భారత మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తి (CJI) జస్టిస్ డీవై చంద్రచూడ్.. రష్యా-ఉక్రెయిన్ మధ్య తలెత్తిన బ్యాంకింగ్ వివాదంలో కీలక పాత్ర పోషించనున్నారు. రష్యా తరపున ఆయనను మధ్యవర్తిగా (Arbitrator) నియమించింది.
అసలు వివాదం ఏంటి?
ఉక్రెయిన్కు చెందిన ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకు Oschadbank.. రష్యాపై ఒక పెద్ద లీగల్ కేసు వేసింది. యుద్ధం కారణంగా డొనెట్స్క్, లుహాన్స్క్, ఖేర్సన్, జపోరిజ్జియా వంటి ప్రాంతాల్లో తమ ఆస్తులు, కార్యకలాపాలు దెబ్బతిన్నాయని, భారీగా నష్టం వాటిల్లిందని Oschadbank ఆరోపిస్తోంది. ఈ నష్టపరిహారంగా వందల మిలియన్ల డాలర్లు చెల్లించాలని రష్యాను కోరుతోంది.
1998 ఒప్పందం ప్రకారం మధ్యవర్తిత్వం
ఈ వివాదాన్ని 1998 నాటి రష్యా-ఉక్రెయిన్ ద్వైపాక్షిక పెట్టుబడి ఒప్పందం (Bilateral Investment Treaty) కింద విచారిస్తున్నారు. గతంలో Oschadbank ఈ విషయంపై రష్యాకు నోటీసు ఇచ్చినా, సరైన స్పందన రాకపోవడంతో ఈ మధ్యవర్తిత్వ ప్రక్రియ మొదలైంది.
ముగ్గురు సభ్యుల ట్రిబ్యునల్
ఈ వివాదాన్ని పరిష్కరించడానికి ముగ్గురు సభ్యుల ఆర్బిట్రేషన్ ట్రిబ్యునల్ ను ఏర్పాటు చేశారు. కోస్టారికాకు చెందిన డయాలా జిమెనెజ్ (Dyalá Jiménez) ఈ ట్రిబ్యునల్ కు అధ్యక్షత వహిస్తారు. ఈమెను ఇరుపక్షాలు సంయుక్తంగా ఎంచుకున్నాయి. Oschadbank తరపున గ్రీకు ఆర్బిట్రేటర్ స్టావ్రోస్ బ్రెకౌలాకిస్ (Stavros Brekoulakis) వ్యవహరిస్తుండగా, రష్యా తరపున మాజీ భారత CJI జస్టిస్ డీవై చంద్రచూడ్ నియమితులయ్యారు.
గతంలో ఇలాంటివి తిరస్కరించారు
గతంలో కూడా రష్యా, కొన్ని ఇతర వివాదాలలో జస్టిస్ చంద్రచూడ్ ను మధ్యవర్తిగా సంప్రదించింది. అయితే, అప్పట్లో వింటర్షాల్ డియా (Wintershall Dea), ఉక్రెయినెర్గో (Ukrenergo) వంటి కేసులలో ఆయన మధ్యవర్తిగా వ్యవహరించడానికి నిరాకరించారు. అయితే, ఈసారి ఈ కీలక పాత్రను అంగీకరించారు.
అంతర్జాతీయంగా దీని ప్రాముఖ్యత
ఈ పరిణామం భారత స్టాక్ మార్కెట్ పై ప్రత్యక్ష ప్రభావం చూపకపోయినా, అంతర్జాతీయ చట్టాలు, సార్వభౌమ రిస్క్ (Sovereign Risk) ను పరిశీలించేవారికి ఇది చాలా ముఖ్యం. అంతర్జాతీయ పెట్టుబడుల మధ్యవర్తిత్వం అనేది ఒక ప్రత్యేక రంగం. ఇక్కడ వివిధ దేశాల ప్రభుత్వాలు, ప్రైవేట్ సంస్థల మధ్య వివాదాలు పరిష్కరించబడతాయి. ముఖ్యంగా, భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతల సమయంలో పెట్టుబడుల రక్షణ ఎలా ఉంటుందనే దానిపై ఈ కేసు తీర్పు ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయిగా నిలుస్తుంది.