RBI లిక్విడిటీ వరద.. అయినా మార్కెట్ లో డబ్బుల కరువు? రేట్లు ఎందుకు పెరుగుతున్నాయి?

RBI లక్ష్యం పెరుగుదల, కానీ జరుగుతున్నది వ్యతిరేకంగా?

రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) డిసెంబర్ 2024 నుంచి ఆర్థిక వ్యవస్థను వృద్ధి (Growth) వైపు నడిపించేందుకు ప్రయత్నిస్తోంది. ద్రవ్యోల్బణం (Inflation)పై కాకుండా, వృద్ధికి ప్రాధాన్యతనిస్తోంది.

ఈ క్రమంలో, గత 14 నెలల్లో (డిసెంబర్ 2024 - జనవరి 2026) బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలోకి ₹17.7 ట్రిలియన్ల లిక్విడిటీని ఇంజెక్ట్ చేసింది. OMOలు, CRR తగ్గింపు, FX స్వాప్స్ వంటి సాధనాల ద్వారా క్రెడిట్ ను ప్రోత్సహించాలని చూస్తోంది. అయినా, ఊహించిన స్థాయిలో లిక్విడిటీ పెరగలేదు, ఇది ఒక విచిత్రమైన పరిస్థితిని సృష్టిస్తోంది.

ఈజింగ్ మధ్యలో రేట్ల పెరుగుదల

జనవరి 30, 2026 నాటికి, బ్యాంకింగ్ సిస్టమ్ లిక్విడిటీ కేవలం ₹1.5 ట్రిలియన్లు, అంటే నెట్ డిమాండ్ అండ్ టైమ్ లయబిలిటీస్ (NDTL)లో 0.6% మాత్రమే ఉంది. సాధారణంగా, మానిటరీ ఈజింగ్ సైకిల్ లో 1% లిక్విడిటీని ఆరోగ్యకరమైనదిగా భావిస్తారు.

దీనికి తోడు, ప్రభుత్వ దగ్గర భారీ నగదు నిల్వలు (Cash Balances) ఉండటం వల్ల కూడా వ్యవస్థ నుంచి డబ్బులు బయటకు వెళ్తున్నాయి. ఫలితంగా, మనీ మార్కెట్ రేట్లు గణనీయంగా పెరిగాయి. మూడు నెలల సర్టిఫికేట్ ఆఫ్ డిపాజిట్ (CD) రేట్లు ఆగస్టు-అక్టోబర్ 2025లో సుమారు 5.80% ఉంటే, జనవరి 2026 నాటికి 7.20% దాటాయి. అంటే 140 బేసిస్ పాయింట్లు పెరిగాయి.

10 ఏళ్ల ప్రభుత్వ బాండ్ ఈల్డ్ కూడా ఫిబ్రవరి 2026 మధ్య నాటికి 6.68% వద్ద ఉంది. ఇది గత ఏడాదితో పోలిస్తే ఎక్కువ. ఈ పరిస్థితి RBI యొక్క accommodative స్టాన్స్ కు, క్రెడిట్ ను పెంచే లక్ష్యానికి పూర్తిగా విరుద్ధంగా ఉంది.

డాలర్ అమ్మకాలు, క్యాపిటల్ ఔట్‌ఫ్లోస్ లిక్విడిటీని తగ్గిస్తున్నాయి

RBI ఇంజెక్ట్ చేసిన లిక్విడిటీలో ఎక్కువ భాగం, దాని ప్రయత్నాలను అడ్డుకునే అంశాలకే వెళ్లిపోయింది. భారత రూపాయి (Indian Rupee)ని స్థిరీకరించేందుకు RBI స్పాట్, ఫార్వర్డ్ మార్కెట్లలో సుమారు ₹9.2 ట్రిలియన్ల డాలర్లను అమ్మింది. ఇది సిస్టమ్ నుంచి డబ్బును తీసివేసింది.

ఈ డాలర్ అమ్మకాలకు కారణం, గ్లోబల్ గా పెరుగుతున్న US ట్రెజరీ ఈల్డ్స్ (డిసెంబర్ 2025 నాటికి 4.19% వరకు) వల్ల బయటకు వెళ్తున్న క్యాపిటల్ (Capital Outflows). ప్రజలు కూడా పెద్ద మొత్తంలో నగదును (Currency Withdrawals) తీసుకుంటున్నారు. FY26 మొదటి 10 నెలల్లో ఇది గత ఏడాదితో పోలిస్తే 3 రెట్లు పెరిగి, లిక్విడిటీ డ్రెయిన్ లో సుమారు 30% వాటాగా ఉంది. మొత్తం లిక్విడిటీ ఇంజెక్షన్ లో కేవలం 2% మాత్రమే సిస్టమ్ లిక్విడిటీని పెంచడానికి ఉపయోగపడింది.

ఫారెక్స్ రిజర్వ్స్ స్థిరత్వం వెనుక బలహీనత

ఫారెక్స్ (FX) రిజర్వ్స్ దాదాపు $700 బిలియన్ల వద్ద స్థిరంగా కనిపిస్తున్నాయి, జనవరి 2026లో $724 బిలియన్లకు చేరాయి. అయితే, ఈ స్థిరత్వం ఎక్కువగా బంగారం (Gold Holdings) పెరగడం, ఫార్వర్డ్ బుక్ (Forward Book) పెరగడం వల్లనే. ఇది అసలైన ఫారిన్ కరెన్సీ ఆస్తుల (Foreign Currency Assets) తగ్గుదలను కప్పిపుచ్చింది.

ఫార్వర్డ్ లయబిలిటీస్ ను లెక్కలోకి తీసుకుంటే, జనవరి 2026 నాటికి భారతదేశం యొక్క ఎఫెక్టివ్ FX రిజర్వ్స్ సుమారు $650 బిలియన్లకు పడిపోయినట్లు అంచనా. ఇది ఎక్స్టర్నల్ అకౌంట్ లో బలహీనతను సూచిస్తుంది. ముఖ్యంగా, నికర FDI ఇన్ఫ్లోస్ (Net FDI Inflows) FY25లో భారీగా పడిపోయి, కేవలం $1 బిలియన్ మాత్రమే నమోదైంది (FY24లో $10 బిలియన్లతో పోలిస్తే).

భారత రూపాయి కూడా ప్రాంతీయ కరెన్సీలతో పోలిస్తే బలహీనపడింది. గత 12 నెలల్లో సుమారు 5.28% బలహీనపడి, డిసెంబర్ 2025 నాటికి 91 వద్ద రికార్డ్ కనిష్టాలను తాకింది.

బేర్ కేస్: విధానపరమైన అడ్డంకులు, బాహ్య ఒత్తిళ్లు

RBI లిక్విడిటీ మేనేజ్మెంట్ ను నిరంతరాయంగా బయటి ఒత్తిళ్లు, స్ట్రక్చరల్ ఫ్యాక్టర్స్ అడ్డుకుంటున్నాయి. డాలర్ అమ్మకాల వల్ల రూపాయి లిక్విడిటీ తగ్గుదల అనేది క్యాపిటల్ ఫ్లైట్, కరెన్సీ పతనాన్ని అదుపు చేసే ప్రయత్నాల ప్రత్యక్ష ఫలితం.

భారతదేశం యొక్క వాణిజ్య లోటు (Trade Deficit) గణనీయంగా పెరిగింది. అక్టోబర్ 2025 నాటికి ఇది రికార్డు స్థాయిలో $41.68 బిలియన్లకు చేరింది, దీనికి బంగారం దిగుమతులు కూడా ఒక కారణం. ఇటీవల అమెరికాతో కుదిరిన మధ్యంతర వాణిజ్య ఒప్పందం (Interim Trade Deal) కొంత ఉపశమనాన్ని ఇచ్చి, FII ఇన్ఫ్లోస్ ను పునరుద్ధరించవచ్చు. కానీ, అంతర్లీనంగా బలహీనత అలాగే ఉంది.

బ్యాంకింగ్ రంగం డిపాజిట్ మొబిలైజేషన్ (Deposit Mobilization) లో రిస్క్ ను ఎదుర్కొంటోంది. పోటీ పెరుగుతోంది, CASA గ్రోత్ మందగిస్తోంది. దీనివల్ల బ్యాంకులు మరింత అస్థిరమైన మార్కెట్ ఫండింగ్ పై ఆధారపడాల్సి వస్తుంది, ఇది లిక్విడిటీ సవాళ్లను మరింత తీవ్రతరం చేస్తుంది.

ఔట్‌లుక్: వాణిజ్య ఒప్పందంపై ఆశలు

లిక్విడిటీ డ్రెయిన్ కు ప్రధాన కారణం RBI యొక్క FX మార్కెట్ జోక్యం. RBI వివిధ సాధనాలను ఉపయోగిస్తున్నప్పటికీ (₹6.39 లక్షల కోట్ల OMO కొనుగోళ్లు), క్యాపిటల్ ఔట్‌ఫ్లోస్, కరెన్సీ డిమాండ్ వల్ల వీటి ప్రభావం తగ్గుతోంది. CRR తగ్గింపులు, VRRR ఆక్షన్లు దేశీయ లిక్విడిటీని పరిష్కరించడానికి ఉద్దేశించినవి.

వృద్ధి లక్ష్యం విజయవంతం కావాలంటే, క్యాపిటల్ ఇన్ఫ్లోస్ కొనసాగడం, బాహ్య వాతావరణం స్థిరంగా ఉండటం కీలకం. అమెరికాతో వాణిజ్య ఒప్పందం ఒక సానుకూల అంశం అయినప్పటికీ, రూపాయి, దేశీయ లిక్విడిటీ పరిస్థితులు గ్లోబల్ ఫైనాన్షియల్ ఫ్లోస్, RBI యొక్క ఔట్‌ఫ్లో కౌంటరింగ్ సామర్థ్యంపై ఆధారపడి ఉంటాయి.