భారత్ తయారీ రంగం: బడ్జెట్ తో భారీ లక్ష్యాలు.. కానీ అడ్డంకులు!

తయారీ రంగంలో దశాబ్దాల నిరీక్షణ

భారత తయారీ రంగం గత రెండు దశాబ్దాలుగా దేశ GDPలో సుమారు 17% వాటాతోనే స్తంభించిపోయింది. ఇది చైనా, వియత్నాం వంటి దేశాల 25% వాటాతో పోలిస్తే చాలా తక్కువ. ఈ నిస్సారమైన ప్రగతి ఉన్నప్పటికీ, తాజా బడ్జెట్ ఈ రంగాన్ని మార్చడానికి గట్టి సంకల్పంతో ఉందని స్పష్టమవుతోంది. Production Linked Incentive (PLI) పథకాలను విస్తరించడం, మౌలిక సదుపాయాల కల్పన, రంగాల వారీగా ప్రోత్సాహకాలు అందించడం ద్వారా తయారీ రంగాన్ని ఆర్థిక వృద్ధికి, ఉపాధి కల్పనకు ప్రధాన చోదక శక్తిగా మార్చాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ప్రపంచ సరఫరా గొలుసుల్లో (Supply Chains) వస్తున్న మార్పులు, వాణిజ్య సంరక్షణ విధానాల పెరుగుదల వంటివి భారతదేశానికి అనుకూలమైన అవకాశాలను కల్పిస్తున్నాయి. అయితే, సూక్ష్మ, చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమల (MSME) రంగం విచ్ఛిన్నంగా ఉండటం, ఎలక్ట్రానిక్స్, సెమీకండక్టర్ల వంటి కీలక రంగాల్లో దిగుమతులపై అధికంగా ఆధారపడటం, లాజిస్టిక్స్, మౌలిక సదుపాయాల్లో నెలకొన్న సమస్యలు ఈ ప్రతిష్టాత్మక లక్ష్యాల సాధనపై నీలినీడలు కమ్ముతున్నాయి. కేవలం అసెంబ్లీపై కాకుండా, నిజమైన విలువ జోడింపు (Value Addition) పెంచడం, MSMEల స్థాయిని పెంచడం వంటి అంశాలపైనే ఈ పథకాల విజయం ఆధారపడి ఉంటుంది.

పోటీతత్వాన్ని పెంచే వ్యూహాలు.. నిర్మాణపరమైన అడ్డంకులు

భారతదేశాన్ని విలువ జోడింపు గొలుసుల్లో (Value Chains) మరింత లోతుగా అనుసంధానించడం ద్వారా ప్రపంచ పోటీతత్వాన్ని పెంచడమే బడ్జెట్ వ్యూహం. వస్త్రాలు, ఫార్మాస్యూటికల్స్, సెమీకండక్టర్లు, ఎలక్ట్రానిక్ భాగాలు, అరుదైన ఖనిజాలు, బ్యాటరీలు వంటి రంగాలకు గణనీయమైన ఆర్థిక మద్దతు అందిస్తోంది. ఈ వ్యూహంలో కీలకమైన PLI పథకం కింద నిధుల విడుదల గణనీయంగా పెరిగింది. ఆర్థిక సంవత్సరం 2022లో కేవలం ₹1.2 కోట్లుగా ఉన్న విడుదల, ఆర్థిక సంవత్సరం 2026 సవరించిన అంచనాలకు వచ్చేసరికి ₹15,637 కోట్లకు చేరింది. ఇది బహుళ-సంవత్సరాల ప్రణాళికకు అద్దం పడుతుంది. ముఖ్యంగా ఎలక్ట్రానిక్స్ రంగంపై ప్రత్యేక దృష్టి సారించారు, మొబైల్ ఫోన్ల తయారీలో దేశీయ విలువ జోడింపును పెంచడానికి ఎలక్ట్రానిక్ కాంపోనెంట్ మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ స్కీమ్ కింద కేటాయింపులను రెట్టింపు చేశారు. సెమీకండక్టర్ పర్యావరణ వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడం, ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్ 2.0 కింద పూర్తిస్థాయి సామర్థ్యాలను సృష్టించడం లక్ష్యం.

అయితే, ఈ ఆశయాలకు తీవ్రమైన నిర్మాణాత్మక అడ్డంకులున్నాయి. భారతదేశ తయారీ రంగం GDPలో వాటా 17.2% తోనే సరిపెట్టుకుంది, ప్రపంచ తయారీ ఎగుమతుల్లోనూ 1.8% వాటా మాత్రమే ఉంది. దేశంలోని 98% కంటే ఎక్కువ సూక్ష్మ యూనిట్లతో కూడిన MSME రంగం, చిన్న వ్యాపారాలుగా మారే సామర్థ్యం తక్కువగా ఉంది; ఏటా కేవలం 0.4% సూక్ష్మ సంస్థలు మాత్రమే చిన్న వ్యాపారాలుగా ఎదుగుతున్నాయి. కొత్త రంగాలలో, మొబైల్ ఫోన్ల తయారీలో డిస్ప్లే అసెంబ్లీలు, కెమెరా మాడ్యూల్స్ వంటివి బిల్-ఆఫ్-మెటీరియల్స్ విలువలో 40-45% వరకు ఉన్నాయి, దేశీయ కంపెనీలు తక్కువ-విలువ అసెంబ్లీకే పరిమితమవుతున్నాయి. సెమీకండక్టర్ల విషయంలో, ప్రోత్సాహకాలు ఉన్నప్పటికీ, భారతదేశం అవసరాల్లో సుమారు 90-95% వరకు దిగుమతులపైనే ఆధారపడుతోంది. PM గతిశక్తి వంటి కార్యక్రమాలతో లాజిస్టిక్స్ ఖర్చులు GDPలో **7.97%**కి తగ్గినప్పటికీ, ఇది దశాబ్ద కాలం క్రితం **13-14%**గా ఉండేది. అయినప్పటికీ, మల్టీమోడల్ కనెక్టివిటీ, మౌలిక సదుపాయాల్లో ఇంకా లోపాలున్నాయి.

విశ్లేషకుల దృష్టిలో ప్రతికూలతలు

ప్రభుత్వం చురుకుగా వ్యవహరిస్తూ ఆర్థిక ప్రోత్సాహకాలు అందిస్తున్నప్పటికీ, తయారీ రంగంలో ఆశించిన వృద్ధిని అడ్డుకునే కీలక ప్రమాదాలున్నాయి. ఎలక్ట్రానిక్స్, ఫార్మా వంటి రంగాల్లో ఎగుమతులను పెంచిన PLI పథకాలపైనే అధికంగా ఆధారపడటం, అసలు నిర్మాణపరమైన సమస్యలను విస్మరించడం వంటి విమర్శలున్నాయి. వస్త్ర పరిశ్రమ, గణనీయమైన ఉద్యోగ కల్పన చేసే రంగం, విచ్ఛిన్నత, పాత టెక్నాలజీ, నిధుల కొరత, బంగ్లాదేశ్, వియత్నాం వంటి దేశాలతో పోటీలో వెనుకబడటం వంటి సమస్యలతో సతమతమవుతోంది. సెమీకండక్టర్ రంగంలో, భారీ ప్రభుత్వ పెట్టుబడులు ఉన్నప్పటికీ, భారతదేశ పర్యావరణ వ్యవస్థ ఇంకా ప్రారంభ దశలోనే ఉంది. అధునాతన ఫ్యాబ్రికేషన్ కంటే డిజైన్, అసెంబ్లీపైనే దృష్టి సారించారు. ఫిట్చ్ రేటింగ్స్ విశ్లేషకులు, బడ్జెట్ భారీ ఖర్చులను ప్రకటించినప్పటికీ, తయారీ రంగానికి అవసరమైన భూమి, కార్మిక మార్కెట్ సంస్కరణలు లేవని అభిప్రాయపడ్డారు. MSME రంగం విచ్ఛిన్నంగా ఉండటం, స్కేల్ పెంచడంలో వాటి పరిమితులు, ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించడంలో మౌలిక సవాళ్లుగా మారాయి. ఈ నిర్మాణాత్మక దృఢత్వం, నియంత్రణల భారం, కొన్ని విభాగాల్లో అధిక లాజిస్టిక్స్ ఖర్చులు, కేవలం ఆర్థిక ఉత్ప్రేరకాలతో 25% తయారీ GDP లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడం ఎంత కష్టమో సూచిస్తున్నాయి.

భవిష్యత్ అంచనాలు, నిపుణుల అభిప్రాయాలు

కొత్త పారిశ్రామిక కారిడార్లు, కస్టమ్స్ ప్రక్రియల సరళీకరణ, జలమార్గాల మెరుగుదల వంటి మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి ద్వారా మొత్తం సామర్థ్యాన్ని పెంచాలని ప్రభుత్వం యోచిస్తోంది. దీర్ఘకాలిక లక్ష్యాల్లో అధునాతన సెమీకండక్టర్ నోడ్స్ (7nm, 3nm 2035 నాటికి) అభివృద్ధి చేయడం, కీలక ఖనిజాలు, అరుదైన భూముల్లో స్వదేశీ సామర్థ్యాలను పెంచడం ఉన్నాయి. గ్లోబల్ సరఫరా గొలుసుల పునర్వ్యవస్థీకరణ ద్వారా భారత తయారీ రంగం గణనీయంగా లబ్ధి పొందవచ్చని, సంస్కరణలు కొనసాగితే GDP వృద్ధి మెరుగుపడుతుందని విశ్లేషకుల నివేదికలు సూచిస్తున్నాయి. S&P గ్లోబల్ ఇండియా రీసెర్చ్ ప్రకారం, విధాన సంస్కరణలు, బలమైన దేశీయ డిమాండ్ సహాయంతో తయారీ పెట్టుబడిదారులకు భారతదేశం పోటీతత్వాన్ని పెంచుకుంటోంది. ఫార్మా రంగం, ఇప్పటికే జెనెరిక్స్లో ప్రపంచ అగ్రగామిగా ఉంది, దేశీయ డిమాండ్, ఎగుమతి అవకాశాలతో 2030 నాటికి $130 బిలియన్కు చేరుకుంటుందని అంచనా. సెమీకండక్టర్ మార్కెట్ కూడా 2032 నాటికి $100.2 బిలియన్కు చేరుకుంటుందని భావిస్తున్నారు, అయితే దిగుమతులపై ఆధారపడటం కొనసాగుతుంది. అంతిమంగా, విధానపరమైన ఆశయాలను కార్యాచరణ సామర్థ్యం, స్థాయి, దేశీయ విలువ జోడింపులో స్పష్టమైన మెరుగుదలలుగా మార్చడంలోనే బడ్జెట్ విజయం ఆధారపడి ఉంటుంది.