భారతదేశం ఎగుమతుల జోరు.. WTO సమీక్షలో కీలక పరీక్ష!

WTO సమీక్ష: భారతదేశానికి కీలక ఘట్టం

ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ (WTO) వద్ద భారతదేశం 8వ వాణిజ్య విధాన సమీక్ష (Trade Policy Review) జూలై 2026లో జరగనుంది. ఈ సమీక్ష కోసం WTO సెక్రటేరియట్ అధికారులు ఇప్పటికే భారత పర్యటనలు పూర్తి చేసుకున్నారు. దేశీయ వాణిజ్య విధానాలు, పద్ధతులపై ఈ సమీక్ష దృష్టి సారిస్తుంది. ముఖ్యంగా, 2005 నుండి 2024 మధ్య కాలంలో భారతదేశం గ్లోబల్ వస్తువుల ఎగుమతుల్లో (merchandise exports) తన వాటాను 1% నుంచి దాదాపు 1.8%కి పెంచుకుంది. అదే సమయంలో, వాణిజ్య సేవల ఎగుమతుల్లో (commercial services exports) వాటా రెట్టింపు కంటే ఎక్కువగా 4.3%కి చేరింది. ఎలక్ట్రానిక్స్, ఇంజనీరింగ్, ఫార్మా, సేవల రంగాల నుంచి వచ్చిన ఈ భారీ వృద్ధి, భారతదేశాన్ని WTO సమీక్షల జాబితాలో ముందు వరుసలో నిలిపింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రొటెక్షనిజం (protectionism) పెరుగుతున్న ఈ తరుణంలో, ఈ సమీక్ష గతంలో కంటే చాలా ప్రాధాన్యతను సంతరించుకుంది. ఇది భారతదేశం చేపట్టిన సంస్కరణలను (reforms) ప్రదర్శించే అవకాశంతో పాటు, దేశ వాణిజ్య వ్యవస్థ అంతర్జాతీయ పరిశీలనకు తెరతీస్తుంది.

ప్రధాన వాణిజ్య అంశాలు: సబ్సిడీలు, అభివృద్ధి చెందిన దేశాల హోదా

భారతదేశ వాణిజ్య విధానం, గతంలోని రక్షణాత్మక ధోరణుల నుంచి క్రమంగా సరళీకరణ (liberalization) వైపు, అంతర్జాతీయ అనుసంధానం (global integration) వైపు మళ్లింది. ప్రస్తుత ఫారిన్ ట్రేడ్ పాలసీ (FTP) 2023 డిజిటలైజేషన్, పోటీతత్వం, ప్రతిష్టాత్మక ఎగుమతి లక్ష్యాలపై దృష్టి సారించింది. RoDTEP, EPCG వంటి పథకాలు దీనికి అండగా నిలుస్తున్నాయి. అయితే, ఈ ఎగుమతి వృద్ధి వెనుక ఉన్న విధానాలను WTO సమీక్షిస్తుంది. ఇక్కడ ముఖ్యంగా రెండు అంశాలు చర్చకు రానున్నాయి: ఒకటి, భారతదేశం 'అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశం' (developing country)గా ఉన్న హోదా. అమెరికా, ఆస్ట్రేలియా వంటి దేశాలు, భారతదేశ ఆర్థిక పరిమాణాన్ని బట్టి ఈ హోదాపై అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. ఈ హోదా కారణంగా లభించే కొన్ని WTO ప్రయోజనాలు, ప్రోటోకాల్స్ పై చర్చ ఉంటుంది. రెండు, ఉత్పత్తి అనుబంధ ప్రోత్సాహకాలు (Production Linked Incentive - PLI) వంటి పారిశ్రామిక విధానాలు, సబ్సిడీల వాడకం. ఇవి WTO నిబంధనలకు ఎంతవరకు లోబడి ఉన్నాయో పరిశీలిస్తారు. చైనా వంటి దేశాలు తమ సమీక్షల్లో ఇలాంటి పరిశీలనలనే ఎదుర్కొన్నాయి. అలాగే, సేవల రంగంలో భారతదేశం పనితీరు, వాణిజ్య ఒప్పందాలపై కూడా దృష్టి ఉంటుంది.

ముప్పులు: గ్లోబల్ ప్రొటెక్షనిజం, వాణిజ్య సవాళ్లు

భారీ ఎగుమతి వృద్ధిని సాధించినప్పటికీ, భారతదేశం WTO సమీక్షను ఎదుర్కోవడంలో అనేక సవాళ్లను ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుంది. పెరుగుతున్న గ్లోబల్ ప్రొటెక్షనిస్ట్ చర్యలు, అధిక టారిఫ్‌లు, నాన్-టారిఫ్ బారియర్‌లు, భారతీయ టెక్స్‌టైల్స్, ఫార్మా, ఎలక్ట్రానిక్స్ రంగాల మార్కెట్ యాక్సెస్‌ను దెబ్బతీసే ప్రమాదం ఉంది. భారతదేశానికి ప్రధాన ఎగుమతి మిగులును (export surplus) అందిస్తున్న సేవల రంగం కూడా ఈ పరిణామాలకు అతీతం కాదు. ఉదాహరణకు, అమెరికా ప్రతిపాదిత HIRE Act 2025, H1B వీసా ఫీజుల పెంపు వంటివి వృత్తిపరమైన కదలికలను పరిమితం చేసే అవకాశం ఉంది.

'అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశం'గా ప్రత్యేక, విభిన్నమైన చికిత్స (Special and Differential Treatment - SDT) పొందాలనే భారతదేశ వాదన కూడా కీలక చర్చనీయాంశంగా మారుతుంది. ప్రస్తుత ఆర్థిక బలాన్ని, పారిశ్రామిక విధానాల వినియోగాన్ని బట్టి, ఈ హోదాకు భారత దేశం అర్హతపై విమర్శలు ఉన్నాయి. సబ్సిడీలు లేదా వాణిజ్య నివారణలపై (trade remedies) WTO నిబంధనలను పాటించడంలో ఏదైనా లోపం ఉన్నట్లు గుర్తిస్తే, అది వాణిజ్య వివాదాలకు (trade disputes) దారితీసి, విదేశీ పెట్టుబడులపై (foreign investment) ప్రతికూల ప్రభావం చూపవచ్చు. చైనా నుంచి ఎలక్ట్రానిక్స్, ఫార్మా APIల వంటి కీలక ముడి పదార్థాలపై భారతదేశం ఆధారపడటం కూడా వ్యూహాత్మక బలహీనతగా పరిగణించబడుతోంది.

భవిష్యత్ అంచనాలు, కీలక విధానపరమైన అడుగులు

విశ్లేషకుల అంచనాల ప్రకారం, భారతదేశ ఆర్థిక వృద్ధి బలంగా కొనసాగనుంది. కొత్త స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందాలను (Free Trade Agreements - FTAs) చర్చించడం, అమలు చేయడం భారతదేశ గ్లోబల్ ఆర్థిక స్థానాన్ని మరింత బలోపేతం చేస్తుంది. అయితే, రాబోయే WTO సమీక్ష ఒక ముఖ్యమైన పరీక్ష. ఈ సమీక్ష ఫలితం, భారతదేశ వాణిజ్య విధాన సంస్కరణల దిశను, గ్లోబల్ ట్రేడింగ్ సిస్టమ్‌లో దాని స్థానాన్ని ప్రభావితం చేయగలదు. సబ్సిడీలు, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల హోదా, సేవల వాణిజ్య విధానాలపై వచ్చే పరిశీలనలను భారతదేశం ఎలా ఎదుర్కొంటుంది అనేది చాలా కీలకం. పెరుగుతున్న సంక్లిష్టమైన గ్లోబల్ వాణిజ్య వాతావరణంలో, వృద్ధి వేగాన్ని కొనసాగించడానికి, విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడానికి పారదర్శకత, WTO నిబద్ధతలకు అనుగుణంగా నడచుకోవడం, అలాగే తన విధాన సంస్కరణలను సమర్థవంతంగా ఉపయోగించుకోవడం భారతదేశానికి అత్యవసరం. అక్టోబర్ 2025 నుంచి అమల్లోకి రానున్న ఇండియా-EFTA ఫ్రీ ట్రేడ్ అగ్రిమెంట్ వంటివి మార్కెట్ యాక్సెస్‌ను మరింత పెంచుతాయని భావిస్తున్నారు.