భారత్‌లో నీటి సంక్షోభం భయంకరం! ఆర్థిక వ్యవస్థకు పెను ముప్పు?

సెంట్రల్ వాటర్ కమిషన్ (CWC) నివేదిక ప్రకారం, ఏప్రిల్ 30, 2026 నాటికి, దేశంలోని 166 ప్రధాన జలాశయాల్లో నీటి నిల్వలు వాటి మొత్తం సామర్థ్యంలో కేవలం 38.72% మాత్రమే ఉన్నాయి. ఏప్రిల్ నెల ప్రారంభంలో ఈ నిల్వలు 44.71% గా ఉండేవి. ఈ నీటి కొరత తీవ్రతరం కావడం వల్ల వ్యవసాయం, పరిశ్రమలపై తీవ్ర ప్రభావం పడి, ఆర్థిక వ్యవస్థకు సవాళ్లు ఎదురవుతున్నాయి. ద్రవ్యోల్బణం కూడా పెరిగే అవకాశం ఉంది.

ఆర్థిక వ్యవస్థకు ముప్పు

దేశానికి వెన్నెముకలాంటి వ్యవసాయ రంగంపై ఈ నీటి ఎద్దడి తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపనుంది. సుమారు 70% జనాభా వ్యవసాయంపైనే ఆధారపడి ఉంది. దేశంలోని సుమారు 50% పంటల సాగుకు వర్షాలపైనే ఆధారపడతాం. గత అనుభవాల ప్రకారం, కరువు పరిస్థితులు వ్యవసాయ రంగ GDP వృద్ధిని 17.67% వరకు తగ్గించగలవు. పంట దిగుబడి తగ్గితే, ఆహార శుద్ధి పరిశ్రమలకు (Food Processors) ముడిసరుకుల ఖర్చు పెరగడమే కాకుండా, సరఫరా గొలుసులో (Supply Chain) అంతరాయాలు ఏర్పడతాయి. ఇది ఆహార భద్రతకు ముప్పు తెచ్చి, వినియోగదారుల ధరలను పెంచుతుంది. 2030 నాటికి, నీటి కొరత వల్ల భారత వ్యవసాయ ఉత్పాదకత 16% మేర తగ్గొచ్చని అంచనా. దీనివల్ల GDPలో 2.8% నష్టం వాటిల్లడంతో పాటు, ఆహార ద్రవ్యోల్బణం మరింత పెరిగే అవకాశం ఉంది.

వ్యవసాయంతో పాటు, పారిశ్రామిక రంగాలూ నీటి కొరతతో ఇబ్బంది పడతాయి. దేశ విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో 70% పైగా వాటా కలిగిన థర్మల్ పవర్ ప్లాంట్ల (Thermal Power Plants) నిర్వహణకు భారీగా నీరు అవసరం. గతంలో నీటి కొరత వల్ల ఈ ప్లాంట్ల కార్యకలాపాలు నిలిచిపోయి, విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో భారీ నష్టాలు సంభవించాయి. మూడీస్ రేటింగ్స్ (Moody's Ratings) ప్రకారం, ఈ నీటి కొరతలు భారతదేశ ఆర్థిక వృద్ధిలో అస్థిరతను పెంచుతాయి. తీవ్రమైన కరువులు ఆహార ద్రవ్యోల్బణాన్ని తీవ్రతరం చేస్తాయి. 2009లో వచ్చిన కరువు తర్వాత, 2010 జనవరి నాటికి ఆహార ద్రవ్యోల్బణం దాదాపు **20%**కి చేరింది. ప్రపంచ బ్యాంకు (World Bank) అంచనాల ప్రకారం, 1998 నుండి 2017 మధ్య కాలంలో తీవ్రమైన కరువులు భారతదేశ GDPని 2-5% మేర తగ్గించాయి.

ప్రాంతీయ ఉద్రిక్తతలకు ఆస్కారం

నీటి కొరత దేశవ్యాప్తంగా ఒకేలా లేదు. ముఖ్యంగా తూర్పు, ఈశాన్య, దక్షిణ భారతదేశాల్లో ఈ పరిస్థితి మరింత దయనీయంగా ఉంది. అస్సాం, త్రిపుర, పశ్చిమ బెంగాల్ వంటి రాష్ట్రాల్లో జలాశయాల నీటి నిల్వలు గణనీయంగా తగ్గాయి. ఈ రాష్ట్రాల్లోని చాలా జలాశయాలు 40% కీలక స్థాయి కంటే దిగువకు పడిపోయాయి. దక్షిణ భారతదేశంలో మొత్తం నీటి నిల్వలు చారిత్రక సగటు కంటే మెరుగ్గా ఉన్నప్పటికీ, కర్ణాటక, తమిళనాడు వంటి కీలక రాష్ట్రాల్లో తగ్గుదల ఆందోళన కలిగిస్తోంది. కర్ణాటకలో సాధారణం కంటే 14% తక్కువ నీరు నిల్వ ఉండగా, తమిళనాడులో దాదాపు 22% మేర నీటి నిల్వలు తగ్గాయి. దేశంలోనే అత్యధికంగా, దక్షిణ భారతదేశంలో 36 జలాశయాలు 40% సామర్థ్యం కంటే తక్కువ నిల్వలను కలిగి ఉన్నాయి. ఈ అసమాన పంపిణీ, రాష్ట్రాల మధ్య నీటి వివాదాలను (Inter-state water disputes) మరింత తీవ్రతరం చేసే ప్రమాదం ఉంది. కావేరీ, కృష్ణా, గోదావరి వంటి నదులపై ఇప్పటికే ఉన్న వివాదాలు మరింత ముదిరే అవకాశం ఉంది.

దీర్ఘకాలిక ప్రమాదాలు, నిర్మాణాత్మక లోపాలు

రాబోయే రుతుపవనాలపై (Monsoon) అంచనాలు పెద్దగా ఆశాజనకంగా లేవు. ఇండియా మెట్రియోలాజికల్ డిపార్ట్‌మెంట్ (IMD) ప్రకారం, 2026 నైరుతి రుతుపవనాలు (Southwest Monsoon) సాధారణం కంటే తక్కువగా, అంటే సుమారు 92% లోంగ్ పీరియడ్ యావరేజ్ (LPA) మేర వర్షపాతం నమోదయ్యే అవకాశం ఉంది. రుతుపవనాల చివరిలో 'ఎల్ నినో' (El Niño) ప్రభావం కూడా కనిపించవచ్చని, ఇది వర్షపాత సరళిని మరింత దెబ్బతీయవచ్చని భావిస్తున్నారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా, భారతదేశంలోనూ కరువులు తరచుగా, ఎక్కువ కాలం పాటు సంభవిస్తున్నాయి. 2020 నుండి 2022 మధ్య కాలంలో దేశంలో దాదాపు మూడింట రెండొంతుల ప్రాంతం కరువును ఎదుర్కొంది. ఈ దీర్ఘకాలిక పోకడలకు తోడు, భూగర్భ జలాల (Groundwater) అడుగంటిపోవడం (దాదాపు 70% జిల్లాల్లో క్షీణత నమోదైంది), అత్యంత అసమర్థమైన నీటిపారుదల పద్ధతులు (Inefficient Irrigation Practices) వంటి నిర్మాణాత్మక సమస్యలున్నాయి. వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరమ్ (World Economic Forum) 2026 గ్లోబల్ రిస్క్స్ రిపోర్ట్, భారతదేశం వంటి దేశాలకు నీటి కొరత ఒక తీవ్రమైన, పెరుగుతున్న ఆందోళనగా పేర్కొంది. పట్టణాల్లో లీకేజీలు, అసమర్థతల వల్ల 40-50% నీరు వృధా అవుతోంది. వ్యవసాయ రంగం, మొత్తం నీటి వినియోగంలో దాదాపు 80% వాటా కలిగి ఉండటంతో, నీటి కొరత నేరుగా వ్యవసాయ ఆర్థిక వ్యవస్థపై ప్రభావం చూపుతుంది. దీనివల్ల నీటి తోడకం ఖర్చు పెరగడం, పంటల సాంద్రత తగ్గడం, గ్రామీణ రుణాలపై ప్రభావం వంటివి ఉంటాయి.

భవిష్యత్ అంచనాలు

తక్కువ జలాశయ నిల్వలు, సాధారణం కంటే తక్కువ రుతుపవనాలు, నిర్మాణాత్మక బలహీనతలు కలిసి భారతదేశ ఆర్థిక ప్రస్థానానికి సవాళ్లను విసురుతున్నాయి. వరల్డ్ మెటియోరోలాజికల్ ఆర్గనైజేషన్ (WMO) ప్రకారం, 2026 మధ్య నాటికి 'ఎల్ నినో' పరిస్థితులు తిరిగి వచ్చే అవకాశం ఉంది, ఇది వర్షపాత లోటును మరింత తీవ్రతరం చేయవచ్చు. ప్రభుత్వం, ప్రైవేట్ రంగం కలిసి నీటి రీసైక్లింగ్ (Recycling), స్మార్ట్ మేనేజ్‌మెంట్ (Smart Management) వంటి నీటి సాంకేతికతలపై (Water-tech) పెట్టుబడులు పెంచుతున్నప్పటికీ, ప్రస్తుత పరిస్థితి ఒత్తిడితో కూడుకున్నదిగా ఉంది. నీటి మౌలిక సదుపాయాల్లో (Water Infrastructure) సుస్థిరత (Sustainability), ESG (Environmental, Social, and Governance) వంటి అంశాలను చేర్చడంపై దృష్టి పెరుగుతోంది. అయితే, ప్రస్తుత లోటును పూడ్చి, భవిష్యత్ ప్రమాదాలను తగ్గించడానికి మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి కంటే పాలనా సంస్కరణలు (Governance Reform), ప్రజల ప్రవర్తనలో మార్పు (Behavioral Change) అవసరం.