భారత పట్టణాల్లో 2 కోట్ల మంది అన్-ఫార్మల్ కార్మికులు: ASUSE రిపోర్ట్

భారతదేశంలోని 46 ప్రధాన నగరాల్లో దాదాపు 2 కోట్ల మంది అన్-ఫార్మల్ (అసంఘటిత) కార్మికులు ఉన్నారని ప్రభుత్వ నివేదిక వెల్లడించింది. ఈ రంగం పట్టణ ఆర్థిక వ్యవస్థల్లో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నా, వేతన వృద్ధి మందగించడం ఆందోళన కలిగిస్తోంది.

పట్టణాల్లో అసంఘటిత రంగం విస్తృతి

భారతదేశంలోని అతిపెద్ద పట్టణ కేంద్రాలలో అసంఘటిత రంగం (Informal Sector) ఎంత విస్తృతంగా ఉందో గణాంక మంత్రిత్వ శాఖ (MoSPI) విడుదల చేసిన తాజా ASUSE (Annual Survey of Unincorporated Sector Enterprises) 2025 నివేదిక వెల్లడించింది. ఈ సర్వే ప్రకారం, దేశంలోని 46 ప్రధాన నగరాల్లో సుమారు 1.98 కోట్ల మంది కార్మికులు దాదాపు 1 కోటి అసంఘటిత వ్యాపార సంస్థలలో పనిచేస్తున్నారు. దీనితో, అసంఘటిత రంగం కేవలం గ్రామీణ ప్రాంతాలకే పరిమితం కాదనే విషయం స్పష్టమైంది.

ప్రధాన నగరాల్లో కార్మికులు, యూనిట్ల కేంద్రీకరణ

అసంఘటిత కార్మికుల సంఖ్య పరంగా గ్రేటర్ హైదరాబాద్ నగరం అగ్రస్థానంలో ఉంది, ఇక్కడ 15.7 లక్షల మంది కార్మికులు ఉన్నారు. అయితే, కోల్‌కతాలో అత్యధికంగా 8.84 లక్షల అసంఘటిత వ్యాపార యూనిట్లు ఉన్నాయి. సర్వే చేసిన 46 నగరాల్లో, గ్రేటర్ హైదరాబాద్, ఢిల్లీ, కోల్‌కతా, సూరత్, గ్రేటర్ ముంబై, మరియు జైపూర్ వంటి ఆరు మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతాలు కలిపి మొత్తం అసంఘటిత కార్మికులలో 40% వాటాను కలిగి ఉన్నాయి. వ్యవసాయేతర కార్యకలాపాలైన తయారీ, వ్యాపారం, సేవల రంగాల్లో పనిచేస్తున్న ఈ సంస్థలు, ఆయా ప్రాంతాల మొత్తం స్థూల విలువ జోడింపు (GVA)లో 21% వాటాను అందిస్తున్నాయి.

ఉత్పాదకత, వేతనాల్లో తేడాలు

నగరాల వారీగా ఉత్పాదకతలో గణనీయమైన తేడాలు కనిపిస్తున్నాయి. పింప్రి-చించ్‌వాడ నగరం ఉత్పాదకతలో ముందుంది, ఇక్కడ ఒక్కో కార్మికుడికి ₹2.9 లక్షల GVA నమోదైంది. ఉద్యోగులను నియమించుకున్న సంస్థలలో కార్మికులకు అత్యధిక వార్షిక వేతనం ₹2.33 లక్షలు జైపూర్‌లో అందిస్తుండగా, గ్రేటర్ హైదరాబాద్‌లో ₹2.14 లక్షలు ఉంది. మరోవైపు, గ్వాలియర్, వారణాసి వంటి నగరాలు తక్కువ వేతనాలు, ఉత్పాదకతను నమోదు చేశాయి.

మహిళా భాగస్వామ్యం, ఆర్థిక సవాళ్లు

ఈ 46 నగరాల్లో మొత్తం అసంఘటిత కార్మికశక్తిలో మహిళలు సుమారు 26% ఉన్నారు. గ్రేటర్ విశాఖపట్నంలో మహిళా కార్మికుల శాతం అత్యధికంగా 42.5% ఉండగా, శ్రీనగర్, వారణాసిలలో ఇది వరుసగా 10.5%, 12.1% గా ఉంది. పెట్టుబడిదారులు గమనించాల్సిన విషయం ఏంటంటే, 2025లో ఈ రంగంలో వేతన వృద్ధి కేవలం 3.9% కి పడిపోయింది, ఇది గత సంవత్సరంతో పోలిస్తే చాలా తక్కువ. ఈ మందగించిన ఆదాయాలు, మారుతున్న ఉత్పాదకత స్థాయిలు ఈ రంగంపై ఆర్థిక ఒత్తిళ్లను సూచిస్తున్నాయి. ఈ పట్టణ కేంద్రాలలో GVA, వేతన ద్రవ్యోల్బణంపై భవిష్యత్ నివేదికలను గమనించడం చాలా ముఖ్యం.