రాష్ట్రాల ఖర్చుల జంప్: భారత ఫిస్కల్ హెల్త్ పై CAG రిపోర్ట్ కీలక విషయాలు!

గత దశాబ్దంలో రాష్ట్రాల ఖర్చులు **131%** పెరిగి, **₹51.20 లక్షల కోట్లకు** చేరుకున్నాయని CAG నివేదిక వెల్లడించింది. సంక్షేమ పథకాలకు అధిక ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నప్పటికీ, జీతాలు, పెన్షన్ల వంటి 'కమిటెడ్' ఖర్చులు పెరగడం వల్ల ఆర్థిక వనరుల వినియోగంలో వెసులుబాటు తగ్గుతోంది. ఇన్వెస్టర్లు ఈ పరిస్థితిని, మౌలిక సదుపాయాల పెట్టుబడులపై దీని ప్రభావం, దీర్ఘకాలిక రుణ భారాన్ని నిశితంగా గమనించాలి.

అసలు ఏం జరిగింది?

గత దశాబ్ద కాలంలో భారత రాష్ట్రాల ప్రభుత్వాలు ప్రజల కోసం చేస్తున్న ఖర్చు గణనీయంగా పెరిగింది. కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ (CAG) ఆఫ్ ఇండియా విడుదల చేసిన తాజా నివేదిక ప్రకారం, 2015-16 నుంచి 2024-25 మధ్యకాలంలో రాష్ట్రాల సంచిత వ్యయం 131% పెరిగింది. 2024-25 నాటికి, అన్ని రాష్ట్రాల మొత్తం కలిపి ఖర్చు ₹51.20 లక్షల కోట్లకు చేరింది. దేశవ్యాప్తంగా సంక్షేమ కార్యక్రమాలు, అభివృద్ధి పథకాలపై రాష్ట్రాలు దృష్టి సారించాయని ఈ పెరుగుదల సూచిస్తోంది.

ఖర్చుల విభజన - ఒక విశ్లేషణ

రాష్ట్రాలు తమ నిధులను ఎలా ఖర్చు చేస్తున్నాయో అర్థం చేసుకోవడం చాలా ముఖ్యం. సాధారణంగా, రాష్ట్రాల బడ్జెట్లను రెండు ప్రధాన విభాగాలుగా విభజిస్తారు: రెవిన్యూ వ్యయం (Revenue Expenditure), మూలధన వ్యయం (Capital Expenditure).

• రెవిన్యూ వ్యయం: ఇది ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల జీతాలు, పెన్షన్లు, గత రుణాలపై వడ్డీలు, వివిధ సబ్సిడీలు వంటి రోజువారీ, పునరావృతమయ్యే ఖర్చులకు సంబంధించినది.
• మూలధన వ్యయం: రోడ్లు, వంతెనలు, ఆసుపత్రులు, పాఠశాలలు వంటి దీర్ఘకాలిక ఆస్తులను నిర్మించడానికి చేసే ఖర్చు ఇది. ఇవి భవిష్యత్ ఆర్థిక వృద్ధికి దోహదం చేస్తాయి.

నివేదిక ప్రకారం, రాష్ట్రాల బడ్జెట్లలో రెవిన్యూ వ్యయానిదే ప్రధాన భాగం. మొత్తం ఖర్చులో 80% కంటే ఎక్కువ వాటా దీనికే దక్కుతోంది. ఇది కీలకమైన ప్రభుత్వ సేవలకు మద్దతు ఇస్తున్నప్పటికీ, కొత్త మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించడం కంటే నిర్వహణకే ఎక్కువ నిధులు వినియోగించబడుతున్నాయని అర్థమవుతోంది.

ఇన్వెస్టర్లకు 'ఫిస్కల్ రిజిడిటీ' ఎందుకు ముఖ్యం?

CAG నివేదికలో 'ఫిస్కల్ రిజిడిటీ' (Fiscal Rigidity) అనే పదం ప్రధానంగా వినిపించింది. రాష్ట్రాల బడ్జెట్లలో గణనీయమైన భాగం 'కమిటెడ్ ఎక్స్పెండిచర్' (Committed Expenditure) కింద లాక్ అయిపోవడాన్ని ఇది సూచిస్తుంది. జీతాలు, పెన్షన్లు, వడ్డీ చెల్లింపులు వంటివి రాష్ట్ర ఆదాయ బడ్జెట్‌లో సగం కంటే ఎక్కువ ఆక్రమిస్తే, కొత్త ప్రాజెక్టులకు నిధులు కేటాయించడానికి తక్కువ ఆస్కారం ఉంటుంది.

ఇన్వెస్టర్లకు ఇది ఎందుకు ముఖ్యమంటే, ఆర్థిక మాంద్యం సమయంలో వృద్ధి-ఆధారిత ప్రాజెక్టులలో పెట్టుబడులు పెట్టే రాష్ట్రాల సామర్థ్యాన్ని ఇది పరిమితం చేస్తుంది. ఒక రాష్ట్రం స్థిర ఖర్చులపై అధికంగా వెచ్చిస్తే, అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాల కోసం అదనంగా అప్పు చేయాల్సి వస్తుంది. ఇది మొత్తం రాష్ట్ర రుణాన్ని పెంచుతుంది, తద్వారా రుణ ఖర్చు, రాష్ట్ర ఆర్థిక స్థిరత్వంపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతుంది.

మూలధన వ్యయం సవాలు

మొత్తం మూలధన వ్యయం (Capital Expenditure) పెరుగుతున్నప్పటికీ, రెవిన్యూ వ్యయంతో పోలిస్తే దాని వాటా తక్కువగా ఉండటం విశ్లేషకులకు ఆందోళన కలిగించే అంశం. ప్రైవేట్ రంగానికి మూలధన వ్యయం చాలా ముఖ్యం, ఎందుకంటే ఇది నిర్మాణం, ముడి పదార్థాలు, సేవల డిమాండ్‌ను పెంచుతుంది.

ప్రస్తుతం, పారిశ్రామిక, వాణిజ్య, మౌలిక సదుపాయాలతో కూడిన ఆర్థిక రంగం మూలధన పెట్టుబడులలో ఎక్కువ భాగాన్ని ఆకర్షిస్తోంది. అయితే, డేటా ప్రకారం, 2024-25లో అన్ని 28 రాష్ట్రాలు ఆర్థిక లోటును (Fiscal Deficit) నివేదించాయి. అంటే, ఆదాయానికి, ఖర్చులకు (సంక్షేమం, మౌలిక సదుపాయాలు రెండూ కలిపి) మధ్య అంతరాన్ని పూడ్చడానికి రాష్ట్రాలు ఎక్కువగా అప్పులపై ఆధారపడుతున్నాయి.

ఇన్వెస్టర్లు ఏమి గమనించాలి?

మొత్తం ఆర్థిక వ్యవస్థను గమనిస్తున్న ఇన్వెస్టర్లు కొన్ని కీలక అంశాలపై దృష్టి పెట్టాలి. మొదటిది, రాష్ట్రాల డెట్-టు-జిఎస్‌డీపీ (Debt-to-GSDP) నిష్పత్తిని పరిశీలించాలి. ఈ నిష్పత్తి ఎక్కువగా ఉంటే, రాష్ట్ర ఆర్థిక వృద్ధి కంటే వేగంగా అప్పులు పెరుగుతున్నాయని అర్థం. ఇది దీర్ఘకాలంలో ఆర్థిక స్థిరత్వానికి ప్రమాదకరం.

రెండవది, 'వ్యయ నాణ్యత' (Quality of Expenditure)ను గమనించాలి. తమ కమిటెడ్ ఖర్చులను అదుపులో ఉంచుకుని, బడ్జెట్‌లో ఎక్కువ భాగాన్ని మూలధన ప్రాజెక్టులకు మళ్లించే రాష్ట్రాలు దీర్ఘకాలిక వృద్ధికి మెరుగైన స్థితిలో ఉంటాయి. చివరిగా, ఫిస్కల్ డెఫిసిట్ నిర్వహణలోని ట్రెండ్స్‌ను గమనించాలి. రాష్ట్రాలు ఈ ఆర్థిక ఒత్తిళ్లను ఎలా ఎదుర్కొంటాయి, తమ ఆర్థిక ఆరోగ్యాన్ని దెబ్బతీయకుండా మౌలిక సదుపాయాల ఖర్చులను కొనసాగించగలవా అనేది ఆర్థిక స్థిరత్వానికి కీలక సూచికగా ఉంటుంది.