భారతీయ కళాకారులు: గ్లోబల్ డిమాండ్‌ను అందుకోవడంలో విఫలం!

గ్లోబల్ మార్కెట్, మన వాటా ఎంత?

ప్రపంచవ్యాప్తంగా చేతివృత్తుల మార్కెట్ విలువ $983 బిలియన్లకు పైగా చేరుకుంటుందని అంచనాలున్నాయి. ముఖ్యంగా, సహజమైన, పర్యావరణ అనుకూలమైన (Eco-friendly), సాంస్కృతికంగా ప్రత్యేకమైన వస్తువులకు గ్లోబల్ కస్టమర్ల నుంచి డిమాండ్ పెరుగుతోంది. ఈ రంగంలో చైనా వంటి దేశాలు ఇప్పటికే సుమారు 30% వాటాను కలిగి ఉండగా, భారతదేశం చాలా తక్కువ వాటాను మాత్రమే దక్కించుకోగలుగుతోంది. దీనికి ప్రధాన కారణం రంగంలో నెలకొన్న ఆర్థిక బలహీనత, రుణ సదుపాయం లేకపోవడం, సరైన ఆర్థిక నిర్వహణ కొరవడటమే.

డిజిటల్ అంతరాలు, సస్టైనబిలిటీ సవాళ్లు

ఇ-కామర్స్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు (Etsy, Amazon Handmade వంటివి) కళాకారులను నేరుగా ప్రపంచవ్యాప్త కస్టమర్లతో కనెక్ట్ చేస్తున్నాయి. కానీ, చాలా భారతీయ చేతివృత్తుల వ్యాపారాలకు ఇంకా ఆన్‌లైన్ ఉనికి (Online Presence) గానీ, ఎగుమతి సంబంధాలు గానీ లేవు. ఈ డిజిటల్ అంతరాన్ని పూడ్చడం, అలాగే సస్టైనబిలిటీ (Sustainability) అనేది నేడు కీలకమైన మార్కెట్ డ్రైవర్‌గా మారింది. సహజ వనరులతో, తక్కువ కార్బన్ పాదముద్రతో (Low Carbon Footprint) తయారయ్యే చేతివృత్తుల ఉత్పత్తులకు డిమాండ్ ఉన్నా, ఆధునిక డిజైన్ శిక్షణ, డిజిటల్ సేల్స్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు లేకపోవడం వల్ల కళాకారులు తమ ఉత్పత్తులను ప్రపంచ మార్కెట్‌కు సమర్థవంతంగా పరిచయం చేయలేకపోతున్నారు.

తక్కువ ఆదాయాలు, వృద్ధాప్యంలో ఉన్న కళాకారులు

దశాబ్దాలుగా పారిశ్రామికీకరణ, మారుతున్న మార్కెట్ పరిస్థితుల వల్ల చేనేత కార్మికులు, కళాకారుల కుటుంబాలు బాగా తగ్గిపోయాయి. వారి ఆదాయం తరచుగా కనీస వేతనం (Minimum Wage) కంటే తక్కువగా ఉంది, సగటు రోజువారీ సంపాదన కేవలం ₹270 మాత్రమే. ఈ ఆర్థిక ఇబ్బందులు యువతరం సాంప్రదాయ కళలను చేపట్టకుండా నిరుత్సాహపరుస్తున్నాయి. సామాజిక భద్రత, ఆరోగ్య సంరక్షణ లేకపోవడం పేదరికాన్ని పెంచి, రంగం అభివృద్ధికి ఆటంకం కలిగిస్తోంది. మధ్యవర్తులపై ఆధారపడటం వల్ల కూడా లాభాలు తగ్గుతున్నాయి. ప్రస్తుత కళాకారుల జనాభా వయసు పైబడుతున్నా, కొత్త తరం ఈ రంగంలోకి రాకపోవడంతో, సాంప్రదాయ కళల మనుగడ ప్రశ్నార్థకంగా మారింది.

పాలసీ లోపాలు, పోటీ

ప్రభుత్వం నైపుణ్య శిక్షణ, జియోగ్రాఫికల్ ఇండికేషన్ (GI) ట్యాగింగ్, మార్కెట్ యాక్సెస్ వంటి కార్యక్రమాలు చేపట్టినా, వాటి అమలులో లోపాలున్నాయని నివేదికలు చెబుతున్నాయి. పదిహేడు మంత్రిత్వ శాఖల మధ్య సమన్వయం లేకపోవడం, సరైన అమలు జరగకపోవడం, కళాకారుల్లో అవగాహన తక్కువగా ఉండటం వంటి సమస్యలున్నాయి. దీనికి తోడు, చైనా, బంగ్లాదేశ్ వంటి దేశాల నుంచి వచ్చే చౌకైన, యంత్రాలతో తయారైన వస్తువులతో తీవ్రమైన పోటీని ఎదుర్కోవాల్సి వస్తోంది.

ముందుకు మార్గం

ప్రభుత్వం ఈ రంగాన్ని నాణ్యమైన ఉత్పత్తి, అంతర్జాతీయ బ్రాండింగ్ ద్వారా ఉన్నత స్థాయికి తీసుకువెళ్లాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. నైపుణ్య అభివృద్ధి, డిజైన్ ఆవిష్కరణ, ఇ-కామర్స్ ఏకీకరణ కీలకం. అయితే, ఈ లక్ష్యాలను కళాకారుల రోజువారీ సవాళ్లతో అనుసంధానం చేయాలి. ఏకీకృత విధానం, బలమైన ఆర్థిక మద్దతు, డిజిటల్ సాధనాల విస్తృత వినియోగం ఈ రంగానికి తప్పనిసరి.