన వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేశారు. హరీష్ రాణా కేసు ఈ నూతన నియమాలను నేరుగా వర్తింపజేస్తుంది. కృత్రిమ ఆహార సరఫరా (artificial feeding) కూడా ఒక మెడికల్ ట్రీట్‌మెంట్ అని, మెడికల్ బోర్డు అంగీకరిస్తే దానిని ఆపివేయవచ్చని కోర్టు పేర్కొంది.

నైతిక, ఆచరణాత్మక సవాళ్లు

న్యాయపరమైన పురోగతి సాధించినప్పటికీ, భారతదేశంలో పాసివ్ యూథనేషియా విషయంలో నైతిక, ఆచరణాత్మక సవాళ్లు మిగిలే ఉన్నాయి. కొందరు విమర్శకులు, జీవితం దేవుడిచ్చిన వరం అని, చికిత్సను నిలిపివేయడం దానికి విరుద్ధమని వాదిస్తారు. డబ్బు సమస్యలు లేదా వారసత్వ తగాదాలు వంటి పరిస్థితుల్లో బలహీనులపై ఒత్తిడి తెచ్చే అవకాశం ఒక ప్రధాన ఆందోళన. పాసివ్ యూథనేషియా (చికిత్స నిలిపివేయడం) కి, యాక్టివ్ యూథనేషియా (నేరుగా మరణాన్ని కలిగించడం, ఇది చట్టవిరుద్ధం) కి మధ్య తేడా ముఖ్యమైనదే అయినప్పటికీ, ఆచరణలో కొన్నిసార్లు అస్పష్టంగా ఉంటుంది. అలాగే, మెడికల్ బోర్డుల సమర్థత, నిష్పాక్షికతపై కూడా ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి. విస్తృతమైన పాలియేటివ్ కేర్ (palliative care) సేవల కొరత, జీవితాన్ని ముగించే నిర్ణయాలను సంక్లిష్టతరం చేస్తుంది. ప్రక్రియలు సులభతరం అయినప్పటికీ, రోగి ఎంపికకే ప్రథమ ప్రాధాన్యత ఇవ్వడానికి, ఆర్థిక కారణాలతో లేదా ఇతర వైద్య అవకాశాలు లేకపోవడం వల్ల నిర్ణయాలు తీసుకోకుండా చూడటానికి బలమైన రక్షణలు అవసరం.

భవిష్యత్ ప్రణాళిక

చివరి దశ వ్యవహారాల్లో కోర్టుల నిరంతర ప్రమేయం, రాజ్యాంగాన్ని అర్థం చేసుకునే విధానంలో వస్తున్న మార్పులను సూచిస్తుంది. 'కామన్ కాజ్' తీర్పును ఒక వ్యక్తికి నేరుగా వర్తింపజేయడం ఇదే తొలిసారి. ఇది భవిష్యత్తులో ఇలాంటి మరిన్ని కేసులకు దారితీస్తుందని భావిస్తున్నారు. అయితే, భారతదేశంలో పార్లమెంట్ నుంచి పాసివ్ యూథనేషియాపై ప్రత్యేక చట్టాలు లేవు, కాబట్టి ఈ వ్యవస్థ కోర్టు తీర్పులు, మారుతున్న మార్గదర్శకాలపై ఆధారపడి ఉంది. కోర్టు ఆదేశాలను ఆచరణలో పెట్టడానికి, లైఫ్ సపోర్ట్ తొలగింపునకు సంబంధించిన ముసాయిదా నిబంధనలను ప్రభుత్వం అభివృద్ధి చేస్తోంది. నిపుణులు, స్పష్టమైన చట్టాలు, సులభమైన ప్రక్రియలు, పాలియేటివ్ కేర్ అందుబాటును మెరుగుపరచడం, ప్రజల్లో అవగాహన పెంచడం వంటివి చేపట్టాలని సిఫార్సు చేస్తున్నారు. తీవ్రమైన అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్నవారికి ఈ న్యాయపరమైన హక్కు ఒక ఆచరణాత్మకమైన, గౌరవప్రదమైన వాస్తవంగా మారేలా, కరుణ, వ్యక్తిగత ఎంపికలను జాగ్రత్త, నైతికతతో సమతుల్యం చేస్తూ, మరణ ప్రక్రియను మరింత మానవీయంగా మార్చడమే లక్ష్యం.