భారత రూపాయి ఆల్-టైమ్ లో: RBI రంగంలోకి.. ఫారెక్స్ రిజర్వ్స్ పై ఆందోళన!

రూపాయి పతనం వెనుక కారణాలేంటి?

గ్లోబల్ మార్కెట్లలో నెలకొన్న అనిశ్చితి, పెరుగుతున్న చమురు ధరల నేపథ్యంలో భారత రూపాయిపై తీవ్రమైన ఒత్తిడి నెలకొంది. ఈ పరిస్థితిని అదుపులోకి తెచ్చేందుకు రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) రంగంలోకి దిగింది. ఇప్పటికే ఈ ఏడాదిలో యూఎస్ డాలర్‌తో పోలిస్తే భారత రూపాయి విలువ దాదాపు 4% పడిపోయింది. మార్చి 23వ తేదీన రూపాయి చారిత్రక కనిష్ట స్థాయి అయిన ₹93.98 కి పడిపోయింది.

RBI చర్యలు.. ఫారెక్స్ రిజర్వ్స్ పై ప్రభావం

ఈ పతనాన్ని అడ్డుకునేందుకు, RBI తన వద్ద ఉన్న విదేశీ మారక నిల్వల (Forex Reserves) నుంచి డాలర్లను విక్రయిస్తోంది. ఈ చర్యల వల్ల, మార్చి 13వ తేదీ నాటికి దేశ ఫారెక్స్ రిజర్వ్స్ $709.76 బిలియన్ డాలర్లకు పడిపోయాయి. ఇది గత రెండు నెలల్లోనే అత్యల్పం. RBI 'లీనింగ్ ఎగైనెస్ట్ ది విండ్' (leaning against the wind) అనే వ్యూహాన్ని అనుసరిస్తోంది. అంటే, కరెన్సీలో వచ్చే తీవ్రమైన ఒడిదుడుకులను అదుపు చేయడం, ఒక నిర్దిష్ట మారకపు రేటును కాపాడటంపై దృష్టి పెట్టకుండా ఉండటం. ఈ విధానం రిజర్వ్స్‌ను కొంతవరకు ఆదా చేసినా, కరెన్సీ క్షీణత కొనసాగడం వల్ల జోక్యం చేసుకునే ఖర్చులు పెరుగుతున్నాయని, ఇది కీలక ఆస్తుల లభ్యతపై ప్రభావం చూపుతుందని అంచనా.

రిజర్వ్స్ వర్సెస్ రుణ భారం: ఒక పరిశీలన

దేశ విదేశీ మారక నిల్వలు సుమారు 11.2 నెలల దిగుమతులకు, దేశ బాహ్య రుణంలో దాదాపు 95% వరకు సరిపోతాయని అధికారులు చెబుతున్నారు. అయితే, ఈ అంచనాలకు మరింత లోతు అవసరం. IMF సూచనల ప్రకారం, రిజర్వ్స్ సరిపోతాయో లేదో అంచనా వేయడానికి, అస్థిరమైన మూలధన ప్రవాహాలు, బాహ్య రుణాలకు సంబంధించిన ఆర్థికపరమైన రిస్కులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. సెప్టెంబర్ 2025 చివరి నాటికి భారతదేశ బాహ్య రుణం సుమారు $746 బిలియన్ డాలర్లుగా ఉంది. ఇది దేశ GDPలో 19.2% గా ఉంది. ఈ నిష్పత్తి మధ్యస్థంగా పరిగణించబడినప్పటికీ, ఈ రుణంలో 53% కంటే ఎక్కువ USDలోనే ఉంది. దీనివల్ల, ప్రపంచ వడ్డీ రేట్లు, డాలర్ బలం మారినప్పుడు భారతదేశం ఇబ్బందులను ఎదుర్కొనే అవకాశం ఉంది.

భవిష్యత్ సవాళ్లు.. ఆర్థిక స్థిరీకరణ నిధి

మధ్య ప్రాచ్యంలో నెలకొన్న భౌగోళిక-రాజకీయ ఉద్రిక్తతల నేపథ్యంలో బ్రెంట్ క్రూడ్ ఆయిల్ ధరలు $110 బ్యారెల్‌కు చేరువయ్యాయి. భారతదేశం తన అవసరాలకు అధికంగా చమురును దిగుమతి చేసుకుంటుంది కాబట్టి, ఇది దిగుమతి ఖర్చులను గణనీయంగా పెంచుతుంది. దిగుమతుల కోసం డాలర్లకు డిమాండ్ పెరగడం రూపాయిపై మరింత ఒత్తిడి తెస్తోంది. RBI హామీలు, ₹57,300 కోట్ల ($6.20 బిలియన్) ఆర్థిక స్థిరీకరణ నిధి (economic stabilization fund) ఉన్నప్పటికీ, ప్రస్తుతం ఈ మారక నిల్వలను ఉపయోగించడం వల్ల భవిష్యత్తులో ఆస్తుల లభ్యతపై ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. జనవరి చివరలో రికార్డు స్థాయిలో ఉన్న $723.8 బిలియన్ల రిజర్వ్స్, మార్చి 13 నాటికి $709.76 బిలియన్లకు తగ్గాయి. RBI ఆఫ్‌షోర్, ఆన్‌షోర్ మార్కెట్లలో డాలర్లను కొనుగోలు చేయడానికి సుమారు $100 బిలియన్ల నిబద్ధత కలిగి ఉందని నివేదికలు సూచిస్తున్నాయి. ఆర్థిక స్థిరీకరణ నిధులు షాక్‌లను ఎదుర్కోవడానికి ఉపయోగపడతాయి, కానీ దీర్ఘకాలిక అంతర్జాతీయ సవాళ్లను ఎదుర్కోవడంలో ఇవి కూడా ఇబ్బందులకు గురయ్యే అవకాశం ఉంది.

రూపాయి అవుట్‌లుక్

భవిష్యత్తులో భారత రూపాయి పనితీరుపై విశ్లేషకుల అంచనాలు మిశ్రమంగా ఉన్నాయి. కొందరు ఆర్థికవేత్తలు, గ్లోబల్ మందగమనం, డాలర్ బలహీనపడటం వంటి కారణాలతో 2026 చివరి నాటికి రూపాయి 86-87 స్థాయికి బలపడొచ్చని భావిస్తున్నారు. మరికొందరు, చమురు ధరలు అధికంగా ఉంటే లేదా గ్లోబల్ పెట్టుబడిదారుల విశ్వాసం బలహీనపడితే, రూపాయి మరింత అస్థిరతతో పాటు క్షీణించే ప్రమాదం ఉందని హెచ్చరిస్తున్నారు. RBI మారకపు ఒడిదుడుకులను అదుపు చేయడానికి కట్టుబడి ఉన్నప్పటికీ, ప్రస్తుత అంతర్జాతీయ ఒత్తిళ్లు కరెన్సీ స్థిరత్వం కోసం మరిన్ని రిజర్వ్స్ డ్రా చేయాల్సిన అవసరాన్ని లేదా ద్రవ్య విధానంలో (monetary policy) మార్పులు చేయాల్సిన అవసరాన్ని సూచిస్తున్నాయి. ఈ సంక్లిష్టమైన గ్లోబల్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఊహించని షాక్‌లను ఎదుర్కోవడంలో, ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని నిలబెట్టడంలో కొత్త ఆర్థిక స్థిరీకరణ నిధి పాత్ర కీలకం కానుంది.