ఇరాన్ ఘర్షణతో ఆర్థిక వ్యవస్థలో సంక్షోభం: పాత అంచనాలకు కాలం చెల్లిందా?

ప్రస్తుతం ఆర్థిక అంచనాలు తీవ్రమైన సవాలును ఎదుర్కొంటున్నాయి. సంప్రదాయ పద్ధతులు, అంచనా వేయలేని ప్రమాదాలను (unpredictable risks) ఎదుర్కోలేకపోతున్నాయి. ఇరాన్ ఘర్షణ, కొవిడ్ మహమ్మారి ప్రభావం వంటివి, ఒకే రకమైన అంచనాలను (single-baseline forecasts) ఇవ్వడం వల్ల భద్రతా భావాన్ని కలిగించడంతో పాటు, కొత్త ప్రమాదాలను గుర్తించడంలో విఫలమవుతున్నాయని తెలుస్తోంది. చారిత్రక డేటా ఆధారంగా భవిష్యత్తును అంచనా వేయడం ఇప్పుడు అంత నమ్మకమైనది కాదు.

ఆర్థికవేత్తలు 'రిస్క్' (అంచనా వేయగలిగేది) మరియు 'అనిశ్చితి' (సంభావ్యతలను లెక్కించలేనిది) మధ్య తేడాను గుర్తిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా, కొత్త పరిణామాలు, ఆర్థిక వ్యవస్థలో మౌలిక మార్పులు వచ్చినప్పుడు ఈ అనిశ్చితి పెరుగుతుంది. ప్రస్తుతం ప్రపంచంలో పెరుగుతున్న భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు, బలహీనమైన సరఫరా గొలుసులు (supply chains) ఈ కోవలోకి వస్తాయి. గతంలాగే భవిష్యత్తు ఉండదు అనే వాదన బలపడుతోంది.

ఇరాన్ ఘర్షణ నేరుగా గ్లోబల్ ఎనర్జీ మార్కెట్లను తాకింది. చమురు ధరలు సుమారు 30-40% పెరిగాయి, ఉద్రిక్తతలు పెరిగితే $150 దాటే ప్రమాదం ఉంది. యూరోపియన్ సహజవాయువు ధరలు 60-120% ఎగబాకాయి. ఎనర్జీ రవాణాకు అధిక మారిటైమ్ ఇన్సూరెన్స్ ఖర్చులు కూడా పెరుగుతున్నాయి. దీనికి ప్రతిస్పందనగా, ప్రధాన సెంట్రల్ బ్యాంకులు తమ అంచనా విధానాలను మారుస్తున్నాయి. యూరోపియన్ సెంట్రల్ బ్యాంక్ (ECB) తన 'ఫ్యాన్ చార్ట్స్' స్థానంలో మూడు ప్రత్యామ్నాయ దృశ్యాలను (scenarios) ప్రవేశపెట్టింది, ప్రస్తుత అనిశ్చితిని లెక్కించలేమని ఒప్పుకుంది. స్వీడన్ రిక్స్ బ్యాంక్ (Riksbank) కూడా సంభావ్యత లేని దృశ్యాలను ప్రచురిస్తోంది. కెనడా బ్యాంక్ కూడా తన ప్రధాన అంచనాలను వదిలేసినట్లు సమాచారం.

గతంలో ఇంధన సరఫరాకు అంతరాయం కలిగించిన పెద్ద భౌగోళిక సంఘటనలు మార్కెట్లలో తీవ్ర అస్థిరతను సృష్టించాయి. 1973 నాటి యోమ్ కిప్పూర్ యుద్ధం, 1990 నాటి ఇరాక్-కువైట్ సంఘర్షణల తర్వాత S&P 500 వంటి సూచీలు 10% కంటే ఎక్కువ పడిపోయాయి. అయితే, ప్రస్తుత పరిస్థితి భిన్నంగా ఉంది. రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధం తీవ్రమైన అస్థిరతను, ఇంధన ధరల పెరుగుదలను సృష్టించినప్పటికీ, మునుపటి చమురు సంక్షోభాల కంటే స్టాక్ మార్కెట్ పతనం తక్కువగా ఉంది. ప్రస్తుత మధ్యప్రాచ్య ఉద్రిక్తతలు ధరలను గణనీయంగా పెంచినా, గత సంక్షోభాలలో చూసినట్లుగా ఇంధన ప్రవాహాలు పూర్తిగా నిలిచిపోలేదు. అయినప్పటికీ, మార్కెట్లు వార్తలకు చాలా సున్నితంగా ఉన్నాయి.

ఇరాన్ ఘర్షణ వల్ల పెరిగిన ఇంధన ధరలు ద్రవ్యోల్బణాన్ని (inflation) మరింత పెంచుతున్నాయి. మార్చి 2026 నాటికి వార్షిక ద్రవ్యోల్బణం **3.4%**కి చేరవచ్చని, ఇది 2024 నుండి అత్యధిక రేటు అని అంచనాలు సూచిస్తున్నాయి. ఇది వస్తువుల ధరలపై ప్రభావం చూపనుంది. ఈ ద్రవ్యోల్బణ ఒత్తిడి, ఆర్థిక మందగమనం (economic slowdown)తో కూడిన 'స్టాగ్ ఫ్లేషన్' (stagflation)కు దారితీసే ప్రమాదం ఉంది. అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి (IMF) కూడా ఈ విషయంలో హెచ్చరించింది. IMF తన గ్లోబల్ వృద్ధి అంచనాలను 2025లో 3.3% నుండి 2026లో **3.0%**కి తగ్గించే అవకాశం ఉంది. ఒకవేళ ఉద్రిక్తతలు పెరిగి, చమురు ధరలు $150కి చేరితే, గ్లోబల్ వృద్ధి 0.4% మేర తగ్గుతుంది. ఎరువుల వంటి అవసరమైన సరఫరాలలో అంతరాయాలు ఆహార భద్రతపై కూడా ఆందోళనలను పెంచుతున్నాయి.

ఈ అనిశ్చితి యుగంలో అతిపెద్ద ప్రమాదం ఏంటంటే, ఆర్థిక వ్యవస్థలో జరుగుతున్న మౌలిక మార్పులను గుర్తించని పాత అంచనా నమూనాలనే (forecasting models) అనుసరించడం. ఇవి కొత్త ఆర్థిక అవకాశాలను పరిగణనలోకి తీసుకోలేవు. వీటిపై ఆధారపడటం వల్ల ఆస్తుల విలువ తప్పుగా అంచనా వేయబడవచ్చు, పాలసీల ప్రతిస్పందనలు పనికిరాకుండా పోవచ్చు. 1970ల నాటి ఇంధన సంక్షోభం, అధిక ద్రవ్యోల్బణం, నెమ్మదిగా వృద్ధి వంటి దీర్ఘకాలిక సమస్యలను గుర్తుచేస్తోంది. సెంట్రల్ బ్యాంకులు దృశ్య విశ్లేషణ (scenario analysis)ను ఉపయోగించడం ప్రారంభించినప్పటికీ, చాలామంది ఇప్పటికీ ఒకే పాయింట్ అంచనాలకే పరిమితమవుతున్నారు.

ఈ అనిశ్చిత పరిస్థితుల్లో, ఆర్థిక నిపుణులు పోర్ట్‌ఫోలియో వృద్ధిని తరుమడం కంటే, దాని స్థిరత్వాన్ని (resilience) పెంచడంపై దృష్టి సారించాలని సూచిస్తున్నారు. J.P. Morgan, Morgan Stanley వంటి సంస్థలు విధానపరమైన అనిశ్చితి, భౌగోళిక రాజకీయ ప్రమాదాలు కొనసాగుతాయని, కాబట్టి పోర్ట్‌ఫోలియో పటిష్టత కీలకమని పేర్కొంటున్నాయి. మార్కెట్లు స్వల్పకాలిక అస్థిరతను ఎదుర్కొన్నప్పటికీ, దీర్ఘకాలంలో ఆదాయ వృద్ధి (earnings growth) వంటి అంశాలు కీలకం. పెట్టుబడిదారులు తమ పోర్ట్‌ఫోలియోలను వైవిధ్యపరచడం (diversify), ఊహించిన ఫలితానికి బదులుగా అనేక సాధ్యమయ్యే భవిష్యత్తుల కోసం ప్రణాళిక చేసుకోవడం అత్యవసరం. దీనిలో భాగంగా పోర్ట్‌ఫోలియోలను ఒత్తిడి పరీక్షలకు (stress-testing) గురి చేయడం, ఆస్తుల విలువలను పరిశీలించడం, దృశ్య-ఆధారిత విధానాన్ని (scenario-based approach) ఉపయోగించడం వంటివి చేయాలి.