భారత యువతకు ఉద్యోగ కష్టాలు: AI ముప్పు, స్కిల్స్ గ్యాప్.. యువత భవిష్యత్తు ఏంటి?

భారత యువత: అండర్ ఎంప్లాయ్‌మెంట్, ఓవర్‌వర్క్ తో సతమతం

భారత యువత నుంచి ఆర్థిక వృద్ధి ఆశిస్తున్నప్పటికీ, వాస్తవ పరిస్థితి దీనికి భిన్నంగా ఉంది. టైమ్ యూజ్ సర్వే 2024 ప్రకారం, దేశ యువతలో కేవలం 46.7 శాతం మంది మాత్రమే వేతనంతో కూడిన ఉద్యోగాలు (Paid Jobs) చేస్తున్నారు. మిగతావారు ఇంకా అవకాశాల కోసం చూస్తున్నారు. ఉద్యోగం చేస్తున్న వారిలో కూడా చాలామంది అండర్ ఎంప్లాయ్‌మెంట్ (Underemployment) తో పాటు ఓవర్‌వర్క్ (Overwork) ని ఎదుర్కొంటున్నారు. దీనికి తోడు, ఆఫీసుకు వెళ్లడానికి పట్టే సుదీర్ఘ ప్రయాణ సమయం (Long Commutes) ఈ సమస్యను మరింత తీవ్రతరం చేస్తోంది. ముఖ్యంగా అసంఘటిత రంగంలోని (Informal Businesses) 15.5 శాతం మంది రోజుకు 4 గంటల లోపు పనిచేస్తుండగా, సంఘటిత రంగంలో (Formal Jobs) ఇది 3.6 శాతం మాత్రమే. మరోవైపు, ఓవర్‌వర్క్ (బ్రేక్స్ కాకుండా 8 గంటలకు మించి పనిచేయడం) సంఘటిత రంగంలోనే ఎక్కువగా ఉంది, ఇది సుమారు 25 శాతం యువతను ప్రభావితం చేస్తోంది.

సుదీర్ఘ ప్రయాణాలు, వ్యవస్థాగత అడ్డంకులు

రోజువారీ ప్రయాణం యువ భారతీయుల సమయానికి పెద్ద భారంగా మారింది. సగటున, ఉద్యోగులు రోజుకు 50 నిమిషాలు ప్రయాణానికే కేటాయిస్తున్నారు. పట్టణ ప్రాంతాల్లో ఇది 56 నిమిషాలు ఉండగా, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 44 నిమిషాలుగా ఉంది. ఈ ప్రయాణ సమయం వల్ల మొత్తం పనికి సంబంధించిన గంటలు పెరుగుతున్నాయి. సంఘటిత రంగ సంస్థల్లో పనిచేస్తున్న వారిలో దాదాపు 36.6 శాతం మంది, పని మరియు ప్రయాణాన్ని కలిపి 9 గంటలకు పైగా సమయం వెచ్చిస్తున్నారు. ఇలా ఎక్కువ సమయం వెచ్చించడానికి పేలవమైన ప్రజా రవాణా, ఉద్యోగ కేంద్రాలకు దగ్గరగా అధిక గృహ ఖర్చులు, సమర్థవంతమైన ప్రయాణ మార్గాల కొరత వంటి నిర్మాణాత్మక సమస్యలు కారణమవుతున్నాయి.

స్కిల్స్ గ్యాప్, AI ఆటోమేషన్ తో లక్షలాది ఉద్యోగాలకు ముప్పు

భారతదేశం తీవ్రమైన స్కిల్స్ షార్టేజ్ (Skills Shortage) ని ఎదుర్కొంటోంది. AI నైపుణ్యాలున్న వారిని నియమించుకోవడానికి కంపెనీలకు కష్టమవుతోంది. కోర్సుల్లో మార్పులు చేసినప్పటికీ, గ్రాడ్యుయేట్లలో కొద్ది శాతం మందికి మాత్రమే అవసరమైన AI నైపుణ్యాలున్నాయని నివేదికలు చెబుతున్నాయి. 2030 నాటికి AI ఆటోమేషన్ (AI Automation) కారణంగా భారతదేశంలో 3.8 కోట్ల ఉద్యోగాలు, ముఖ్యంగా సంఘటిత రంగాల్లోని ఎంట్రీ-లెవల్ (Entry-level) స్థానాలు ప్రభావితం కావచ్చని అంచనా. AI కొత్త, అధిక-విలువ కలిగిన పాత్రలను సృష్టిస్తుందని భావిస్తున్నప్పటికీ, ప్రస్తుత, భవిష్యత్ కార్మికులను ఈ మార్పుకు సిద్ధం చేయడమే అసలైన సవాలు. వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరమ్ (WEF) ప్రకారం, 2025 నాటికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా AI 8.5 కోట్ల ఉద్యోగాలను తొలగించి, 9.7 కోట్ల కొత్త ఉద్యోగాలను సృష్టించవచ్చని అంచనా. దీనివల్ల, ముఖ్యంగా సర్వీస్ రంగంలోని రొటీన్ ఆఫీస్ ఉద్యోగాల్లో, జాబ్ పార్టిసిపేషన్ గ్యాప్ (Job Participation Gap) పెరిగే ప్రమాదం ఉంది.

లింగ, ప్రాంతీయ అసమానతలు

లింగ, ప్రాంతీయ విభేదాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. పురుషులు సాధారణంగా ఎక్కువ వేతనంతో కూడిన గంటలు పనిచేస్తున్నప్పటికీ, జీతం లేని ఇంటి పనులు, సంరక్షణ పనులను (Unpaid Household and Care Work) కలిపితే మహిళలు రోజుకు చాలా ఎక్కువ గంటలు పనిచేస్తున్నారు. ఇది అధికారిక లెక్కల్లో కనిపించని శ్రమను సూచిస్తుంది. భౌగోళికంగా చూస్తే, మహారాష్ట్ర (Maharashtra), కర్ణాటక (Karnataka) వంటి సంపన్న రాష్ట్రాల్లో ఎక్కువ పని గంటలు (ప్రయాణంతో సహా 9 గంటలకు పైగా) కనిపిస్తున్నాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, తూర్పు, మధ్య రాష్ట్రాల్లో అండర్ ఎంప్లాయ్‌మెంట్ (Underemployment) లక్షణాలు ఎక్కువగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ వ్యత్యాసాలు దేశవ్యాప్తంగా అసమాన ఆర్థిక అభివృద్ధిని, ఉపాధి పరిస్థితులను ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.

అసంఘటిత రంగం కష్టాలు: అభద్రత, తక్కువ భద్రత

భారత కార్మిక మార్కెట్ లో అతి పెద్ద బలహీనత దాని అసంఘటిత రంగం (Informal Sector) పై అధిక ఆధారపడటమే. దేశంలోని సుమారు 90 శాతం మంది కార్మికులు ఈ రంగంలోనే పనిచేస్తున్నారు. ఈ కార్మికులకు ఉద్యోగ భద్రత (Job Security), లిఖితపూర్వక ఒప్పందాలు, వేతనంతో కూడిన సెలవులు, సామాజిక ప్రయోజనాలు (Social Benefits) వంటివి ఉండవు, దీనివల్ల వారు చాలా అభద్రతాభావంతో ఉంటారు. ఇటీవల వచ్చిన డేటా ప్రకారం, సంఘటిత రంగంలో ఉపాధి పెరుగుదల, మొత్తం నిరుద్యోగ రేటులో స్వల్ప తగ్గుదల కనిపించినప్పటికీ, ఈ పురోగతి అంత సుస్థిరం కాదు. ప్రతివారం ఒక్క గంట పనిచేసినా వారిని ఉద్యోగిగా లెక్కించే ఉపాధి నిర్వచనం (Definition of Employment) కూడా అండర్ ఎంప్లాయ్‌మెంట్, అస్థిరమైన ఉద్యోగాల వాస్తవాన్ని దాచిపెట్టగలదు. అంతేకాకుండా, విద్యావంతులైన యువతలో నిరుద్యోగ రేటు చాలా ఎక్కువగా ఉంది, ఇది వారి విద్యకు, అందుబాటులో ఉన్న ఉద్యోగాలకు మధ్య ఉన్న పెద్ద అంతరాన్ని సూచిస్తుంది. మంచి జాబ్ మార్కెట్ డేటా సిస్టమ్స్ లో నిరంతర పెట్టుబడుల కొరత కూడా సమర్థవంతమైన పాలసీలను రూపొందించడాన్ని కష్టతరం చేస్తోంది.

రీస్కిల్లింగ్, ఉద్యోగ కల్పన: భవిష్యత్తు మార్గం

ఈ మారుతున్న ఉద్యోగ మార్కెట్ ను ఎదుర్కోవడానికి, యువత నిరంతర అభ్యాసం (Continuous Learning) పై దృష్టి పెట్టాలి. టెక్నాలజీతో కలిసి పనిచేసే లేదా AI చేయలేని పనులు చేసే ప్రత్యేక నైపుణ్యాలను (Special Skills) సంపాదించుకోవాలి. AI, మెషిన్ లెర్నింగ్ నిపుణులు, డేటా అనలిస్టులు, సైబర్ సెక్యూరిటీ నిపుణుల ఉద్యోగాలు గణనీయంగా పెరుగుతాయని భావిస్తున్నారు. ILO, వరల్డ్ బ్యాంక్ (World Bank) వంటి సంస్థలు, స్కిల్స్ గ్యాప్ ని పూడ్చడానికి, ఫ్లెక్సిబుల్ వర్క్‌ఫోర్స్‌ను నిర్మించడానికి రీస్కిల్లింగ్ (Reskilling) మరియు శిక్షణ చాలా కీలకమని నొక్కి చెబుతున్నాయి. ముఖ్యంగా మహిళలకు మరిన్ని మంచి ఉద్యోగ అవకాశాలు కల్పించడం, సంరక్షణ రంగం (Care Work) వంటి వాటిలో పెట్టుబడులు పెట్టడం ద్వారా లక్షలాది ఉద్యోగాలు సృష్టించవచ్చు. భారతదేశ యువ జనాభా ప్రయోజనాలను పొందాలంటే, ప్రైవేట్ వ్యాపారం ద్వారా ఉద్యోగాలను సృష్టించడం, వేగంగా మారుతున్న ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు అవసరమైన నైపుణ్యాలను యువతకు అందించడం ముఖ్యం.