భారత్ అరుదైన భూముల (Rare Earths) వ్యూహం: చైనా ఆధిపత్యానికి చెక్.. దేశీయ ఉత్పత్తికి భారీ ప్రోత్సాహం!

కీలక ఖనిజాల కోసం దేశీయ వ్యూహం

భారతదేశం అరుదైన భూముల (Rare Earths) శాశ్వత అయస్కాంతాల (permanent magnets) దేశీయ ఉత్పత్తిలో ఒక కీలకమైన వ్యూహాత్మక అడుగు వేసింది. ఈ ప్రక్రియలో భాగంగా, గత నవంబర్‌లో ఆమోదించిన ₹73 బిలియన్ల (సుమారు 802 మిలియన్ డాలర్లు) విలువైన తయారీ కార్యక్రమం ద్వారా, దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని గణనీయంగా తగ్గించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. దేశంలో పుష్కలంగా ఉన్న Rare Earth రిజర్వ్‌లను ఉపయోగించుకుని, ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు (EV), ఏరోస్పేస్, రక్షణ, పునరుత్పాదక ఇంధన రంగాల నుంచి వస్తున్న భారీ డిమాండ్‌ను తీర్చాలని భావిస్తోంది. ఈ దేశీయ తయారీని ప్రోత్సహించడానికి, కేంద్ర ప్రభుత్వం దేశవ్యాప్తంగా నాలుగు కీలక ఖనిజాల ప్రాసెసింగ్ ప్లాంట్లను ఏర్పాటు చేయనుంది.

ప్రపంచ అనిశ్చితి నేపథ్యంలో రిజర్వ్‌లను ఉపయోగించుకోవడం

భారతదేశం ప్రపంచంలో మూడవ అతిపెద్ద Rare Earth రిజర్వ్‌లను కలిగి ఉంది, సుమారు 6.9 మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నుల నిల్వలున్నాయి. ఇది ప్రపంచ నిల్వల్లో దాదాపు 6-7% వరకు ఉంటుంది. అయితే, ఈ భౌగోళిక అనుకూలత ఉన్నప్పటికీ, దేశం నుంచి Rare Earth ఉత్పత్తి మాత్రం చాలా తక్కువగా ఉంది. ప్రస్తుతం ప్రపంచంలో ఏడవ స్థానంలో ఉంటూ, 2024లో కేవలం 2,900 టన్నుల ఉత్పత్తితో, ప్రపంచ మొత్తం ఉత్పత్తిలో 1% కంటే తక్కువ వాటాను కలిగి ఉంది. ఈ వ్యత్యాసం, వనరుల లభ్యతకు, వెలికితీత సామర్థ్యానికి మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని స్పష్టం చేస్తుంది. ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల (EV) వినియోగం, పవన విద్యుత్ వంటి వాటి పెరుగుదల నేపథ్యంలో, ప్రపంచ Rare Earth Permanent Magnet మార్కెట్ గణనీయంగా వృద్ధి చెందుతుందని అంచనా. 2035 నాటికి అయస్కాంత Rare Earth మూలకాలకు డిమాండ్ మూడు రెట్లు పెరుగుతుందని, 2030 నాటికి మార్కెట్ 12 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుకుంటుందని అంచనా. ఈ డిమాండ్ పెరుగుదల, చైనా ఆధిపత్యం వల్ల ఏర్పడుతున్న సరఫరా గొలుసు (Supply Chain) బలహీనతల నేపథ్యంలో మరింత ఆందోళనకరంగా మారింది. చైనా ప్రపంచ Rare Earth ప్రాసెసింగ్‌లో దాదాపు 90%, Permanent Magnet ఉత్పత్తిలో 85-90% వాటాను కలిగి ఉంది. ఇటీవల చైనా విధించిన ఎగుమతి నియంత్రణలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆందోళనలను పెంచాయి, ఇది భారతదేశం ఆత్మనిర్భరత లక్ష్యాన్ని మరింత అత్యవసరంగా మార్చింది.

అమలులోని అడ్డంకులు: ముడి ఖనిజాల నుంచి అయస్కాంతాల వరకు

అయితే, ఈ ప్రతిష్టాత్మక లక్ష్యాలను చేరుకోవడంలో భారతదేశం అనేక సంక్లిష్టమైన సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. ప్రధాన అడ్డంకి మిడ్‌స్ట్రీమ్ (Midstream) విలువ గొలుసులో ఉంది. Rare Earth ఆక్సైడ్‌లను అధిక-స్వచ్ఛత కలిగిన లోహాలు, మిశ్రమాలు (alloys), తుది అయస్కాంతాలుగా మార్చే సామర్థ్యాలు ఇంకా అభివృద్ధి చెందలేదు. భారతదేశానికి నిల్వలున్నా, ప్రస్తుత ప్రాసెసింగ్, శుద్ధి మౌలిక సదుపాయాలు పరిమితంగానే ఉన్నాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, చైనా ప్రపంచ Rare Earth శుద్ధి సామర్థ్యంలో దాదాపు 90% నియంత్రిస్తోంది. అధునాతన Magnet తయారీ, విభజన (separation) ప్రక్రియలలో సాంకేతిక నైపుణ్యం కూడా అభివృద్ధి చేయాల్సిన అవసరం ఉంది. అంతేకాకుండా, ప్రత్యేక ప్రాసెసింగ్ పరికరాలలో చైనా ఆధిపత్యం, వాటి తక్కువ ఖర్చుతో కూడుకున్న ఆఫర్లు ఆకర్షణీయంగా ఉన్నప్పటికీ, ఆధారపడటాన్ని పెంచుతాయి. జర్మనీ, జపాన్ వంటి దేశాల నుంచి ప్రత్యామ్నాయాలు చాలా ఖరీదైనవి. భారతదేశపు మోనజైట్ నిల్వల్లో రేడియోధార్మిక మూలకం థోరియం ఉండటం వల్ల, మైనింగ్, ప్రాసెసింగ్ కార్యకలాపాలలో సంక్లిష్టమైన నియంత్రణలు, భద్రతా అవసరాలు పెరుగుతాయి. ఈ మూలధన-ఇంటెన్సివ్ పరిశ్రమలో ప్రైవేట్ రంగ పెట్టుబడులు చారిత్రాత్మకంగా పరిమితంగానే ఉన్నాయి. గతంలో Critical Mineral ప్రాజెక్టులు ఆలస్యం, అధిక వ్యయాలతో నడిచాయి. భారతదేశం లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వార్షిక 6,000 మెట్రిక్ టన్నుల Rare Earth Permanent Magnets ఉత్పత్తి, ప్రపంచ ప్రస్తుత ఉత్పత్తిలో కేవలం 3% మాత్రమే అయినప్పటికీ, దేశీయంగా ఇది గణనీయమైనదే.

ముగింపు: అవకాశాలు, సవాళ్లు

Rare Earth Permanent Magnets రంగంలో ఆత్మనిర్భరత సాధించే మార్గం అనేక ప్రమాదాలతో కూడుకున్నది. ముఖ్యంగా చైనా నుంచి దిగుమతి చేసుకునే ప్రాసెసింగ్ పరికరాలపై ఆధారపడటం, ఎగుమతి ఆంక్షలు వస్తే పురోగతికి ఆటంకం కలిగించవచ్చు. థోరియం వంటి పదార్థాలను ప్రాసెస్ చేయడంలో పర్యావరణ, నియంత్రణ అడ్డంకులు గణనీయమైనవి, వీటికి దీర్ఘకాలిక పెట్టుబడి, పటిష్టమైన భద్రతా ప్రోటోకాల్స్ అవసరం. అవసరమైన స్థాయిలో ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యం రాకపోవచ్చు, లేదా ప్రాజెక్టులు గతంలో Critical Mineral రంగంలో జరిగినట్లు ఆలస్యం, అధిక వ్యయాలతో సతమతమయ్యే ప్రమాదం ఉంది. ప్రస్తుతం ప్రపంచ ఉత్పత్తిలో 1% కంటే తక్కువ వాటా ఉన్న భారతదేశం, గణనీయమైన నిల్వలున్నా, ఒక చిన్న ఆటగాడుగానే మిగిలింది. దేశీయ ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యాలు వేగంగా, సమర్థవంతంగా పెరగకపోతే, ప్రపంచ శుద్ధి సామర్థ్యంలో అధిక భాగం చైనాలో కేంద్రీకృతమై ఉండటం వల్ల, ధరల అస్థిరతకు, సరఫరా అంతరాయాలకు భారతదేశం గురయ్యే అవకాశం ఉంది. ఈ ప్రాథమిక మిడ్‌స్ట్రీమ్, డౌన్‌స్ట్రీమ్ సవాళ్లను పరిష్కరించడంలో విఫలమైతే, భారతదేశం యొక్క ఆశయం నెరవేరకపోవచ్చు. అయితే, ఈ మొత్తం పరిణామం, చైనాపై అధికంగా ఆధారపడిన Critical Mineral సరఫరా గొలుసులను 'డీ-రిస్క్' (de-risk) చేసి, వైవిధ్యపరచాలనే ప్రపంచ పోకడకు అనుగుణంగా ఉంది. అమెరికా, ఆస్ట్రేలియా వంటి దేశాలతో సహకారాలు ఈ వ్యూహాత్మక పునరమరికలో భాగం. క్లీన్ ఎనర్జీ టెక్నాలజీస్, రక్షణ అనువర్తనాల వల్ల Rare Earth Magnets కు డిమాండ్ విపరీతంగా పెరుగుతుందని అంచనా. భారతదేశం సంక్లిష్టమైన సాంకేతిక, నియంత్రణ, పెట్టుబడి సవాళ్లను విజయవంతంగా అధిగమించగలిగితే, ప్రపంచ అధునాతన మెటీరియల్స్ రంగంలో ఒక ముఖ్యమైన ఆటగాడిగా ఎదగవచ్చు, సరఫరా గొలుసు స్థితిస్థాపకతను, జాతీయ భద్రతను బలోపేతం చేసుకోవచ్చు. విధానపరమైన మద్దతు, ప్రణాళికాబద్ధమైన పారిశ్రామిక క్లస్టర్‌లతో ఈ కార్యక్రమం, భారతదేశపు వనరుల సంపదను వ్యూహాత్మక పారిశ్రామిక సామర్థ్యంగా మార్చడానికి ప్రయత్నిస్తోంది.