EVలకు డిమాండ్ పెరిగింది, కానీ లిథియం దిగుమతుల్లోనే దేశం వెనకబడిపోతోంది! దేశీయ ఉత్పత్తిపై ఆందోళనలు

భారతదేశం లిథియం సమ్మేళనాల దిగుమతులపై (Lithium Imports) తన ఆధారపడటాన్ని గణనీయంగా పెంచుకుంది. 2018 ఆర్థిక సంవత్సరంలో కేవలం ₹3,532 కోట్లుగా ఉన్న ఈ దిగుమతులు, 2026 ఆర్థిక సంవత్సరం మొదటి పదకొండు నెలల్లో ₹37,624.6 కోట్లకు చేరాయి. అంటే, పదింతలకు పైగా పెరుగుదల! దీనికి ప్రధాన కారణం ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల (EVs), ఎనర్జీ స్టోరేజ్ సిస్టమ్స్, స్మార్ట్‌ఫోన్లు వంటి వినియోగదారు ఎలక్ట్రానిక్స్ వాడకం విపరీతంగా పెరగడమే.

భారతదేశంలో EV అమ్మకాలు 2025 నాటికి సుమారు 2,02,000 యూనిట్లకు చేరుతాయని అంచనా. ఇది మొత్తం కొత్త లైట్-డ్యూటీ వాహనాల అమ్మకాల్లో దాదాపు 4% వాటా. అయినప్పటికీ, ప్రపంచ EV ఉత్పత్తిలో భారతదేశం వాటా 1% కంటే తక్కువగా ఉంది. EV బ్యాటరీల మార్కెట్ వేగంగా విస్తరిస్తోంది. 2025లో 20 GWhగా ఉన్న డిమాండ్, 2032 నాటికి 200 GWhకి చేరుకుంటుందని అంచనా. కానీ, ఇక్కడ పెద్ద సమస్య ఏంటంటే.. భారతదేశంలో అధునాతన బ్యాటరీ సెల్స్ (Advanced Battery Cells), కీలక ఖనిజాల (Critical Minerals) ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యం ఇంకా తక్కువగానే ఉంది. దీంతో, డిమాండ్‌కు, దేశీయ సరఫరాకు మధ్య భారీ అంతరం ఏర్పడింది. 2025లో ఒక్క లిథియం దిగుమతులే $1.2 బిలియన్లకు చేరాయి. వీటిలో ఎక్కువ భాగం చైనా, చిలీ వంటి దేశాల నుంచే వస్తున్నాయి.

దేశీయంగా బ్యాటరీ తయారీ పర్యావరణ వ్యవస్థను (Battery Ecosystem) బలోపేతం చేయడానికి, ప్రభుత్వం 'అధునాతన కెమిస్ట్రీ సెల్ (ACC) ఉత్పత్తి ఆధారిత ప్రోత్సాహక (PLI) పథకం' (₹18,100 కోట్లు), 'జాతీయ కీలక ఖనిజాల మిషన్' (₹34,300 కోట్లు), 'కీలక ఖనిజాల రీసైక్లింగ్ ప్రోత్సాహక పథకం' (₹1,500 కోట్లు) వంటి కీలక కార్యక్రమాలను ప్రారంభించింది. అయితే, వీటి పురోగతి చాలా నెమ్మదిగా ఉంది. అక్టోబర్ 2025 నాటికి, ACC PLI పథకం కింద లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న 50 GWh సామర్థ్యంలో కేవలం 2.8% (1.4 GWh) మాత్రమే Ola Electric ద్వారా స్థాపించబడింది. అయితే, ఈ పాక్షిక ఏర్పాటు కూడా ప్రోత్సాహకాలు పొందడానికి అవసరమైన దేశీయ విలువ జోడింపు (Domestic Value Addition) అవసరాలను ఇంకా తీర్చలేదు. దీంతో, అక్టోబర్ 2025 నాటికి లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న ₹29 బిలియన్ల ప్రోత్సాహకాల్లో ఏవీ ఇంకా లబ్ధిదారులకు చెల్లించబడలేదు.

Ola Electric, Reliance New Energy, Rajesh Exports వంటి లబ్ధిదారులు తమ PLI లక్ష్యాల కోసం ఏడాది పొడిగింపును కోరారు. ముఖ్యంగా చైనా నుంచి పరికరాలు (Equipment) రావడంలో జాప్యం, సరఫరా గొలుసులో అంతరాయాలు (Supply Chain Disruptions) వంటి కారణాలను వారు పేర్కొన్నారు. డిసెంబర్ 2024 గడువులను కోల్పోయినందుకు వారికి జరిమానాలు కూడా విధించారు. Ola Electric తన విస్తరణ ప్రణాళికలను (Expansion Plans) 20 GWh నుండి 5 GWhకి తగ్గించుకుంది. Rajesh Exports తన ప్లాంట్ కోసం భూసేకరణ (Land Acquisition) కూడా పూర్తి చేయలేకపోయింది. ఈ విధంగా దేశీయ ఉత్పత్తిని పెంచడంలో జరుగుతున్న తీవ్ర జాప్యాల వల్ల, భారతదేశం లిథియం, బ్యాటరీ భాగాల కోసం దిగుమతులపైనే ఎక్కువగా ఆధారపడాల్సి వస్తోంది. ఈ దిగుమతుల్లో చాలా వరకు చైనాకు అనుసంధానించబడిన సరఫరా గొలుసుల నుంచే వస్తున్నాయి.

భారతదేశం బ్యాటరీ తయారీ సామర్థ్యం కోసం చేస్తున్న పెట్టుబడులు, ప్రపంచ దిగ్గజాలతో పోలిస్తే చాలా తక్కువ. 2025-2026లో భారతదేశం కేవలం $1.7 బిలియన్లు (ప్రపంచ వాటాలో 0.9%) పెట్టుబడి పెడుతుంటే, చైనా మాత్రం $130.6 బిలియన్లు (ప్రపంచంలో 71%) పెట్టుబడి పెడుతోంది. యూరప్ ($20.2 బిలియన్లు, 11%), అమెరికా ($18.4 బిలియన్లు, 10%) తర్వాతి స్థానాల్లో ఉన్నాయి. ప్రపంచ బ్యాటరీ ఉత్పత్తిలో చైనా ఆధిపత్యం చెలాయిస్తోంది. CATL, BYD వంటి పెద్ద కంపెనీలు దీనికి మూలం. దక్షిణ కొరియా సుమారు 15% వాటాను కలిగి ఉంది. ఇలా కొన్ని దేశాల్లోనే మైనింగ్, ప్రాసెసింగ్, తయారీ కేంద్రీకృతం కావడం వల్ల, భారతదేశం భౌగోళిక రాజకీయ ప్రమాదాలు (Geopolitical Risks), ధరల అస్థిరత (Price Volatility), సరఫరా అంతరాయాలకు (Supply Disruptions) గురయ్యే అవకాశం ఉంది. ప్రపంచ లిథియం రిఫైనింగ్ సామర్థ్యంలో కూడా చైనాదే 75-80% వాటా.

భారతదేశంలో జమ్మూ & కాశ్మీర్‌లో సుమారు 5.9 మిలియన్ టన్నుల లిథియం నిల్వలున్నాయని అంచనా. ఇది ప్రపంచంలోనే గణనీయమైన నిల్వలున్న దేశాల్లో ఒకటిగా భారతదేశాన్ని నిలుపుతుంది. అయితే, వాణిజ్యపరంగా లాభదాయకమైన వెలికితీత (Commercially Viable Extraction) సవాళ్లతో కూడుకున్నది. ఒక నిల్వను కనుగొన్నప్పటి నుంచి ఉత్పత్తి ప్రారంభమయ్యే వరకు సాధారణంగా నాలుగు నుంచి ఏడు సంవత్సరాలు పడుతుంది. దీనికి భారీ విధానపరమైన మద్దతు, పెట్టుబడులు అవసరం.

దేశంలో బ్యాటరీ రీసైక్లింగ్ రంగం (Battery Recycling Sector) ఇంకా అభివృద్ధి చెందుతోంది, కానీ మంచి అవకాశాలున్నాయి. ప్రస్తుతం, భారతదేశం వినియోగించిన లిథియం-అయాన్ బ్యాటరీలలో కేవలం 1% మాత్రమే రీసైకిల్ చేస్తోంది. అయితే, సమర్థవంతమైన విధానాల ద్వారా 2030 నాటికి ఈ రంగం $3.5 బిలియన్ల విలువకు చేరుకోగలదు. ప్రస్తుతం ఉన్న 60,000 టన్నుల సామర్థ్యం, రికవరీ చేయబడిన పదార్థాల కోసం సరఫరా గొలుసు వ్యవస్థ సరిగా లేకపోవడం వల్ల పూర్తిగా ఉపయోగించబడటం లేదు. 2026లో అంచనా వేసిన 44,000 టన్నుల నుంచి 2030 నాటికి ఈ సామర్థ్యం 117,000 టన్నులకు పెరిగే అవకాశం ఉంది. ముడి పదార్థాల ధరలలో హెచ్చుతగ్గులను నిర్వహించడానికి, సెల్ తయారీదారులకు స్థానిక సామగ్రిని అందించడానికి ఈ రంగం చాలా కీలకం.

ప్రస్తుతం భారతదేశం ముడి చమురుపై (Crude Oil) ఉన్న ఆధారపడటాన్ని, లిథియం, కోబాల్ట్, నికెల్ వంటి కీలక ఖనిజాలపై (Critical Minerals) ఆధారపడటంగా మార్చుకునే ప్రమాదం ఉంది. ఈ ఖనిజాల కోసం దేశం 100% దిగుమతులపైనే ఆధారపడి ఉంది. ఈ పదార్థాల దిగుమతి బిల్లు గణనీయంగానే ఉంది, దేశీయ తయారీ నెమ్మదిగా అభివృద్ధి చెందడంతో పరిస్థితి మరింత దిగజారుతోంది. చైనా-లింక్డ్ సరఫరా గొలుసులపై ఆధారపడటం వల్ల భౌగోళిక ఉద్రిక్తతలు (Geopolitical Tensions), ఎగుమతి నియంత్రణలు (Export Controls), ధరల తారుమారు (Price Manipulation) వంటి ప్రమాదాలు పొంచి ఉన్నాయి.

PLI పథకం కింద దేశీయ ACC సామర్థ్యాన్ని ఏర్పాటు చేయడంలో కొనసాగుతున్న జాప్యాలు, లబ్ధిదారులు పొడిగింపులు కోరడం, జరిమానాలు ఎదుర్కోవడం వంటివి పాలసీ అమలులో ఉన్న తీవ్రమైన సవాళ్లను, విధానాల ప్రభావంపై తప్పు అంచనాలను సూచిస్తున్నాయి. స్థానిక సామర్థ్యాలు పెరగకుండా దిగుమతులపై ఆధారపడటం పెరిగితే, దిగుమతి బిల్లులు అధికంగానే ఉంటాయని, EVల ద్వారా సాధించాలని చూస్తున్న వ్యూహాత్మక స్వాతంత్ర్యం (Strategic Independence) బలహీనపడుతుందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. బ్యాటరీ భాగాల కోసం స్థిరమైన, స్థానిక సరఫరా గొలుసును ఏర్పాటు చేసుకోలేకపోవడం, భారతదేశాన్ని గ్లోబల్ మార్కెట్ మార్పులకు, సరఫరాదారుల కేంద్రీకరణ ప్రమాదాలకు గురిచేస్తుంది. ఇది EV రంగం, విస్తృత స్వచ్ఛ ఇంధన లక్ష్యాల (Clean Energy Objectives) పురోగతికి ఆటంకం కలిగిస్తుంది.

2032 నాటికి భారతదేశ EV బ్యాటరీ డిమాండ్ పదింతలు పెరుగుతుందని అంచనా. దీనికి దేశీయ తయారీ, సరఫరా గొలుసు మౌలిక సదుపాయాల భారీ విస్తరణ అవసరం. ఈ డిమాండ్‌ను విజయవంతంగా తీర్చాలంటే, ప్రస్తుత పాలసీ అమలు సమస్యలను అధిగమించడం, కీలక ఖనిజాలు, బ్యాటరీ భాగాల దేశీయ ఉత్పత్తిని వేగవంతం చేయడం, రీసైక్లింగ్ పర్యావరణ వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడం వంటివి చేయాలి. ఈ సవాళ్లను పరిష్కరించడంలో విఫలమైతే, అధిక దిగుమతులపై ఆధారపడటం కొనసాగుతుంది. ఇది భారతదేశ EV రంగం వృద్ధిని, స్వచ్ఛ ఇంధన లక్ష్యాలను అడ్డుకుంటుంది. వేగవంతమైన స్థానికీకరణ ప్రయత్నాలు (Localization Efforts), మరింత సమర్థవంతమైన విధానాలు భారతదేశాన్ని దిగుమతులపై ఆధారపడే మార్కెట్ నుండి ప్రపంచ తయారీ కేంద్రంగా (Global Manufacturing Hub) మార్చడానికి కీలకం.