మధ్యప్రాచ్య సంక్షోభం: ఇండియా-GCC వాణిజ్య ఒప్పందానికి 'తప్పనిసరి' పరిస్థితి!

మధ్య ప్రాచ్య దేశాల్లో నెలకొన్న ఉద్రిక్తతలు, భారత్-GCC దేశాల మధ్య స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం (FTA)పై చర్చల దిశను మార్చేశాయి. ఒకప్పుడు వాణిజ్యాన్ని పెంచుకునే లక్ష్యంతో మొదలైన ఈ ఒప్పందం, ఇప్పుడు స్థిరమైన సరఫరా గొలుసులు (Stable Supply Chains) మరియు ఆర్థిక భద్రతకు అత్యంత కీలకమైన అస్త్రంగా మారింది.

సరఫరా గొలుసుల స్థిరత్వానికే పెద్దపీట

కేంద్ర వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రి పియూష్ గోయల్, సౌదీ అరేబియా వాణిజ్య మంత్రి మజీద్ బిన్ అబ్దుల్లా అల్ ఖస్సాబీతో జరిగిన ఉన్నతస్థాయి చర్చల్లో ఈ అంశంపైనే ప్రధానంగా దృష్టి సారించారు. మధ్యప్రాచ్యంలోని సంఘర్షణల వల్ల, ముఖ్యంగా హార్ముజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz) వంటి కీలక మార్గాల్లో రవాణా ప్రమాదకరంగా మారింది. దీంతో షిప్పింగ్, ఇన్సూరెన్స్ ఖర్చులు విపరీతంగా పెరిగాయి. బ్రెంట్ క్రూడ్ (Brent Crude) ధరలు $100 డాలర్లు దాటాయి. భారతీయ ఎగుమతిదారులు ఒక్కో షిప్‌మెంట్‌కు $2,000 నుంచి $8,000 వరకు అదనపు ఛార్జీలు చెల్లించాల్సి వస్తోంది. ఈ భౌగోళిక రాజకీయ అస్థిరత, వాణిజ్య ప్రవాహాలను సురక్షితం చేసుకోవడం, సంఘర్షణల ప్రభావాన్ని తగ్గించడంపై దృష్టి పెట్టేలా చేసింది.

ఆర్థిక రిస్క్‌లను తగ్గించే వ్యూహంగా FTA

కేవలం వాణిజ్య సులభతరం చేయడమే కాకుండా, ద్వైపాక్షిక సంబంధాల్లో ఆర్థికపరమైన రిస్క్‌లను తగ్గించుకోవడానికి ఇండియా-GCC FTA ఒక ముఖ్యమైన సాధనంగా మారింది. ఫిబ్రవరి 5, 2026న కుదిరిన అవగాహనతో, చర్చలు మరింత చురుగ్గా సాగుతున్నాయి. 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఇండియా-GCC మధ్య ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం $178.7 బిలియన్లకు చేరుకుంది. దిగుమతులు ఎగుమతులను అధిగమించాయి, దీనికి ప్రధాన కారణం ఇంధన దిగుమతులపై ఆధారపడటం. GCC దేశాలు భారత ప్రపంచ వాణిజ్యంలో సుమారు 15.42% వాటాను కలిగి ఉన్నాయి. ఈ సమగ్ర ఒప్పందం, వాణిజ్యాన్ని విస్తరించడానికే కాకుండా, మార్కెట్ యాక్సెస్‌ను మెరుగుపరచడానికి, ఆర్థిక సమైక్యతను పెంచడానికి, బాహ్య భౌగోళిక రాజకీయ షాక్‌లను ఎదుర్కోవడానికి ఒక వ్యూహాత్మక చర్యగా పరిగణించబడుతోంది. 2006, 2008లో మొదలైన గత చర్చలు వాయిదా పడినప్పటికీ, ప్రస్తుత పరిస్థితులు వేగవంతమైన విధానాన్ని కోరుతున్నాయి.

సంక్షోభంతో దెబ్బతిన్న రంగాలు

మధ్యప్రాచ్య సంక్షోభం వల్ల భారత్ ఎగుమతుల్లో కీలక పాత్ర పోషించే కొన్ని రంగాలు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి.

• ఫార్మా రంగం: మార్చి నెలలోనే ₹2,500 కోట్ల నుంచి ₹5,000 కోట్ల వరకు నష్టపోయే ప్రమాదం ఉంది. రవాణాలో అంతరాయాలు, పెరిగిన ఫ్రైట్ ఛార్జీలు, సరుకుల సరఫరాలో జాప్యం వంటివి దీనికి కారణం. ముఖ్యంగా ఉష్ణోగ్రత నియంత్రణ అవసరమైన ఔషధాల సరఫరాకు ముప్పు వాటిల్లింది.

• బియ్యం ఎగుమతులు: ముఖ్యంగా మధ్యప్రాచ్యానికి వెళ్లే బాస్మతి బియ్యం ఎగుమతులు నిలిచిపోయాయి. వేలాది కోట్ల రూపాయల బిల్లులు పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి. పెరిగిన రవాణా, ఇన్సూరెన్స్ ఖర్చుల వల్ల వ్యాపారం కష్టతరంగా మారింది.

• రత్నాలు, ఆభరణాల రంగం: దుబాయ్ ఒక కీలక కేంద్రంగా ఉన్న ఈ రంగం సుమారు $2 బిలియన్ల నష్టాన్ని ఎదుర్కొంటోంది. విమానయాన నిషేధాలు, రద్దుల వల్ల ఎగుమతులు, దిగుమతులు ప్రభావితమయ్యాయి.

• ఇంజనీరింగ్ వస్తువులు: పశ్చిమ ఆసియాతో భారత వాణిజ్యంలో 16% వాటా ఉన్న ఈ రంగం, మార్చి నెల దాదాపు కోల్పోయినట్లే. పెట్రోకెమికల్స్, LPG వంటి ముడి పదార్థాల ధరలు పెరగడం, రవాణా నిలిచిపోవడంతో ఎగుమతులు 16-20% తగ్గే అవకాశం ఉంది.

• రసాయనాలు, ప్లాస్టిక్స్: ఈ రంగం తీవ్రమైన సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. నాఫ్తా, ఇథిలీన్, PE, PP, PVC వంటి ముడి పదార్థాల ధరలు విపరీతంగా పెరిగాయి, సరఫరాలు తగ్గిపోయాయి. భారతదేశం యొక్క ముడి చమురు, LNG దిగుమతుల్లో 50% పైగా హార్ముజ్ జలసంధి గుండానే జరుగుతాయి. ఈ ప్రాంతంపై అధికంగా ఆధారపడటం వల్ల ప్రమాదం పెరిగింది.

భవిష్యత్ సవాళ్లు, అవకాశాలు

మధ్యప్రాచ్యంలో ఉద్రిక్తతలు కొనసాగుతున్న నేపథ్యంలో, భారత వాణిజ్యంపై ఆర్థిక ప్రభావం గణనీయంగా ఉంది. S&P గ్లోబల్ అంచనాల ప్రకారం, ఇంధన ధరల పెరుగుదల వల్ల 2026లో ప్రపంచ వృద్ధి రేటు **3.2%**కి తగ్గే అవకాశం ఉంది. ఇండియా-GCC FTAను వేగవంతం చేయడం కేవలం వాణిజ్య సులభతరం చేయడానికే కాకుండా, భవిష్యత్ అస్థిరతలకు వ్యతిరేకంగా వ్యూహాత్మక రక్షణ కవచంగా మారుతుంది. సమీప భవిష్యత్తులో, అధిక ఖర్చులు, లాజిస్టిక్స్ సమస్యలు కొనసాగే అవకాశం ఉంది. తాత్కాలిక కాల్పుల విరమణ కూడా పెద్దగా సహాయపడదని, సరఫరా గొలుసులకు, వాణిజ్యానికి ముప్పు కొనసాగుతుందని పరిశ్రమ వర్గాలు భావిస్తున్నాయి. ప్రస్తుత పరిస్థితులు, విభిన్న సోర్సింగ్, దేశీయ మౌలిక సదుపాయాలను బలోపేతం చేయడంపై దృష్టి సారించి, దీర్ఘకాలిక బలాన్ని నిర్మించుకోవాల్సిన ఆవశ్యకతను నొక్కి చెబుతున్నాయి. మార్కెట్ అనిశ్చితి, ప్రభావిత రంగాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి, ప్రపంచ వాణిజ్య మార్గాల్లో భారతదేశ స్థానాన్ని బలోపేతం చేయడానికి తక్షణ చర్యల అవసరాన్ని హైలైట్ చేస్తుంది.