నగరాల్లో ఉష్ణోగ్రతలను తగ్గించే లక్ష్యంతో ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన Nagar Van Yojana ఇప్పుడు నిధుల సమస్యను ఎదుర్కొంటోంది. ప్రారంభ పెట్టుబడితో ప్రాజెక్టులు మొదలవుతున్నా, నిర్వహణ ఖర్చులకు (Maintenance Costs) నిధులు లేకపోవడంతో సమస్యలు తలెత్తుతున్నాయి. దీన్ని అధిగమించడానికి ఇప్పుడు ఎంట్రీ ఫీజు వంటి ఆదాయ వనరులను ప్రభుత్వం పరిశీలిస్తోంది.
2020లో కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ ప్రారంభించిన ఈ పథకం ప్రధాన ఉద్దేశ్యం నగరాల్లో దట్టమైన అడవులను పెంచి, సహజమైన కూలింగ్ పాయింట్లను రూపొందించడం. నేషనల్ కాంపెన్సేటరీ అఫారెస్టేషన్ ఫండ్ (CAMPA) ద్వారా నిధులు విడుదల చేసి అనేక ప్రాజెక్టులను ప్రారంభించినప్పటికీ, దీర్ఘకాలంలో వీటిని కాపాడడం ఇప్పుడు సవాలుగా మారింది.
నిధుల కొరత ఎందుకు వస్తోంది?
ప్రస్తుతం ఉన్న నిధుల విధానం కేవలం వన్-టైమ్ గ్రాంట్‌గా మాత్రమే ఉంది. మొక్కలు నాటడానికి, మౌలిక సదుపాయాలు కల్పించడానికి ఈ డబ్బు సరిపోతుంది కానీ, ప్రతి ఏటా అవసరమైన నీటి పారుదల, సిబ్బంది వేతనాలు, ఇతర మెయింటెనెన్స్ ఖర్చులకు నిధులు లేవు. ఉత్తరప్రదేశ్, మధ్యప్రదేశ్, రాజస్థాన్ వంటి రాష్ట్రాల్లో ప్రాజెక్టులు మొదలైన తర్వాత, మెయింటెనెన్స్ నిధులు లేక చెట్లు ఎండిపోవడం, మౌలిక సదుపాయాలు దెబ్బతినడం వంటివి జరుగుతున్నాయి.
సిబ్బందిపై ప్రభావం
మెయింటెనెన్స్ బడ్జెట్ లేకపోవడం వల్ల వాటర్ పంపులు వంటి కీలక పరికరాలు పాడైపోతున్నాయి. అంతేకాకుండా, క్షేత్రస్థాయిలో పనిచేసే సిబ్బందికి వేతనాలు సకాలంలో అందడం లేదని, దీనివల్ల మొక్కల సంరక్షణ కష్టమవుతోందని నివేదికలు చెబుతున్నాయి.
కొత్త ఆదాయ మార్గాల వైపు అడుగులు
ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి ప్రభుత్వం ఇప్పుడు 'హైబ్రిడ్ రెవెన్యూ మోడల్'ను పరిశీలిస్తోంది. ఉజ్జయిని, భోపాల్ వంటి నగరాల్లో ఇప్పటికే ఎంట్రీ ఫీజుల ద్వారా వస్తున్న ఆదాయంతో మెయింటెనెన్స్ ఖర్చులను కవర్ చేస్తున్నారు. స్థానిక ప్రజలకు ఉపాధి అవకాశాలు కల్పిస్తూ, పర్యావరణ పరిరక్షణలో వారిని భాగస్వాములను చేయడం ద్వారా ప్రాజెక్టులను నిలబెట్టుకోవాలని చూస్తున్నారు.
భవిష్యత్తు ప్రణాళికలు
త్వరలోనే CAMPA గ్రాంట్లను కేవలం నిర్మాణం కోసమే కాకుండా, మల్టీ-ఇయర్ మెయింటెనెన్స్ ప్లాన్‌లకు లింక్ చేయాలని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. ప్రాజెక్ట్ ఒక స్థితికి చేరుకున్న తర్వాత, స్థానిక కమిటీలకు బాధ్యతలు అప్పగించడం ద్వారా ఈ గ్రీన్ స్పేస్‌లను కాపాడుకోవచ్చని ప్రభుత్వం యోచిస్తోంది.