WTO Digital Duty Moratorium: గడువు ముగిసిన నిషేధం.. జెనీవాలో ఇండియా కీలకం!

28 ఏళ్ల నిషేధానికి తెర

1998 నుంచి డిజిటల్ ఎలక్ట్రానిక్ ట్రాన్స్‌మిషన్లపై కస్టమ్స్ సుంకాలు విధించడాన్ని WTO నిషేధించింది. అయితే, ఇటీవల జరిగిన 14వ మినిస్టీరియల్ కాన్ఫరెన్స్ (MC14) లో ఈ అంశంపై ఒప్పందం కుదరకపోవడంతో, ఈ నిషేధానికి గడువు ముగిసింది. ఇప్పుడు మే 6, 2026 నుంచి జెనీవాలో జరగనున్న WTO జనరల్ కౌన్సిల్ సమావేశంలో ఈ కీలక అంశం చర్చకు రానుంది. ఈ చర్చల్లో, భారతదేశం కొత్త నిషేధానికి (Moratorium) మద్దతు తెలిపేందుకు సిద్ధంగా ఉంది. అయితే, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల ఆదాయ వనరులకు, పాలసీ నిర్ణయాధికారానికి (Policy Space) బలమైన రక్షణలు కల్పించే ఒప్పందాలపైనే ఇండియా దృష్టి సారించనుంది. కేవలం కొద్ది దేశాల మధ్య జరిగే ఒప్పందాలను, తగిన రక్షణలు లేకపోతే ఇండియా వ్యతిరేకించనుంది.

ఇండియా ప్రధాన డిమాండ్స్: ఆదాయం, పాలసీ స్వేచ్ఛ

డిజిటల్ ఎగుమతులపై పన్నుల నిషేధం ముగియడం వల్ల, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల ఆర్థిక వ్యవస్థకు నష్టం వాటిల్లుతుందని, స్థానిక డిజిటల్ వ్యాపారాలు దెబ్బతింటాయని ఇండియా వాదిస్తోంది. ప్రస్తుత కాలంలో, పన్నుల్లేని డిజిటల్ వాణిజ్యం వల్ల అభివృద్ధి చెందిన దేశాలకే ఎక్కువ లాభం చేకూరిందని న్యూఢిల్లీ అభిప్రాయపడుతోంది. ఈ అంశంతో పాటు, మేధో సంపత్తి హక్కులకు (Intellectual Property) సంబంధించిన నిబంధనల గడువు కూడా ముగియడంతో, ప్రజా ఆరోగ్యం, టెక్నాలజీ అందుబాటు వంటి రంగాలపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది. భారతదేశంతో పాటు బ్రెజిల్, టర్కీ వంటి దేశాలు కూడా 28 ఏళ్లు తక్కువ సమయం అని, డిజిటల్ వాణిజ్యంపై పూర్తి అవగాహన రావడానికి ఇంకా సమయం పడుతుందని భావిస్తున్నాయి. అందుకే, ప్రపంచవ్యాప్త WTO చర్చలకే ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నాయి.

విచ్ఛిన్నమయ్యే డిజిటల్ ట్రేడ్ ప్రమాదం

MC14లో అమెరికా (US) నిషేధాన్ని పొడిగించాలని కోరగా, బ్రెజిల్, టర్కీ వ్యతిరేకించడంతో ఒక ఒప్పందం కుదరలేదు. దీనివల్ల డిజిటల్ వాణిజ్యంలో అనిశ్చితి నెలకొంది. అమెరికా, యూరోపియన్ యూనియన్ (EU) వంటి దేశాలు పన్నుల్లేని డిజిటల్ వాణిజ్యం ఆవిష్కరణలకు, సులభతర వాణిజ్యానికి కీలకమని భావిస్తున్నాయి. ఒకవేళ ప్రపంచవ్యాప్త ఒప్పందం విఫలమైతే, అమెరికా వేర్వేరు దేశాలతో ద్వైపాక్షిక ఒప్పందాలు చేసుకునే అవకాశం ఉంది. ఇది ప్రపంచ డిజిటల్ మార్కెట్‌ను విచ్ఛిన్నం చేసి, కొత్త వాణిజ్య అడ్డంకులను సృష్టించవచ్చు. WTO సభ్య దేశాల్లో 66 దేశాలు ఈ-కామర్స్ ఒప్పందం (ECA)కు మద్దతు తెలిపినా, అందులో కీలక నిబంధనలు లేవు. నిషేధం ముగిస్తే డిజిటల్ వాణిజ్యం మందగిస్తుందని, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు ఖర్చులు పెరుగుతాయని కొన్ని అధ్యయనాలు చెబుతున్నాయి.

వివాదాల ముప్పు, పెరుగుతున్న రిస్క్

డిజిటల్ డ్యూటీ నిషేధంతో పాటు, మేధో సంపత్తి హక్కుల నిబంధన గడువు కూడా ముగియడంతో పరిస్థితి మరింత క్లిష్టంగా మారింది. IP నిబంధనల పరిరక్షణ లేకపోతే, ప్రజా ప్రయోజనాలకు సంబంధించిన పాలసీలపై WTO వివాదాలు తలెత్తవచ్చు. ఇది అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు ఆవిష్కరణలతో పాటు ప్రజా ఆరోగ్యం, టెక్నాలజీ అందుబాటును సమతుల్యం చేసుకునే అవకాశాలను పరిమితం చేస్తుంది. డిజిటల్ ట్రాన్స్‌మిషన్లపై కస్టమ్స్ సుంకాలు విధించడం, అమలు చేయడం సంక్లిష్టమైనప్పటికీ, ఇది రక్షణాత్మక విధానాలకు (Protectionism) దారితీయవచ్చు. చిన్న, మధ్య తరహా వ్యాపారాలు, డిజిటల్ సేవ reliant అయ్యే దేశాలకు ఇది ప్రతికూలంగా మారవచ్చు. US వంటి దేశాలు WTO వెలుపల వేర్వేరు ఒప్పందాలను ప్రోత్సహిస్తే, అది అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలను మినహాయించి, డిజిటల్ అంతరాన్ని (Digital Divide) పెంచి, టెక్నాలజీలో ముందున్న దేశాలకు అనుకూలంగా మారే ప్రమాదం ఉంది.

జెనీవా చర్చలే కీలకం

MC14 వైఫల్యం తర్వాత, డిజిటల్ వాణిజ్య భవిష్యత్తు ఇప్పుడు జెనీవాలో జరిగే WTO జనరల్ కౌన్సిల్ సమావేశంపైనే ఆధారపడి ఉంది. అమెరికా, బ్రెజిల్, టర్కీ వంటి దేశాల మధ్య భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నందున, త్వరగా ఒక సమగ్ర ఒప్పందం కుదిరే అవకాశం తక్కువగా కనిపిస్తోంది. US ఇప్పటికే అవసరమైతే భాగస్వాములతో వేర్వేరు ఒప్పందాలు చేసుకుంటామని సంకేతాలు ఇచ్చింది. భారతదేశం, ప్రపంచవ్యాప్త ఒప్పందాలు, బలమైన రక్షణల వైఖరితో, న్యాయమైన డిజిటల్ వాణిజ్య నిబంధనల కోసం వాదించే స్థితిలో ఉంది. ఈ జెనీవా చర్చలే, డిజిటల్ వాణిజ్యానికి సంబంధించిన సుంకాలు, మారుతున్న డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో WTO పాత్రపై చర్చలను ప్రభావితం చేయనున్నాయి.