Whalesbook
ప్రభుత్వం చెబుతున్నట్లు భారతదేశంలో పేదరికం కేవలం 5% మాత్రమే అన్నది కచ్చితమైన అంచనా కాదని, అసలు వాస్తవం దీనికంటే ఎంతో భిన్నంగా ఉందని ప్రముఖ డెవలప్మెంట్ ఎకానమిస్ట్ సంతోష్ మెహ్రోత్రా తీవ్రంగా ప్రశ్నించారు. ప్రభుత్వ లెక్కల్లో పేదరికం తగ్గుతోందని చెబుతున్నా, దాని వెనుక ఉన్న అసలు కారణాలను, ప్రజల ఆర్థిక ఇబ్బందులను ఆయన తన విశ్లేషణలో బయటపెట్టారు.
వివాదాస్పద పేదరిక రేటు
మెహ్రోత్రా ప్రకారం, ప్రభుత్వం పేదరికాన్ని లెక్కించే పద్ధతి (methodology) సరిగ్గా లేదని, 5% అనే అంకెకు సరైన ఆధారాలు లేవని ఆయన తేల్చి చెప్పారు. 2011-12 సర్వే పద్ధతులతో పోలిస్తే, 2022-23 లో వాడిన విధానంలో తేడాలున్నాయని, దీంతో వచ్చిన అంకెలు వాస్తవ పరిస్థితిని ప్రతిబింబించవని ఆయన వాదించారు. టెండూల్కర్, రంగరాజన్ కమిటీల వంటి పద్ధతులను వాడితే, పేదరికం రేటు సుమారు 26% వరకు ఉంటుందని మెహ్రోత్రా అంచనా వేశారు.
ప్రపంచ బ్యాంక్ $3.00 (రోజుకు) అంతర్జాతీయ పేదరిక రేటు ప్రకారం చూస్తే, 2022-23 లో భారతదేశంలో పేదరికం 5.3% గా ఉంది. ఇది ప్రభుత్వ అంకెకు దగ్గరగా ఉన్నా, మెహ్రోత్రా అంచనాతో పోలిస్తే చాలా తక్కువ. మల్టీ డైమెన్షనల్ పావర్టీ ఇండెక్స్ (MPI) లెక్కల ప్రకారం, 2013-14 లో 29.17% ఉన్న పేదరికం, 2022-23 నాటికి 11.28% కి తగ్గిందని NITI Aayog నివేదికలు చెబుతున్నాయి. అయితే, ఇది వినియోగం (consumption) ఆధారిత లెక్కలకు భిన్నమైనది.
స్థిరంగా ఉన్న వేతనాలు, మారుతున్న ఉపాధి
పేదరికం పెరుగుదలకు మరో ముఖ్య కారణం స్థిరంగా ఉండిపోయిన (stagnant) వేతనాలు. ముఖ్యంగా వ్యవసాయేతర రంగాల్లో (non-agricultural employment) ఉద్యోగాల పెరుగుదల సగానికి పడిపోయిందని మెహ్రోత్రా పేర్కొన్నారు. దీంతో, కోవిడ్ తర్వాత దాదాపు 80 మిలియన్ల మంది ప్రజలు మళ్లీ వ్యవసాయ రంగంలోకే వెళ్లాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. 2018-19 లో మొత్తం ఉపాధిలో 42.5% ఉన్న వ్యవసాయ రంగం వాటా, 2023-24 నాటికి 46.1% కి పెరిగింది. ఇది ఆర్థికంగా బలహీనమైన రంగాల్లో ఉద్యోగాలు పెరగడాన్ని సూచిస్తోంది.
ఈ లేబర్ మార్కెట్ అసమతుల్యత వల్ల, ప్రజల నిజమైన వేతనాలు (real wages) పెరగడం లేదు. దీనితో, కుటుంబాలు జీవనోపాధి కోసం ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను వెతుక్కోవాల్సి వస్తోంది. 2030 నాటికి, పెరుగుతున్న యువతకు ఉద్యోగాలు కల్పించడానికి, ఏటా సుమారు 7.85 మిలియన్ల వ్యవసాయేతర ఉద్యోగాలు అవసరమని ఎకనామిక్ సర్వే 2024-25 కూడా అంచనా వేస్తోంది.
గృహ రుణాల భారం, పొదుపు తగ్గింపు
అత్యంత ఆందోళనకరమైన విషయం ఏమిటంటే, ప్రజల ఆదాయం తగ్గిపోతుండటంతో, వినియోగం (consumption) కోసం కుటుంబాలు అప్పులపై ఆధారపడుతున్నాయి. మరోవైపు, కుటుంబాల పొదుపు (household savings) గణనీయంగా తగ్గిపోయింది. 2000-2011 మధ్యకాలంలో సగటున 22.9% ఉన్న గృహ పొదుపు రేటు, 2012-2023 మధ్యకాలంలో 18.4% కి పడిపోయింది.
గృహ రుణాలు (household liabilities) అయితే 2019-20 నుండి 2024-25 మధ్య కాలంలో ఏకంగా 102% పెరిగాయి. గృహ రుణాలు, GDPలో 2015 లో 26% ఉండగా, 2024 చివరి నాటికి 42% కి చేరాయి. ఈ అప్పుల్లో ఎక్కువ భాగం పర్సనల్ లోన్లు, క్రెడిట్ కార్డులు, బంగారంపై తీసుకున్న రుణాలే. ముఖ్యంగా, బంగారంపై తీసుకున్న రుణాల నిరర్థక ఆస్తులు (NPAs) మార్చి నుండి జూన్ 2024 మధ్య 21% కి పైగా పెరిగాయి. ఇది ప్రజల్లో పెరుగుతున్న ఆర్థిక ఇబ్బందులను స్పష్టం చేస్తోంది.
విధానాల ప్రభావం, భవిష్యత్ ప్రమాదాలు
2016 నాటి నోట్ల రద్దు (demonetisation) వంటి విధానాలు కూడా చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమలపై (MSMEs) ప్రతికూల ప్రభావం చూపాయి. దీంతో ఉపాధి అవకాశాలు తగ్గి, ప్రజలు మరింత ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లోకి నెట్టబడ్డారు. అసంఘటిత రంగంలో (unincorporated sector) ఉద్యోగాలు పెరిగినా, అవి తక్కువ ఉత్పాదకత (low-productivity) కలిగినవే. తక్కువ ఉత్పాదకత రంగాల్లో పెరుగుతున్న ఉద్యోగాలు, స్థిరంగా ఉన్న వేతనాలు, పెరుగుతున్న అప్పులు.. ఇవన్నీ భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు పెను సవాళ్లుగా మారాయి.
వడ్డీ రేట్లు పెరిగితే, ఈ అప్పులు కట్టలేక చాలా కుటుంబాలు ఇబ్బందుల్లో పడతాయని, ఇది ఆర్థిక స్థిరత్వానికి ప్రమాదకరమని విశ్లేషకులు హెచ్చరిస్తున్నారు. భారతదేశం సుస్థిర ఆర్థిక వృద్ధిని సాధించాలంటే, కేవలం సంఖ్యల గారడీ కాకుండా, ప్రజల అసలు ఆర్థిక స్థితిగతులను మెరుగుపరచడంపై దృష్టి పెట్టాలని, నాణ్యమైన ఉద్యోగాలు కల్పించాలని ఆర్థిక నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.