మోడీ ప్రెస్ మీట్ నుంచి ఔట్: ప్రపంచవ్యాప్తంగా మీడియా స్వేచ్ఛపై చర్చ!

దౌత్య ఘర్షణ, మీడియా స్వేచ్ఛపై ఆందోళనలు

ప్రధాని నరేంద్ర మోడీ ఇటీవల నార్వేలో ఒక వార్తా సమావేశంలో (Press Briefing) పాత్రికేయుల ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పకుండానే వెళ్లిపోవడం, అంతర్జాతీయంగా ఇండియాలో మీడియా స్వేచ్ఛపై (Press Freedom) జరుగుతున్న చర్చలకు కేంద్ర బిందువుగా మారింది. ఆ తర్వాత, అదే రిపోర్టర్ కి, ఒక భారత దౌత్యవేత్తకు మధ్య జరిగిన వాగ్వాదం, ప్రభుత్వ పారదర్శకత (Transparency), విమర్శనాత్మక జర్నలిజం (Critical Journalism) కు పెరుగుతున్న ఆటంకాలపై మీడియా సంఘాలకు, అంతర్జాతీయ పరిశీలకులకు ఆందోళనలు పెంచుతోంది.

నార్వేలో ఏం జరిగింది?

నార్వే ప్రధాని జోనాస్ గార్ స్టోర్ (Jonas Gahr Store) తో కలిసి నిర్వహించిన సంయుక్త వార్తా సమావేశంలో, 'Dagsavisen' వార్తాపత్రికకు చెందిన హెల్లే లింగ్ స్వెన్సెన్ (Helle Lyng Svendsen) అనే రిపోర్టర్, 'గ్లోబల్ ప్రెస్ ప్రశ్నలను మీరు ఎందుకు తప్పించుకుంటారు?' అని మోడీని సూటిగా అడిగారు. అయితే, మోడీ ఎలాంటి సమాధానం చెప్పకుండానే అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయారు. ఆ తర్వాత, భారతదేశ మానవ హక్కుల రికార్డుపై (Human Rights Record) మోడీని ప్రశ్నించిన స్వెన్సెన్, భారత విదేశాంగ శాఖ సెక్రటరీ (పశ్చిమ) సిబి జార్జ్ (Sibi George) ను కూడా ఇదే విషయం అడిగారు. దానికి జార్జ్, భారతదేశ చారిత్రక సహకారం, కోవిడ్ సమయంలో అందించిన సహాయం గురించి వివరించి, 'భారతదేశం ఒక నాగరిక దేశం' అని దృఢంగా చెప్పారు.

ప్రశ్నల నుంచి తప్పించుకునే ప్రయత్నం

ఇది కేవలం ఈ ఒక్క సంఘటన కాదు, గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా ఇదే ధోరణి కనిపిస్తోంది. ప్రధాని మోడీ తన 12 ఏళ్ల అధికారిక జీవితంలో భారతదేశంలో ఎప్పుడూ ఒక ప్రెస్ కాన్ఫరెన్స్ (Press Conference) నిర్వహించలేదు. అంతర్జాతీయ పర్యటనల్లో కూడా, కొన్నిసార్లు ముందుగా ఎంపిక చేసిన ప్రశ్నలను మాత్రమే అడగనివ్వడం లేదా రాతపూర్వక సమాధానాలను ఇష్టపడటం జరుగుతోంది. ఇది ప్రత్యక్ష జర్నలిస్టిక్ ఎంగేజ్‌మెంట్‌ను (Journalistic Engagement) పరిమితం చేస్తుంది. గత సంవత్సరం వాషింగ్టన్ డీసీలో కూడా ఇలాంటి సంఘటనే జరిగింది. అప్పుడు 'The Wall Street Journal'కు చెందిన సబ్రినా సిద్ధిఖీ (Sabrina Siddiqui) అడిగిన మత మైనారిటీలు, మీడియా స్వేచ్ఛపై ప్రశ్నల తర్వాత, ఆమె ఆన్‌లైన్ వేధింపులను ఎదుర్కొన్నారు.

క్షీణిస్తున్న ఇండియా మీడియా స్వేచ్ఛ ర్యాంకింగ్స్

ప్రపంచ మీడియా స్వేచ్ఛ సూచీలలో (World Press Freedom Index) భారతదేశం స్థిరంగా తక్కువ ర్యాంకుల్లో ఉండటం, జర్నలిస్టులకు అనుకూల వాతావరణం క్షీణిస్తోందనడానికి నిదర్శనమని విమర్శకులు తరచుగా చెబుతుంటారు. ఇటీవలి నివేదికలో, 180 దేశాలలో భారతదేశం 157వ స్థానంలో నిలిచింది. ప్రభుత్వ చర్యలు, ముఖ్యంగా విమర్శనాత్మక మీడియా సంస్థలపై చట్టపరమైన చర్యలు, పన్ను దాడులు వంటివి, భయం, స్వీయ-సెన్సార్‌షిప్ (Self-Censorship) వాతావరణాన్ని పెంచుతున్నాయని మీడియా కార్యకర్తలు అభిప్రాయపడుతున్నారు.

అంతర్జాతీయ విమర్శలు, ప్రతిపక్షాల స్పందన

రాహుల్ గాంధీ (Rahul Gandhi) వంటి రాజకీయ నాయకులు కూడా, మోడీ మీడియాను ఎదుర్కోని విధానం భారతదేశ అంతర్జాతీయ ప్రతిష్టకు హాని కలిగిస్తుందని విమర్శించారు. జర్నలిస్టుల హక్కుల పరిరక్షణ సంస్థ (Committee to Protect Journalists) వంటివి, నాయకులు బహిరంగ పత్రికా సమావేశాలను (Open Press Conferences) తప్పించుకోవడం పారదర్శకతకు, ప్రజా విశ్వాసానికి (Public Trust) ఆటంకమని ఆందోళన వ్యక్తం చేశాయి. కొందరు దౌత్యవేత్త ప్రతిస్పందనను సమర్థించినప్పటికీ, ఈ ధోరణి భారతదేశంలో జర్నలిస్టిక్ స్వేచ్ఛ తగ్గిపోవడానికి సంకేతమని చాలా మంది జర్నలిస్టులు భావిస్తున్నారు.