భారత్ క్రిటికల్ మినరల్స్ లో స్వయం సమృద్ధి: స్వదేశీ మిషన్ తో భారీ ముందడుగు!

దిగుమతులపై ఆధారపడటం తగ్గించే వ్యూహం

ప్రస్తుతం, భారత్ తన కీలక ఖనిజాల అవసరాల్లో దాదాపు 95% దిగుమతులపైనే ఆధారపడుతోంది. ముఖ్యంగా లిథియం, కోబాల్ట్, నికెల్ వంటి ఖనిజాల కోసం 100% దిగుమతులు తప్పనిసరి. ప్రపంచ సరఫరా గొలుసుల్లోని అస్థిరత, భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతల నేపథ్యంలో ఈ పరిస్థితి దేశ భద్రతకు, పారిశ్రామిక వృద్ధికి పెద్ద సవాలుగా మారింది. ఈ నేపథ్యంలో, దేశాన్ని ఖనిజ వనరులపై ఆధారపడే దేశం నుంచి, విలువ జోడింపులో అగ్రగామిగా మార్చాలనే లక్ష్యంతో ప్రభుత్వం ఈ వ్యూహాత్మక అడుగు వేసింది.

నేషనల్ క్రిటికల్ మినరల్స్ మిషన్ (NCMM) వివరాలు

ఏడేళ్లపాటు కొనసాగే ఈ NCMM పథకం కోసం, మొత్తం ₹16,300 కోట్ల ప్రభుత్వ వ్యయంతో పాటు, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల (PSUs) నుంచి ₹18,000 కోట్ల పెట్టుబడులను ఆకర్షించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. దేశీయంగా ఖనిజాల అన్వేషణ, వెలికితీత, ప్రాసెసింగ్, రీసైక్లింగ్, అధునాతన తయారీ రంగాల వరకు పూర్తి విలువ గొలుసును బలోపేతం చేయడమే దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. ఇప్పటికే దేశవ్యాప్తంగా 4,000 కు పైగా కీలక ఖనిజాల అన్వేషణ కార్యకలాపాలు ప్రారంభమయ్యాయి. 2030-31 నాటికి 1,200 దేశీయ అన్వేషణ ప్రాజెక్టులను పూర్తి చేయాలని, లిథియం, రేర్ ఎర్త్ ఎలిమెంట్స్ తో సహా కనీసం 15 కీలక ఖనిజాల దేశీయ ఉత్పత్తిని నిర్ధారించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. నేషనల్ మినరల్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్ ట్రస్ట్ (NMET) ద్వారా తొలిదశ అన్వేషణలో ఉన్న 41 ప్రైవేట్ ఏజెన్సీలకు 100% నిధులను ప్రభుత్వం సమకూరుస్తోంది.

పర్యావరణ వ్యవస్థ, తయారీ రంగంపై దృష్టి

ఆవిష్కరణలు, నైపుణ్యాభివృద్ధిని ప్రోత్సహించడానికి తొమ్మిది 'సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్' (IITలు, CSIR ల్యాబ్‌లు వంటివి) గుర్తించారు. దేశీయ తయారీని ప్రోత్సహించేందుకు, సింటర్డ్ రేర్-ఎర్త్ పర్మనెంట్ మాగ్నెట్ల కోసం ₹7,280 కోట్ల ఉత్పత్తి ఆధారిత ప్రోత్సాహక (PLI) పథకం కింద ఈ ఏడాది ఉత్పత్తి ప్రారంభం కానుంది. దీని ద్వారా ఐదు ప్లాంట్లలో సంవత్సరానికి 6,000 మెట్రిక్ టన్నుల (MTPA) సమీకృత తయారీ సామర్థ్యాన్ని నెలకొల్పాలని యోచిస్తున్నారు. ఇది మాగ్నెట్ల ఉత్పత్తిలో చైనా ఆధిపత్యాన్ని ఎదుర్కోవడంలో కీలకమైన అడుగు. ఆంధ్రప్రదేశ్, ఒడిశా, మహారాష్ట్ర, గుజరాత్ వంటి రాష్ట్రాల్లో కీలక ఖనిజాల ప్రాసెసింగ్ యూనిట్లను ఏర్పాటు చేసి, దేశీయ విలువ జోడింపును పెంచాలని భావిస్తున్నారు. అలాగే, ఈ-వ్యర్థాలు, బ్యాటరీ స్క్రాప్ నుంచి కీలక ఖనిజాల రీసైక్లింగ్ సామర్థ్యాన్ని పెంచడానికి ₹1,500 కోట్ల ప్రోత్సాహక పథకం ద్వారా సంవత్సరానికి 40 కిలోటన్నుల ఖనిజాలను తిరిగి పొందే లక్ష్యం ఉంది.

ప్రపంచ భాగస్వామ్యాలు, చైనా సవాలు

ఈ వ్యూహంలో అంతర్జాతీయ సహకారం కూడా కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. భారత్ విదేశాల్లో ఖనిజ ఆస్తుల కొనుగోలుకు, భాగస్వామ్యాలను బలోపేతం చేసుకోవడానికి చురుగ్గా ప్రయత్నిస్తోంది. క్రిటికల్ మినరల్స్ ఉత్పత్తిలో ముఖ్యమైన కెనడా, కీలక ఖనిజాల సరఫరాలో స్థిరమైన భాగస్వామిగా ఉంటామని హామీ ఇచ్చింది. అలాగే, లిథియం, కోబాల్ట్, నికెల్ వంటి ఖనిజాలు అధికంగా లభించే ఆస్ట్రేలియా, అర్జెంటీనా, చిలీ వంటి దేశాలతో ఖనిజ్ బిదేశ్ ఇండియా లిమిటెడ్ (KABIL) ద్వారా దీర్ఘకాలిక సరఫరా ఒప్పందాలు కుదుర్చుకోవడానికి భారత్ కృషి చేస్తోంది. ప్రస్తుతం రేర్ ఎర్త్ ఎలిమెంట్స్ (90% పైగా), మాగ్నెట్ల ఉత్పత్తిలో (90% పైగా) చైనా ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్న నేపథ్యంలో, ఈ భాగస్వామ్యాలు సరఫరా మార్గాలను వైవిధ్యపరచడానికి తోడ్పడతాయి.

అమలులో సవాళ్లు

అయితే, ఈ ప్రతిష్టాత్మక ప్రణాళిక అమలులో అనేక సవాళ్లు ఉన్నాయి. దేశీయంగా ఖనిజాల వెలికితీత, ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యం పరిమితంగా ఉండటం, పాత మైనింగ్ చట్టాలు వంటి నియంత్రణపరమైన అడ్డంకులు పురోగతిని నెమ్మదింపజేస్తున్నాయి. 2040 నాటికి క్రిటికల్ మినరల్స్ మార్కెట్ $770 బిలియన్లకు చేరుకుంటుందని అంచనా వేస్తుండటంతో, వనరుల కోసం ప్రపంచవ్యాప్తంగా తీవ్రమైన పోటీ నెలకొంది. ఉత్పత్తి దేశాల నుంచి రిసోర్స్ నేషనలిజం (Resource Nationalism) కూడా ఒక ఆందోళన. ప్రపంచ ధరల్లోని అస్థిరత పెట్టుబడుల నిర్ణయాలను, ప్రాజెక్టుల లాభదాయకతను క్లిష్టతరం చేస్తోంది. పలు మంత్రిత్వ శాఖలు, ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ రంగాల మధ్య సమన్వయం, భూగర్భ వనరుల ఆర్థిక సాధ్యత, వేగంగా వెలికితీయడం వంటివి క్లిష్టమైన అంశాలు. దేశీయ గనుల నుంచి గణనీయమైన ఉత్పత్తి రావడానికి దశాబ్దాలు పట్టవచ్చు.

భవిష్యత్ అంచనాలు

ఈ ప్రయత్నాలన్నీ ఫలవంతమైతే, 2030 నాటికి భారతదేశ క్రిటికల్ మినరల్స్ మార్కెట్ ₹1.2 లక్షల కోట్లకు (US$15 బిలియన్లకు) పైగా చేరుకుంటుందని, వార్షిక వృద్ధి రేటు (CAGR) 12% మించి ఉంటుందని అంచనా. క్లీన్ ఎనర్జీ పరివర్తన, సాంకేతిక అభివృద్ధి, జాతీయ భద్రతకు ఈ ఖనిజాలను భద్రపరచుకోవడం అత్యంత కీలకమని, ఇది దేశ పారిశ్రామిక భవిష్యత్తును మార్చివేస్తుందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.