భారత్ నీటి కష్టాలు: భారీ వర్షాలు, కరువు ఒకేసారి.. ఆందోళనలో ఆర్థిక వ్యవస్థ!

భారత్ తీవ్ర నీటి సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటోంది. ఒకవైపు భారీ వర్షాలతో వరదలు, మరోవైపు నీటి కొరత. దేశంలో 60 కోట్ల మంది నీటి ఒత్తిడితో బాధపడుతుంటే, నీటిని నిల్వ చేసి, నిర్వహించడంలో విఫలం కావడం భవిష్యత్ ఆర్థిక వృద్ధికి పెను ముప్పుగా పరిణమించింది.

నీటి నిర్వహణలో సవాళ్లు

భారత్ దేశం ఒక విచిత్రమైన నీటి సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటోంది. ఒకేసారి భారీ వర్షాలు కురిసి వరదలు సృష్టిస్తుంటే, మరోవైపు దేశంలోని అనేక ప్రాంతాలు తీవ్ర నీటి కొరతతో అల్లాడుతున్నాయి. ముంబై వంటి నగరాల్లో భారీ వర్షాల వల్ల డ్రైనేజీ సమస్యలు తలెత్తుతుంటే, దేశంలోని చాలా ప్రాంతాల్లో భూగర్భ జలాలు అడుగంటిపోతున్నాయి. సరస్సుల్లో నీటి నిల్వలు తగ్గిపోతున్నాయి.

కేంద్ర జల సంఘం (Central Water Commission) డేటా ప్రకారం, భారత్ ఏడాదికి సుమారు 2116 బిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్ల (bcm) నీటిని అందుకుంటుంది. అయితే, భూభాగం, ప్రస్తుత నిల్వ సాంకేతికత పరిమితుల వల్ల కేవలం 1137 bcm మాత్రమే ఉపయోగపడుతుంది. ఈ నీటి కొరత కేవలం పర్యావరణ సమస్య మాత్రమే కాదు, ఆర్థిక వ్యవస్థకు కూడా పెద్ద రిస్క్. నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog) నివేదిక ప్రకారం, దేశంలో సుమారు 60 కోట్ల మంది ప్రజలు తీవ్ర నీటి ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటున్నారు. ఈ పరిస్థితి ఇలాగే కొనసాగితే, 2030 నాటికి దేశ GDPలో 6% వరకు నష్టం వాటిల్లవచ్చని అంచనా.

వ్యవసాయ రంగం, ఇతర రంగాల డిమాండ్

భారత్‌లో వ్యవసాయ రంగం అత్యధికంగా నీటిని వినియోగిస్తోంది, దాదాపు 80% వరకు నీరు దీనికే కేటాయిస్తున్నారు. ప్రభుత్వ విధానాలు, మార్కెట్ ప్రోత్సాహకాలు రైతులను అధిక నీటిని వాడే పంటలు పండించేలా ప్రోత్సహిస్తున్నాయి. దీనివల్ల భూగర్భ జలాలు మరింత తగ్గిపోతున్నాయి. నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం, చిరుధాన్యాలు వంటి నీటిని ఆదా చేసే పంటల వైపు మళ్లడం, సూక్ష్మ సేద్యం (micro-irrigation), మెరుగైన వ్యవసాయ సేవలు అందించడం ద్వారా ఆహార భద్రతను కాపాడుకుంటూనే, నీటి ఒత్తిడిని తగ్గించవచ్చు.

వ్యవసాయంతో పాటు, పారిశ్రామిక, పట్టణ రంగాల్లో నీటి డిమాండ్ గణనీయంగా పెరిగే అవకాశం ఉంది. ప్రపంచ బ్యాంక్ అంచనాల ప్రకారం, 2036 నాటికి భారత జనాభాలో 40% పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసించనున్నారు. దీంతో మున్సిపల్ నీటి సరఫరా, పరిశ్రమలకు నీటి సరఫరాపై ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. నీటి నిర్వహణ వ్యవస్థలు ఈ పట్టణీకరణకు అనుగుణంగా మారకపోతే, నీటి-ఆధారిత రంగాల్లో పనిచేస్తున్న కంపెనీలు అధిక ఖర్చులను లేదా కార్యాచరణ నష్టాలను ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుంది.

భవిష్యత్ పరిణామాలు

పెట్టుబడిదారులు, విధానకర్తలు పెద్ద ఎత్తున నీటి నిల్వ ప్రాజెక్టుల పురోగతి, సూక్ష్మ సేద్య సాంకేతికతల స్వీకరణ, స్థిరమైన నీటి వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించే ఆహార సేకరణ విధానాల్లో మార్పులపై దృష్టి పెట్టాలి. కమ్యూనిటీ-ఆధారిత భూగర్భజల నిర్వహణ, వ్యర్థ నీటి పునర్వినియోగ కార్యక్రమాల అమలు కూడా భారతదేశం తన నీటి నిర్వహణ సవాళ్ల ఆర్థిక ప్రభావాన్ని విజయవంతంగా తగ్గించగలదా అని నిర్ణయించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.