గణాంకాల మంత్రిత్వ శాఖ చెప్పినట్టుగానే, జనవరి నెలలో దేశవ్యాప్తంగా నిరుద్యోగ రేటు 5%కి చేరడం వెనుక గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నెలకొన్న ఆర్థిక కార్యకలాపాల మందగమనమే ప్రధాన కారణం. గత డిసెంబర్ లో 4.8% గా ఉన్న ఈ రేటు, జనవరిలో 5%కి ఎగబాకింది. పట్టణ ప్రాంతాలతో పోలిస్తే గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఈ ప్రభావం ఎక్కువగా కనిపించింది.
గ్రామీణ మందగమనం, పట్టణ స్థిరత్వం
గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పంట కోతలు పూర్తయిన తర్వాత వ్యవసాయ పనులు తగ్గడం, నిర్మాణ రంగం, రవాణా, చిన్న తరహా వ్యాపారాల్లో చలికాలం ప్రభావంతో కార్యకలాపాలు నెమ్మదించడం వంటివి నిరుద్యోగితను పెంచాయి. దీంతో గ్రామీణ నిరుద్యోగ రేటు 3.9% (డిసెంబర్) నుండి 4.2% (జనవరి) కి చేరింది. మరోవైపు, పట్టణ ప్రాంతాల్లో నిరుద్యోగ రేటు 6.7% (డిసెంబర్) నుండి 7.0% (జనవరి) కి స్వల్పంగా పెరిగినా, గ్రామీణ ప్రాంతాలతో పోలిస్తే మెరుగ్గానే ఉంది.
కార్మిక భాగస్వామ్యం తగ్గుదల
కేవలం నిరుద్యోగ రేటు మాత్రమే కాదు, మొత్తం కార్మిక మార్కెట్ పనితీరును సూచించే లేబర్ ఫోర్స్ పార్టిసిపేషన్ రేట్ (LFPR) మరియు వర్కర్ పాపులేషన్ రేషియో (WPR) కూడా గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాల్లో తగ్గుముఖం పట్టాయి. LFPR తగ్గడం అంటే, మార్కెట్లో ఉద్యోగ అవకాశాలు తక్కువగా ఉన్నాయని భావించి, కొత్తగా ఉద్యోగం వెతుక్కోవాలనే ఆసక్తిని చాలామంది వదిలేస్తున్నారని అర్థం. వీరినే 'డిస్కరేజ్డ్ వర్కర్స్' (Discouraged Workers) అంటారు. మంత్రిత్వ శాఖ ఈ తగ్గుదలను సీజనల్ ప్రభావంగా పేర్కొన్నప్పటికీ, ఈ ధోరణిని నిశితంగా పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది.
లింగ వ్యత్యాసాలు, స్వల్పకాలిక మార్పులు
పురుషుల్లో నిరుద్యోగ రేటు జనవరిలో స్థిరంగానే ఉన్నప్పటికీ, 15 ఏళ్లు పైబడిన మహిళల్లో నిరుద్యోగిత స్వల్పంగా పెరిగింది. అయితే, దీనిని మంత్రిత్వ శాఖ స్వల్పకాలిక హెచ్చుతగ్గులుగానే పరిగణిస్తోంది. 2025 ఏప్రిల్ నుండి డిసెంబర్ మధ్య కాలంలో నమోదైన స్థాయిల్లోనే ఇది ఉందని తెలిపింది. ఇటీవల విడుదలైన ఎకనామిక్ సర్వే ప్రకారం, మహిళల లేబర్ ఫోర్స్ పార్టిసిపేషన్ రేట్ 2017-18లో 23.3% నుండి 2023-24 నాటికి 41.7%కి గణనీయంగా పెరిగి, నిరుద్యోగ రేటు 3.2%కి తగ్గింది. ఈ నేపథ్యంలో, జనవరిలో మహిళల నిరుద్యోగితలో స్వల్ప పెరుగుదల ఒక తాత్కాలిక మార్పుగానే కనిపిస్తోంది.
ఆర్థిక వృద్ధి, ఉపాధి అనుసంధానం
భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ వచ్చే 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో 7.5%-7.8% మధ్య వృద్ధి చెందుతుందని డెలాయిట్ అంచనా వేస్తోంది. అయితే, ఆర్థిక వృద్ధికీ, ఉద్యోగ కల్పనకు మధ్య సంబంధం సంక్లిష్టంగానే ఉంది. వృద్ధి రేటు పెరిగినంత మాత్రాన, ఉద్యోగాలు అందరికీ అందుబాటులోకి రావన్న 'జాబ్ లెస్ గ్రోత్' (Jobless Growth) అనే దృగ్విషయం ఇక్కడ స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో సీజనల్ మార్పులకు లోనయ్యే రంగాలపై ఆధారపడటం, పట్టణ సేవా రంగాల స్థిరత్వానికి మధ్య వ్యత్యాసం దీనికి నిదర్శనం.
నిర్మాణాత్మక బలహీనతలు, నిరుత్సాహానికి గురైన కార్మికులు
ప్రస్తుత నిరుద్యోగ గణాంకాలు, ఉపరితలంపై కనిపిస్తున్న మెరుగుదల వెనుక లోతైన నిర్మాణపరమైన సమస్యలను దాచిపెడుతున్నాయి. గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ వ్యవసాయంపై, ముఖ్యంగా సీజనల్ పనులపై ఎక్కువగా ఆధారపడటం, దీనివల్ల వచ్చే పోస్ట్-హార్వెస్ట్ స్లాక్ (post-harvest slack) గణనీయమైన కార్మిక శక్తిని ప్రభావితం చేస్తోంది. పట్టణ ప్రాంతాల్లో సర్వీస్ సెక్టార్ (service sector) స్థిరంగా ఉన్నప్పటికీ, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని ఈ దుర్బలత్వం (vulnerability) ఒక పెద్ద సవాలు. మహిళలు గణనీయమైన గృహ, చెల్లించని పనుల భారాన్ని మోస్తున్నప్పటికీ, వారి లేబర్ ఫోర్స్ పార్టిసిపేషన్ పెరుగుతున్న ధోరణి సానుకూలమైనా, మార్కెట్లో అవకాశాల లేమి వారిని నిరుత్సాహానికి గురిచేసే ప్రమాదం ఉంది.
భవిష్యత్ అంచనాలు
గణాంకాల మంత్రిత్వ శాఖ, పీరియాడిక్ లేబర్ ఫోర్స్ సర్వే (PLFS) కోసం నూతన పద్ధతులను అమలు చేస్తోంది. రాబోయే నెలవారీ, త్రైమాసిక నివేదికలు కార్మిక మార్కెట్ తీరుతెన్నులపై మరింత స్పష్టమైన చిత్రాన్ని అందిస్తాయి. విధానపరమైన మద్దతుతో, 2050 నాటికి మహిళల లేబర్ ఫోర్స్ పార్టిసిపేషన్ రేటు 55%కి చేరుకుంటుందని అంచనా. అయితే, ఈ లక్ష్యాలను చేరుకోవాలంటే, నిర్మాణాత్మక అడ్డంకులను, సీజనల్ దుర్బలత్వాలను సమర్థవంతంగా అధిగమించాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.