భారత్ కీలక ఖనిజాల వేలం: సరఫరా గొలుసులకు బలం!

దేశ భవిష్యత్తుకు అండగా కీలక ఖనిజాలు

దేశీయంగా కీలక ఖనిజాల సరఫరా గొలుసులను పటిష్టం చేసుకోవడం కోసం భారత్ తన ప్రయత్నాలను ముమ్మరం చేసింది. ఇటీవల ప్రారంభమైన రెండో రౌండ్ వేలం ప్రక్రియలో భాగంగా, ఎనిమిది రాష్ట్రాల్లోని 11 లోతైన ఖనిజ బ్లాకులను అన్వేషణ లైసెన్సుల కోసం అందుబాటులోకి తెచ్చింది. వీటిలో ఐదు REE బ్లాకులు, అలాగే వెనాడియం-టైటానియం, వజ్రాలు, సీసం-జింక్, జిర్కోనియం వంటి ఖనిజాల బ్లాకులు ఉన్నాయి. అధునాతన టెక్నాలజీలకు, గ్రీన్ ఎనర్జీ రంగాలకు REEలు అత్యంత కీలకం. ఈ వ్యూహాత్మక అడుగు ద్వారా, అంతర్జాతీయ మార్కెట్ ఒడిదుడుకులు, దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకోవాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. దేశంలో ఖనిజ అన్వేషణ కార్యకలాపాలు గతంతో పోలిస్తే గణనీయంగా పెరిగాయి. 2014కు ముందు 1,434గా ఉన్న ప్రాజెక్టులు, ప్రస్తుతం 4,195కి చేరాయి. ఇటీవల భారత భూగర్భ సర్వే (GSI) ప్రారంభించిన అధునాతన డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫామ్, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI), మెషిన్ లెర్నింగ్ (ML) టూల్స్‌తో ఖనిజ అన్వేషణ ప్రక్రియను మరింత వేగవంతం చేయనుంది.

గ్లోబల్ రేసులో భారత్

ప్రపంచవ్యాప్తంగా, ముఖ్యంగా REEల కోసం డిమాండ్ 2026 వరకు భారీగా పెరిగే అవకాశం ఉంది. ఎలక్ట్రిక్ వెహికల్స్ (EVs), రక్షణ రంగం, పునరుత్పాదక ఇంధన మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి దీనికి ప్రధాన కారణాలు. భారత్ తన ఖనిజ భద్రతను పెంచుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నప్పటికీ, ఇప్పటికే ఈ రంగంలో ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్న దేశాలతో పోటీ పడాల్సి ఉంది. ఆస్ట్రేలియా, అమెరికా వంటి దేశాలు తమ దేశీయ ఉత్పత్తిని, ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యాలను పెంచడానికి భారీ ప్రోత్సాహకాలు, సరళీకృత నిబంధనలు అందిస్తున్నాయి. REE ప్రాసెసింగ్‌లో చైనా ఆధిపత్యం ప్రపంచ సరఫరా గొలుసులపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపుతోంది. భారత్ ఈ సంక్లిష్టమైన భౌగోళిక, వాణిజ్య వాతావరణంలో తన వనరుల సామర్థ్యాన్ని ఉపయోగించుకోవాల్సి ఉంది.

గత వేలం అనుభవాలు, ప్రోత్సాహకాలు

గతంలో జరిగిన మొదటి రౌండ్ అన్వేషణ లైసెన్స్ వేలంలో 13 బ్లాకులు అందుబాటులో ఉంచగా, కేవలం 7 మాత్రమే కేటాయించబడ్డాయి. ఇది బంగారం, రాగి వంటి ఖనిజాలకు కూడా ఆసక్తిని ఆశించినంతగా ఆకర్షించలేకపోయిందని స్పష్టమవుతోంది. ప్రస్తుత రెండో రౌండ్‌లో కూడా, రెండు బ్లాకులకు గతంలో తగినంత ఆసక్తి చూపకపోవడంతో వాటిని మళ్ళీ వేలం వేస్తున్నారు. మైనింగ్ అండ్ మినరల్స్ (డెవలప్‌మెంట్ అండ్ రెగ్యులేషన్) సవరణ చట్టం, 2023, మైనింగ్ (వేలం) సవరణ నిబంధనలు, 2023 ప్రకారం, లైసెన్స్ ప్రీమియంల కోసం రివర్స్ బిడ్డింగ్ విధానాన్ని అనుసరిస్తున్నారు. దీనిలో, భవిష్యత్ ఆదాయంలో తక్కువ వాటాను కోట్ చేసే వారికి వేలం దక్కే అవకాశం పెరుగుతుంది. అంతేకాకుండా, నేషనల్ మినరల్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్ ట్రస్ట్ (NMET) ద్వారా అన్వేషణ ఖర్చులలో సగం వరకు తిరిగి చెల్లించేందుకు ప్రభుత్వం హామీ ఇస్తోంది. అయితే, ఈ ప్రోత్సాహకాల ప్రభావం NMET నిధుల లభ్యత, పంపిణీ వేగం, ప్రభుత్వ విధానాల స్థిరత్వంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

సవాళ్లు, రిస్కులు

ప్రభుత్వం ఎంత ప్రతిష్టాత్మకంగా విధానాలు, ప్రోత్సాహకాలు ప్రకటించినా, కీలక ఖనిజాల వేలం వ్యూహంలో కొన్ని అంతర్గత రిస్కులు ఉన్నాయి. గతంలో జరిగిన వేలం రౌండ్లలో కనిపించిన నిరుత్సాహకర స్పందన, కొన్ని బ్లాకులను మళ్ళీ వేలం వేయాల్సి రావడం వంటివి ప్రైవేట్ రంగం నుండి తగినంత పెట్టుబడులను, సాంకేతిక నైపుణ్యాన్ని ఆకర్షించడంలో సవాళ్లు ఉన్నాయని సూచిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా REEల వంటి లోతైన ఖనిజాల అన్వేషణ, అభివృద్ధికి అవసరమైన సాంకేతిక సంక్లిష్టత, అధిక మూలధన వ్యయం (CAPEX) పెద్ద అడ్డంకులుగా మారతాయి. వేలాల ప్రక్రియను కేంద్రీకరించడం ద్వారా ప్రక్రియలను సులభతరం చేసినప్పటికీ, మొత్తం విజయం అమలు తీరు, నిరంతర విధాన మద్దతుపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రపంచంలోని ఇతర దేశాలతో పోలిస్తే, భారత్ మైనింగ్ రంగం భారీ సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ, కీలక ఖనిజాల ప్రాసెసింగ్‌లో తక్కువ అభివృద్ధి చెందిన పర్యావరణ వ్యవస్థ, అంతర్జాతీయ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడంలో తక్కువ అనుభవం కలిగి ఉంది. ఇది వనరుల కోసం జరిగే ప్రపంచ పోటీలో భారత్‌ను ప్రతికూల స్థితిలో ఉంచవచ్చు. గతంలో ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో వనరుల కేటాయింపులలో పారదర్శకత, సామర్థ్యంపై తలెత్తిన ఆరోపణలు, వివాదాలు, బలమైన పాలన లేకపోతే పెట్టుబడిదారుల విశ్వాసాన్ని దెబ్బతీయవచ్చు.

భవిష్యత్ అంచనాలు

విశ్లేషకుల అంచనాల ప్రకారం, ఎనర్జీ ట్రాన్సిషన్, సాంకేతిక ఆవిష్కరణల కారణంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా కీలక ఖనిజాల డిమాండ్ నిలకడగా పెరుగుతుంది. భారత్ తన వనరుల సంపదను లాభదాయక మైనింగ్ కార్యకలాపాలుగా మార్చుకోగలిగితే, ఈ ధోరణి నుండి ప్రయోజనం పొందవచ్చు. బ్రోకరేజ్ సంస్థల అభిప్రాయం ప్రకారం, భారత కీలక ఖనిజాల సామర్థ్యం సానుకూలంగా ఉంది. ఈ విలువను వెలికితీయడానికి నిరంతర విధాన మద్దతు, నియంత్రణపరమైన అనుమతులను వేగవంతం చేయడం, మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి అవసరమని నొక్కి చెబుతున్నాయి. దేశీయ సరఫరా గొలుసులను నిర్మించడం, దిగుమతి ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడంపై ప్రభుత్వం చూపుతున్న శ్రద్ధ, భవిష్యత్తులో దాని పారిశ్రామిక విధానంలో కీలక అంశంగా కొనసాగే అవకాశం ఉంది.