భారత్ టొబాకో FDI నిషేధం.. అక్రమ వ్యాపారానికి దారి తీస్తుందా? భారీ నష్టాల్లో దేశం

పాలసీ లొసుగులు.. పరోక్ష విదేశీ ప్రభావం

ప్రజారోగ్యాన్ని కాపాడే లక్ష్యంతో భారత్ పొగాకు తయారీ రంగంలో విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులను (FDI) నిషేధించింది. అయితే, ఈ నిబంధనల్లోని కొన్ని లొసుగులను (Loopholes) ఉపయోగించుకుని.. గ్లోబల్ టొబాకో కంపెనీలు పరోక్షంగా తమ ప్రభావాన్ని పెంచుకుంటున్నాయని నివేదికలు చెబుతున్నాయి. భారత్ పొగాకు వినియోగాన్ని గణనీయంగా తగ్గించడంలో విజయం సాధించినప్పటికీ, ఈ నిబంధనల అమలులో ఉన్న లోపాలు, గ్లోబల్ కంపెనీలు అనుసరిస్తున్న కొత్త పద్ధతుల వల్ల ప్రభావం తగ్గుతోందని తెలుస్తోంది.

అధిక పన్నులు.. అక్రమ వ్యాపారానికి ఊతం

భారత్‌లో టొబాకో FDIపై ఉన్న నిషేధం, అమలులో ఉన్న లోపాల వల్ల అక్రమ వ్యాపారం (Illicit Trade) విపరీతంగా పెరిగింది. డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ రెవెన్యూ ఇంటెలిజెన్స్ (DRI) నివేదికల ప్రకారం, 2019-20 నుండి 2023-24 మధ్య కాలంలో స్మగ్లింగ్ సిగరెట్ల స్వాధీనం పరిమాణంలో 107%, విలువలో 110% పెరిగింది. 2025 ఆర్థిక సంవత్సరంలోనే ప్రభుత్వ ఏజెన్సీలు స్వాధీనం చేసుకున్న అక్రమ సిగరెట్ల విలువ ₹600 కోట్లకు పైగా ఉంది. చట్టబద్ధమైన సిగరెట్లపై అధిక GST, ఎక్సైజ్ సుంకాలు ఉండటమే దీనికి ప్రధాన కారణం. దీంతో అక్రమ సిగరెట్లు మార్కెట్లో చాలా ఆకర్షణీయంగా మారుతున్నాయి. ప్రస్తుతం అక్రమ సిగరెట్లు మార్కెట్లో 25% వాటాను కలిగి ఉన్నాయి, ఇది 2012 తో పోలిస్తే దాదాపు రెట్టింపు. ఈ అక్రమ వ్యాపారం దేశీయ పొగాకు డిమాండ్‌ను తగ్గించి, లక్షలాది మంది రైతుల జీవనోపాధిని దెబ్బతీస్తోంది.

కంపెనీలు FDI నిషేధాన్ని ఎలా తప్పించుకుంటున్నాయి?

గ్లోబల్ టొబాకో సంస్థలు నిబంధనలను పాటించడంలో చాలా చాకచక్యంగా వ్యవహరిస్తాయి. ప్రత్యక్ష FDI నిషేధం ఉన్నప్పటికీ, లైసెన్సింగ్, ఫ్రాంచైజీ ఒప్పందాలు, టెక్నాలజీ అగ్రిమెంట్లు, కాంట్రాక్ట్ మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ వంటి పరోక్ష మార్గాలను ఉపయోగిస్తున్నట్లు తెలుస్తోంది. 2013లోనే రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) ఈ మార్గాల ద్వారా విదేశీ డబ్బు పొగాకు రంగంలోకి ప్రవేశించడంపై ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది. 2016, 2024 నివేదికల ప్రకారం, ఫ్రాంచైజీ, ట్రేడ్‌మార్క్, మేనేజ్‌మెంట్ కాంట్రాక్టులను కూడా FDI నిషేధంలో చేర్చాలని యోచిస్తున్నారు. ఫిలిప్ మోరిస్ ఇంటర్నేషనల్ (PMI) గోడ్రేజ్ ఫిలిప్స్ ఇండియా (GPI)తో మార్ల్బోరో తయారీ కోసం ఈ వ్యూహాన్ని ఉపయోగించినట్లు నివేదికలున్నాయి. ITC లిమిటెడ్ ప్రస్తుతం లీగల్ సిగరెట్ మార్కెట్లో 70% వాటాతో అగ్రస్థానంలో ఉంది. ITC 2024-25లో సిగరెట్ రెవెన్యూగా ₹32,631 కోట్లు నమోదు చేసింది. VST ఇండస్ట్రీస్ 2023-24లో ₹1,837.50 కోట్లు రెవెన్యూను నివేదించింది.

అమలులో లోపాలు.. పొగాకు నియంత్రణకు ముప్పు

భారత్ పొగాకు నియంత్రణ వ్యవస్థ, పాలసీలలోని వైఫల్యాల వల్ల తీవ్రమైన ముప్పును ఎదుర్కొంటోంది. FDI నిషేధం లక్ష్యం మంచిదే అయినప్పటికీ, దాని అమలులో వైఫల్యాలు, విదేశీ సంస్థలు రెగ్యులేటరీ గ్యాప్‌లను ఉపయోగించుకునే అవకాశాలను కల్పిస్తున్నాయి. DRI వద్ద పెరుగుతున్న స్మగ్లింగ్ సిగరెట్ల స్వాధీనం గణాంకాలు, అమలులో ఉన్న ఇబ్బందులను స్పష్టంగా తెలియజేస్తున్నాయి. FICCI CASCADE అంచనాల ప్రకారం, 2018-19 నుండి 2022-23 మధ్య అక్రమ పొగాకు మార్కెట్ 17.7% పెరిగి ₹30,012 కోట్లకు చేరింది. ఈ అక్రమ వ్యాపారం వల్ల ప్రభుత్వానికి ఏటా ₹21,000-23,000 కోట్ల పన్ను ఆదాయం నష్టం వాటిల్లుతోంది. పెరుగుతున్న ఎక్సైజ్ డ్యూటీలు, వినియోగాన్ని తగ్గించే ఉద్దేశ్యంతో ఉన్నప్పటికీ, చారిత్రాత్మకంగా అక్రమ వ్యాపారంలో పెరుగుదలకు దారితీశాయి.

పొగాకు నియంత్రణకు భవిష్యత్ సవాళ్లు

భారత్ పొగాకు నియంత్రణలో సాధించిన విజయాలు అభినందనీయం అయినప్పటికీ, కొనసాగుతున్న రెగ్యులేటరీ గ్యాప్‌లు, అక్రమ వ్యాపారం భవిష్యత్ పురోగతిపై నీలినీడలు కమ్ముతున్నాయి. మరిన్ని సహకార రకాలను FDI నిషేధంలో చేర్చాలనే ప్రభుత్వ యోచన, ఈ గ్యాప్‌లను గుర్తించినట్లు సూచిస్తోంది. అయితే, వీటిని ఎంత సమర్థవంతంగా అమలు చేస్తారనేది కీలకం. గ్లోబల్ కంపెనీలు పరోక్ష మార్గాలను ఉపయోగించడంలో మరింత అధునాతనంగా మారుతున్నాయి. ఈ 'బ్యాక్‌డోర్ రూట్'లను మూసివేయడానికి నిరంతర అప్రమత్తత, గణనీయమైన పాలసీ సంస్కరణలు అవసరం. సమగ్రమైన, కఠినంగా అమలు చేయబడే రెగ్యులేటరీ వ్యవస్థ లేకుండా, భారత్ తన ప్రజారోగ్య విజయాలను బలహీనపరిచే ప్రమాదం ఉంది.