భారత విద్యుత్ రంగంలో పోటీని పెంచేందుకు కేంద్రం తెచ్చిన 'ప్యారలల్ లైసెన్సింగ్' సంస్కరణలకు రాష్ట్రాల నుంచి అడ్డంకులు ఎదురవుతున్నాయి. ముఖ్యంగా హర్యానా వంటి రాష్ట్రాలు ప్రభుత్వ విద్యుత్ సంస్థల ప్రయోజనాలను కాపాడేందుకు ప్రైవేట్ కంపెనీల ప్రవేశాన్ని అడ్డుకుంటున్నాయి. ఈ పరిణామాలు విద్యుత్ రంగంలో పెట్టుబడులకు కొత్త రిస్కులను సూచిస్తున్నాయి.
దేశంలో విద్యుత్ పంపిణీ వ్యవస్థను మరింత పోటీతత్వంతో మార్చాలన్న కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రయత్నాలకు రాష్ట్రాల నుంచి గట్టి అడ్డంకులు ఎదురవుతున్నాయి. టెలికాం రంగం తరహాలో వినియోగదారులకు నచ్చిన విద్యుత్ సరఫరాదారుని ఎంచుకునే అవకాశం కల్పించాలనే 'ప్యారలల్ లైసెన్సింగ్' ఆలోచన ఇక్కడ ప్రధాన లక్ష్యం.
ఎక్కడ మొదలైంది సమస్య?
ఇటీవల హర్యానా ప్రభుత్వం తీసుకున్న నిర్ణయం ఈ సంస్కరణలకు పెద్ద షాక్ ఇచ్చింది. గురుగ్రామ్, నూహ్ ప్రాంతాల్లో 25 ఏళ్ల పాటు విద్యుత్ సరఫరా చేయడానికి సిద్ధమైన 'Eleven Power Private Ltd' ప్రక్రియను నిలిపివేయాలని హర్యానా ప్రభుత్వం తన నియంత్రణ సంస్థను ఆదేశించింది.
స్టేట్స్ ఎందుకు అడ్డుకుంటున్నాయి?
ప్రస్తుతం చాలా రాష్ట్రాల్లో ప్రభుత్వ విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థలు (DISCOMs) నష్టాల్లో ఉన్నాయి. ఇండస్ట్రియల్, కమర్షియల్ కస్టమర్ల నుంచి వచ్చే ఆదాయంతో వ్యవసాయం, గృహ వినియోగదారులకు రాయితీలు ఇస్తున్నాయి (Cross-subsidization). ఒకవేళ ప్రైవేట్ సంస్థలు వస్తే, లాభదాయకమైన ఇండస్ట్రియల్ కస్టమర్లను అవి లాగేసుకుంటాయి. దీనివల్ల DISCOMలు తీవ్ర ఆర్థిక సంక్షోభంలోకి వెళ్తాయని, ఉద్యోగుల భద్రత ప్రమాదంలో పడుతుందని రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు భయపడుతున్నాయి.
భవిష్యత్తు ఎలా ఉండబోతోంది?
ముంబై మినహా భారతదేశంలో మరెక్కడా ప్యారలల్ లైసెన్సింగ్ విజయవంతం కాలేదు. విద్యుత్ అనేది ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List) లో ఉండటం వల్ల, రాష్ట్రాలు తమ సొంత నిర్ణయాలతో కేంద్రం సంస్కరణలను అడ్డుకునే అవకాశం ఉంది. గ్రిడ్ ఆధునీకరణ, స్మార్ట్ మీటర్ల వంటి అంశాల్లో పెట్టుబడులు కొనసాగినా, విద్యుత్ పంపిణీ వ్యవస్థ మాత్రం ప్రస్తుతానికి ప్రభుత్వ నియంత్రణలోనే ఉండే అవకాశం ఎక్కువగా కనిపిస్తోంది.