భారత్ కీలక ఖనిజాల స్వావలంబన! బడ్జెట్‌లో భారీ ప్రకటనలు, రంగంపై కొత్త ఆశలు!

ఎందుకు ఈ కీలక నిర్ణయాలు?

దేశం టెక్నాలజీ, ఎనర్జీ ట్రాన్సిషన్ (Energy Transition) రంగాలలో దూసుకుపోతుండటంతో, కీలక ఖనిజాల (Critical Minerals) అవసరం విపరీతంగా పెరిగింది. ముఖ్యంగా అరుదైన భూ ఖనిజాల (Rare Earth Elements - REEs) కోసం దిగుమతులపై (Imports) ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకోవాలని భారత్ వ్యూహాత్మకంగా భావిస్తోంది. లిథియం, కోబాల్ట్, నియోడైమియం, ప్రాసియోడైమియం వంటి ఖనిజాలు ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు (EVs), విండ్ టర్బైన్లు, అత్యాధునిక ఎలక్ట్రానిక్స్, డిఫెన్స్ వంటి రంగాలకు అత్యవసరం. రాబోయే దశాబ్దంలో ఈ మెటీరియల్స్ కి గ్లోబల్ డిమాండ్ భారీగా పెరిగే అవకాశం ఉంది, దీంతో సరఫరాలో కొరత ఏర్పడే ప్రమాదం ఉంది. ప్రపంచ సరఫరా గొలుసులు (Global Supply Chains) కొన్ని దేశాలకే పరిమితమై ఉన్న నేపథ్యంలో, ఈ బలహీనతను అధిగమించడానికే ప్రభుత్వం ఈ చర్యలు చేపట్టింది.

బడ్జెట్‌లో కీలక పథకాలు

2026-27 బడ్జెట్, కీలక ఖనిజాల రంగాన్ని బలోపేతం చేయడానికి బహుముఖ విధానాన్ని (Multi-pronged Approach) అందిస్తోంది. ఈ వ్యూహంలో ప్రధానమైనది, ఖనిజ సంపద అధికంగా ఉన్న ఒడిశా, కేరళ, ఆంధ్రప్రదేశ్, తమిళనాడు రాష్ట్రాల్లో ప్రత్యేక అరుదైన భూ ఖనిజాల కారిడార్లను (Rare Earth Corridors) ఏర్పాటు చేయనున్నారు. ఇవి మైనింగ్, ప్రాసెసింగ్, పరిశోధన, తయారీ వంటి కార్యకలాపాలను సులభతరం చేస్తాయి. దీంతో పాటు, అరుదైన భూ ఖనిజాలకు కీలక వనరుగా ఉండే మోనజైట్‌పై (Monazite) బేసిక్ కస్టమ్స్ డ్యూటీని (BCD) 2.5% నుండి సున్నాకి తగ్గించారు. అంతేకాకుండా, దేశంలో కీలక ఖనిజాల ప్రాసెసింగ్ కోసం దిగుమతి చేసుకునే క్యాపిటల్ గూడ్స్‌పై (Capital Goods) కస్టమ్స్ డ్యూటీ నుంచి మినహాయింపు ఇచ్చారు. దీనివల్ల ప్రాజెక్ట్ ఖర్చులు తగ్గి, సామర్థ్యం పెంపునకు ఊతం లభిస్తుంది. కొన్ని కీలక ఖనిజాల అన్వేషణ, శోధన (Prospecting and Exploring) ఖర్చులకు కూడా సెక్షన్ 51 ప్రకారం పన్ను మినహాయింపు (Tax Deduction) లభించేలా ప్రతిపాదించారు.

ఇప్పటికే ఉన్న పథకాలకు బలం

ఈ బడ్జెట్ ప్రకటనలు, ప్రభుత్వం ఇప్పటికే చేపట్టిన కార్యక్రమాల పునాదిపైనే నిర్మితమయ్యాయి. 2025 చివర్లో ప్రారంభించిన నేషనల్ క్రిటికల్ మినరల్ మిషన్ (National Critical Mineral Mission - NCMM) వీటన్నింటికీ ఒక సమగ్ర ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను అందిస్తుంది. ఈ మిషన్‌కు సుమారు ₹16,300 కోట్ల భారీ అవుట్‌లే (Outlay) ఉంది, ఏడు సంవత్సరాలలో మొత్తం ₹34,300 కోట్ల వ్యయం అంచనా. దేశీయ అన్వేషణ, శుద్ధి, రీసైక్లింగ్, మరియు వ్యర్థాల నుంచి విలువైనవి తీయడం వంటి వాటిపై ఇది దృష్టి సారిస్తుంది. అలాగే, 2025 చివర్లో ఆమోదించిన ₹7,280 కోట్ల విలువైన సింటర్డ్ రేర్ ఎర్త్ పర్మనెంట్ మాగ్నెట్స్ (Sintered REPMs) తయారీ పథకం కూడా ఈ కొత్త కారిడార్ల ద్వారా ఊపందుకోనుంది. ఈ REPM పథకం EV మోటార్లు, విండ్ టర్బైన్లకు కీలకమైన 6,000 మెట్రిక్ టన్నుల వార్షిక తయారీ సామర్థ్యాన్ని సృష్టించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

మార్కెట్ పై ప్రభావం, భవిష్యత్ అంచనాలు

ఈ సంస్కరణలు, కీలక ఖనిజాల రంగంలో దేశీయ పర్యావరణ వ్యవస్థను (Domestic Ecosystem) బలోపేతం చేయాలనే స్పష్టమైన సంకల్పాన్ని సూచిస్తున్నాయి. భారత్ ను ఒకప్పుడు కేవలం దిగుమతిదారుగా ఉండి, ఇప్పుడు గ్లోబల్ విలువ గొలుసులో (Global Value Chains) ఒక సరఫరాదారుగా మారే దిశగా అడుగులు పడుతున్నాయి. దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం ద్వారా, భారత్ తన వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని (Strategic Autonomy) పెంచుకోవడమే కాకుండా, ముఖ్యమైన పరిశ్రమలను గ్లోబల్ సరఫరా గొలుసులో అంతరాయాల నుంచి కాపాడుకోగలదు. అరుదైన భూ ఖనిజాల వెలికితీతలో నైపుణ్యం కలిగిన ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ IREL (India) Limited, అలాగే అన్వేషణ, ప్రాసెసింగ్‌లో ఉన్న వేదాంత, GMDC వంటి ప్రైవేట్ సంస్థలు ఈ విధానాల ద్వారా ప్రయోజనం పొందనున్నాయి. గ్రీన్ ఎనర్జీ, అడ్వాన్స్‌డ్ మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్, జాతీయ భద్రత వంటి భారత్ యొక్క విస్తృత ఆర్థిక లక్ష్యాలతో ఈ కీలక ఖనిజాల కార్యక్రమం ముడిపడి ఉంది. ఈ పథకాల విజయం, అన్వేషణ నుంచి తుది ఉత్పత్తి తయారీ వరకు మొత్తం విలువ గొలుసులో సమర్థవంతమైన అమలు, నిరంతర పెట్టుబడులపై ఆధారపడి ఉంటుంది.