రుణమాఫీ 'అడ్డగోలు': గ్రామీణ భారత్ క్రెడిట్ కల్చర్‌కు పెను ముప్పు!

రాజకీయ 'వినోదం'.. ఆర్థిక 'వ్యయ ప్రయాసలు'

మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం దాదాపు ₹35,000 కోట్ల బడ్జెట్‌ను రైతు రుణమాఫీ కోసం కేటాయించింది. సెప్టెంబర్ 30, 2025 వరకు ఉన్న పంట రుణాలపై ఈ మాఫీ అమలు చేయనుంది. దీని కింద ప్రతి రైతుకు గరిష్టంగా ₹2 లక్షలు మాఫీ అవుతుంది. అంతేకాకుండా, సకాలంలో రుణాలు చెల్లించిన వారికి ₹50,000 ప్రోత్సాహకంగా అందిస్తారు. మరోవైపు, బీహార్ ప్రభుత్వం మైక్రోఫైనాన్స్ రుణగ్రహీతలపై పరిమితులు విధించింది. ఈ తరహా పథకాలు రాజకీయంగా లబ్ధి చేకూర్చినా, ప్రభుత్వ ఖజానాపై, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతాయని, రాష్ట్రాల లోటును పెంచుతాయని ఆందోళనలున్నాయి. గత దశాబ్ద కాలంలోనే రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు దాదాపు ₹2.4 లక్షల కోట్లకు పైగా రుణమాఫీ చేశాయని గణాంకాలు చెబుతున్నాయి.

NPAల గండం: వ్యవసాయంపైనే ఎక్కువ భారం

మొత్తం బ్యాంకింగ్ రంగంలో గ్రాస్ నాన్-పెర్ఫార్మింగ్ అసెట్స్ (NPAs) సెప్టెంబర్ 2025 నాటికి దాదాపు **2.1-2.2%**తో దశాబ్దపు కనిష్టాలకు చేరుకున్నప్పటికీ, వ్యవసాయ రంగం పరిస్థితి మాత్రం అందుకు విరుద్ధంగా ఉంది. మొత్తం బ్యాంకుల్లో ఉన్న మొండి బకాయిలలో (NPAs) వ్యవసాయ రుణాల వాటా గణనీయంగా పెరిగింది. సెప్టెంబర్ 2024 నాటికి, వ్యవసాయ రంగంలో NPAల రేషియో **6.2%**గా నమోదైంది. ముఖ్యంగా, ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకులలో (PSBs) ఈ సమస్య మరింత తీవ్రంగా ఉంది. ఉదాహరణకు, UCO బ్యాంక్ వ్యవసాయ రుణాలలో 10.81%, బ్యాంక్ ఆఫ్ మహారాష్ట్రలో 9.65% NPAలు నమోదయ్యాయి (ఏప్రిల్-జూన్ 2025 నాటికి). మహారాష్ట్రకు చెందిన PSU బ్యాంకులు అయితే, వ్యవసాయ రుణాలపై దాదాపు 17% NPAలతో అధిక ప్రమాదంలో ఉన్నాయి.

స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (SBI) FY25లో వ్యవసాయ NPAలను **8.4%**గా నివేదించింది, అయితే డిసెంబర్ 2025 నాటికి దాని మొత్తం GNPA **1.57%**కి మెరుగుపడింది. ప్రైవేట్ రంగ బ్యాంకు అయిన HDFC బ్యాంక్, FY25లో వ్యవసాయ NPAలను **3.8%**గా చూపింది. మొత్తం ఆస్తి నాణ్యత (asset quality) పరంగా HDFC బ్యాంక్ మెరుగ్గా ఉంది, డిసెంబర్ 2025 నాటికి GNPA **1.24%**గా ఉంది. HDFC బ్యాంక్ వ్యవసాయ పోర్ట్‌ఫోలియో నుండి వచ్చే slippages సీజనల్‌గా ఉన్నప్పటికీ, Q1 FY26లో మొత్తం NPA నిష్పత్తి **1.4%**కి స్వల్పంగా పెరిగింది.

మైక్రోఫైనాన్స్ రంగం ఒత్తిడి

మైక్రోఫైనాన్స్ సంస్థల (MFI) రంగం కోలుకుంటున్నట్లు కనిపిస్తున్నా, నిరంతర సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. NBFC-MFIs లో గ్రాస్ NPAలు మార్చి 2026 నాటికి **3.6%**కి తగ్గుతాయని అంచనా. అయితే, లోన్ బుక్స్‌పై మొత్తం ఒత్తిడి FY26 నాటికి దాదాపు **30%**గా ఉండే అవకాశం ఉంది. AUM (Assets Under Management) జూన్ 2025 నాటికి 19% తగ్గి ₹1.4 లక్షల కోట్లకు చేరుకుంది. రుణగ్రహీతల అధిక రుణాలు, కఠినమైన రుణ నిబంధనలే దీనికి కారణం. FY25లో గ్రాస్ లోన్ పోర్ట్‌ఫోలియో (GLP) దాదాపు 14% తగ్గింది.

చరిత్ర చెబుతున్న కథ.. క్రెడిట్ కల్చర్ క్షీణత

రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) అధికారులు, వివిధ కమిటీలు రైతు రుణమాఫీ పథకాలపై ఎన్నోసార్లు హెచ్చరించాయి. ఇవి క్రెడిట్ క్రమశిక్షణను దెబ్బతీస్తాయని, నైతిక ప్రమాదాలకు (moral hazard) దారితీస్తాయని తెలిపారు. గత అనుభవాలు కూడా దీనిని ధృవీకరిస్తున్నాయి. 2017-18, 2018-19లో జరిగిన రుణమాఫీల తర్వాత, వ్యవసాయ NPAలు గణనీయంగా పెరిగాయి. 2017లో ప్రకటనల తర్వాత SBI వ్యవసాయ NPAలు **16%**కి పెరిగాయి (FY20 నాటికి).

ఆర్థిక వ్యవస్థకు 'పెద్ద' రిస్క్!

ఇలాంటి ప్రజాకర్షక పథకాలు భారతదేశ క్రెడిట్ కల్చర్‌కు తీవ్రమైన నష్టాన్ని కలిగిస్తున్నాయి. భవిష్యత్తులోనూ రుణమాఫీలు వస్తాయనే అంచనాలతో, రైతులు సకాలంలో రుణాలు చెల్లించే ప్రోత్సాహకాన్ని కోల్పోతున్నారు. దీనివల్ల గ్రామీణ రుణాల ప్రీమియం శాశ్వతంగా పెరిగే అవకాశం ఉంది. ఇప్పటికే అధిక వ్యవసాయ NPAలతో, రాజకీయ ప్రభావానికి లోనయ్యే పబ్లిక్ సెక్టార్ బ్యాంకులు (PSBs) ఈ షాక్‌లకు ఎక్కువగా గురవుతున్నాయి. నిరంతర రుణమాఫీలు రాష్ట్రాల ఆర్థిక వ్యవస్థలపై ఒత్తిడి పెంచి, మౌలిక సదుపాయాలు, దీర్ఘకాలిక వ్యవసాయ అభివృద్ధికి కేటాయించాల్సిన నిధులను దారి మళ్లిస్తున్నాయి.

భవిష్యత్ అంచనాలు

మొత్తం భారత బ్యాంకింగ్ రంగం కోలుకుంటున్నప్పటికీ, వ్యవసాయ, గ్రామీణ రుణ విభాగాల్లో ప్రత్యేక సవాళ్లున్నాయి. మార్చి 2026 నాటికి SBI సుమారు 12.43 P/E వద్ద, HDFC బ్యాంక్ సుమారు 17.04 P/E వద్ద ట్రేడ్ అవుతున్నాయి. బ్యాంకింగ్ రంగం యొక్క స్థిరత్వంపై విశ్లేషకులు ఆశాజనకంగా ఉన్నప్పటికీ, గ్రామీణ రుణ క్రమశిక్షణ, ఆర్థిక ఆరోగ్యానికి ఈ విధాన నిర్ణయాల దీర్ఘకాలిక ప్రభావాలను నిశితంగా పరిశీలిస్తున్నారు.