అసలు సమస్య ఏంటి?
భారత్లో కరెంటు గ్రిడ్కు సంబంధించిన ఇన్ఫ్లెక్సిబిలిటీ, థర్మల్ పవర్ ప్లాంట్ల నుంచి వచ్చే పరిమితులు రీన్యూవబుల్ ఎనర్జీ (RE) ఉత్పత్తిని భారీగా దెబ్బతీస్తున్నాయి. ఇది కేవలం సాంకేతిక లోపం మాత్రమే కాదు, మన విద్యుత్ రంగంలో ఉన్న లోతైన వాణిజ్య, నియంత్రణపరమైన (commercial and regulatory) అడ్డంకులకు అద్దం పడుతోంది. దీంతో, స్వచ్ఛ ఇంధన లక్ష్యాల వైపు భారత్ ప్రయాణం నెమ్మదిస్తోంది.
RE కట్టడి (Curtailment) గణాంకాలు
గ్రిడ్-ఇండియా (GRID-India) నివేదికల ప్రకారం, 2025 మే నుండి నవంబర్ మధ్య కాలంలో సుమారు 23 గిగావాట్ల (GW) RE ఉత్పత్తిని నిలిపివేశారు. మే నుండి డిసెంబర్ వరకు అంచనా 2.3 టెరావాట్-గంటల (TWh) RE నష్టం జరిగింది. ఇది సగటు నెలవారీ సోలార్ జనరేషన్లో దాదాపు 18% కావడం గమనార్హం. దీనివల్ల సోలార్ జనరేటర్లకు సుమారు $63 మిలియన్ల నుండి $76 మిలియన్ల వరకు పరిహారం చెల్లించాల్సి వచ్చింది. దీనికి ప్రధాన కారణం, దేశంలోని కోల్ ఆధారిత థర్మల్ ప్లాంట్లలో చాలా వరకు వాటి కనీస సాంకేతిక లోడ్ (MTL) అయిన 55% కంటే తక్కువకు పనిచేయలేకపోవడమే. పగటిపూట, ముఖ్యంగా సోలార్ ఉత్పత్తి బాగా పెరిగినప్పుడు, గ్రిడ్ డిమాండ్-సప్లైని బ్యాలెన్స్ చేయడంలో ఇబ్బంది పడింది. చల్లని వాతావరణం వల్ల విద్యుత్ డిమాండ్ అంచనాల కంటే తక్కువగా ఉండటం, సాయంత్రం 60 GW వరకు డిమాండ్ను పెంచాల్సిన అవసరం ఏర్పడటం వంటివి 'డక్ కర్వ్' (duck curve) వంటి సమస్యలకు దారితీశాయి. పీక్ సోలార్ గంటల్లో అదనపు సరఫరా వల్ల గ్రిడ్ భద్రతకు కూడా రిస్క్ ఏర్పడింది.
అంతర్జాతీయ పోలికలు & పెట్టుబడుల అవసరం
ప్రపంచవ్యాప్తంగా, జర్మనీ, అమెరికా వంటి దేశాలు ఇంటిగ్రేటెడ్ ప్లానింగ్, ట్రాన్స్మిషన్ నెట్వర్క్ల విస్తరణ, డిమాండ్-సైడ్ మేనేజ్మెంట్, బ్యాటరీ స్టోరేజ్ సిస్టమ్స్ (BESS) వంటి వాటిపై దృష్టి సారించాయి. భారతదేశ విద్యుత్ రంగంలో నాన్-ఫాసిల్ ఫ్యూయల్స్ వాటా 50% కి చేరుకున్నప్పటికీ, వాస్తవ ఉత్పత్తి వాటా 23% నుండి 40% మధ్యలోనే ఉంది. 2025లో, భారతదేశం రికార్డు స్థాయిలో 38 GW సోలార్ సామర్థ్యాన్ని జోడించింది. ఈ వేగవంతమైన వృద్ధి కొనసాగుతుండగా, కోల్ ప్లాంట్లలో పెట్టుబడులు కూడా జరుగుతున్నాయి. ఇది భవిష్యత్తులో కోల్ ప్లాంట్ల వినియోగం తగ్గడానికి, ఆర్థిక ఇబ్బందులకు దారితీయవచ్చని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. 2026 నుండి 2035 మధ్య ఇంధన మార్పిడికి $1.5 ట్రిలియన్ల పెట్టుబడి అవసరమని, ఇందులో గ్రిడ్ ఆధునీకరణ, స్టోరేజ్కు ఏటా $145 బిలియన్లు అవసరమవుతాయని అంచనా. ట్రాన్స్మిషన్ సమస్యలు కూడా తీవ్రంగా ఉన్నాయి, ప్లాన్ చేసిన లైన్లలో 42% గ్యాప్ ఉందని నివేదికలు చెబుతున్నాయి.
సమస్య వెనుక లోతుల్లోకి...
కోల్ ప్లాంట్ల మినిమమ్ టెక్నికల్ లోడ్ (MTL) సమస్యకు అదనంగా, వాణిజ్య, నియంత్రణపరమైన వ్యవస్థల్లో లోపాలున్నాయి. సెంట్రల్ ఎలక్ట్రిసిటీ అథారిటీ (CEA) 2030 నాటికి కోల్ ప్లాంట్లను 40% MTL వద్ద ఆపరేట్ చేసేందుకు ఒక రోడ్మ్యాప్ను సిద్ధం చేసినప్పటికీ, అమలులో తీవ్ర జాప్యం జరుగుతోంది. NTPC వంటి ప్రధాన విద్యుత్ ఉత్పత్తి సంస్థలు, 40% MTL వద్ద ఆపరేట్ చేస్తే ప్లాంట్ల జీవితకాలం మూడింట ఒక వంతు తగ్గి, నిర్వహణ ఖర్చులు పెరుగుతాయని ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. దీనివల్ల వారు 55% కనీస స్థాయిని కొనసాగిస్తున్నారు. దీర్ఘకాలిక పవర్ పర్చేజ్ అగ్రిమెంట్లు (PPAs) కూడా చౌకైన RE అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ, ఖరీదైన థర్మల్ జనరేషన్కు కట్టుబడి ఉండటానికి కారణమవుతున్నాయి. అలాగే, డిస్ట్రిబ్యూషన్ కంపెనీల (DISCOMs) ఆర్థిక స్థిరత్వం కూడా గ్రిడ్ ఫ్లెక్సిబిలిటీ సొల్యూషన్స్లో పెట్టుబడులకు ఆటంకంగా ఉంది.
భవిష్యత్తుపై ప్రభావం
ఈ వ్యవస్థాగత ఇన్ఫ్లెక్సిబిలిటీ, 2030 నాటికి 500 GW నాన్-ఫాసిల్ ఫ్యూయల్ సామర్థ్యాన్ని సాధించాలనే భారతదేశ లక్ష్యంపై గణనీయమైన ప్రతికూల ప్రభావాన్ని చూపనుంది. దీన్ని సకాలంలో పరిష్కరించకపోతే, ఇంధన అస్థిరత, RE రంగంలో పెట్టుబడిదారుల విశ్వాసం తగ్గడం, అధిక-ధర థర్మల్ విద్యుత్పై ఆధారపడటం వల్ల వినియోగదారులకు కరెంటు ఖర్చులు పెరిగే ప్రమాదం ఉంది. RE, స్టోరేజ్ ఖర్చులు తగ్గుతున్నప్పటికీ, కోల్ సామర్థ్యంపై ఆధారపడటం, విస్తరించడం వల్ల వనరులు వృధా అయ్యే అవకాశం ఉంది. CEA సిద్ధం చేసిన రోడ్మ్యాప్తో పాటు, మార్కెట్ డిజైన్, వాణిజ్య ఒప్పందాలు, నియంత్రణ ఫ్రేమ్వర్క్లలో సంస్కరణలు, ట్రాన్స్మిషన్, ఎనర్జీ స్టోరేజ్లో పెట్టుబడులు అవసరం. అప్పుడే భారత్ స్వచ్ఛ ఇంధన ఆశయాలు నెరవేరుతాయి.