భారత్ లో LPG కొరత ప్రమాదం.. మధ్యప్రాచ్య యుద్ధం వల్ల దిగుమతులకు కళ్లెం!

యుద్ధం వెలుగులోకి తెచ్చిన దిగుమతులపై ఆధారపడటం

మధ్యప్రాచ్యంలో రాజుకున్న యుద్ధ వాతావరణం, భారతదేశం లిక్విఫైడ్ పెట్రోలియం గ్యాస్ (LPG) దిగుమతుల కోసం ఎంతగానో ఆధారపడుతుందో కళ్లకు కట్టింది. ముఖ్యంగా, హార్ముజ్ జలసంధి వంటి కీలకమైన, సున్నితమైన మార్గాల మీదుగా వచ్చే సరఫరాలు ఇప్పుడు తీవ్ర ఆటంకాలు ఎదుర్కొంటున్నాయి. ఈ పరిస్థితి కారణంగా, దేశానికి వచ్చే LPG సరఫరాలో దాదాపు 54% మేర తగ్గిపోయింది. దీనితో, ప్రధాన్ మంత్రి ఉజ్వల యోజన (PMUY) కింద గ్యాస్ కనెక్షన్లు పొందిన 100 మిలియన్లకు పైగా గృహాల ఇంధన అవసరాలు ప్రమాదంలో పడ్డాయి. ఇది మన దేశ ఇంధన మౌలిక సదుపాయాల్లోని లోపాలను, ప్రపంచ పరిణామాల వల్ల కలిగే దుర్బలత్వాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేస్తోంది.

ఒత్తిడిలో ఇంధన భద్రత

ఈ అంతరాయం భారతదేశ ఇంధన భద్రతపై తీవ్ర ఒత్తిడిని తెచ్చింది. దేశీయంగా LPG వినియోగంలో దాదాపు 62% దిగుమతులపైనే ఆధారపడి ఉంది. అంటే, ప్రపంచ రాజకీయాల ప్రభావానికి సులభంగా గురయ్యే మార్గాలపైనే మన దేశం ఆధారపడాల్సి వస్తుంది. దేశీయంగా LPG నిల్వలు (Storage) చాలా తక్కువగా, కేవలం 1.5 నుండి 2 రోజుల వినియోగానికి మాత్రమే సరిపడా ఉన్నాయి. ఇది దీర్ఘకాలిక సరఫరా అంతరాయాల నుంచి రక్షణ కల్పించడంలో విఫలమవుతోంది. ఈ పరిస్థితి కారణంగా LPG సిలిండర్ల నల్ల బజారు ధరలు ఆకాశాన్ని అంటుతున్నాయి. సాధారణ గృహ వినియోగ సిలిండర్లు ₹1,500 నుండి ₹2,500 వరకు, వాణిజ్య అవసరాల సిలిండర్లు ₹3,000 నుండి ₹7,000 వరకు పలుకుతున్నాయి. గ్యాస్ రీఫిల్లింగ్ సేవల్లో కూడా ఆలస్యం జరుగుతోంది, సిలిండర్ బుక్ చేసుకోవడానికి 25 రోజుల వరకు సమయం పడుతోంది. గుజరాత్ ప్రభుత్వం పారిశ్రామిక గ్యాస్ సరఫరాను సగానికి తగ్గించాల్సి రావడం, ఈ సంక్షోభం ఆర్థిక వ్యవస్థపై ఎంత ప్రభావం చూపుతుందో తెలియజేస్తుంది. ముడి చమురు ధరలు బ్యారెల్ $100 దాటడంతో, ద్రవ్యోల్బణం పెరిగి, ఆర్థిక వృద్ధికి ఆటంకం ఏర్పడుతోంది.

కమ్యూనిటీ కిచెన్స్: ఒక పరిష్కార మార్గం

ఇంధన కొరత కారణంగా, ప్రజలు మళ్లీ కట్టెలు, ఇతర ఘన ఇంధనాల (Solid Fuels) వైపు మళ్లే పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది. దీనివల్ల ఇంట్లోనే కాలుష్యం పెరిగి, శ్వాసకోశ సంబంధిత సమస్యలు తీవ్రమవుతున్నాయి. పరిశుభ్రమైన ఇంధన లభ్యత దిశగా జరుగుతున్న ప్రయత్నాలకు ఇది ఆటంకం కలిగిస్తోంది. పైప్డ్ నేచురల్ గ్యాస్ (PNG) ఒక ప్రత్యామ్నాయంగా ఉన్నా, LPG వినియోగదారుల్లో కేవలం 3% మందికి మాత్రమే ఇది అందుబాటులో ఉంది. ఈ సమస్యను అధిగమించడానికి కమ్యూనిటీ కిచెన్స్ (Community Kitchens) ను ఏర్పాటు చేయాలనే ప్రతిపాదనలు వస్తున్నాయి. ఈ కిచెన్స్ లో వంటను కేంద్రీకరించడం ద్వారా, సామర్థ్యాన్ని పెంచి, ఒక్కో భోజనానికి ఇంధన వినియోగాన్ని 60-70% వరకు తగ్గించవచ్చని అంచనా. కేరళలోని కుడుంబశ్రీ (Kudumbashree) నెట్వర్క్, మధ్యప్రదేశ్‌లోని దీన్‌దయాళ్ రసోయి యోజన (Deendayal Rasoi Yojana) వంటి విజయవంతమైన ప్రాజెక్టులు దీనికి ఉదాహరణ. అయితే, వీటిని దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించడంలో భారీ లాజిస్టిక్స్, ఆర్థికపరమైన సవాళ్లు ఉన్నాయి. అంతేకాకుండా, వీటి విజయానికి నిరంతరాయ ఇంధన సరఫరా అవసరం, ఇది ప్రస్తుతం అందుబాటులో లేదు. కొంతమంది విమర్శకులు, ప్రభుత్వం వ్యక్తిగత సిలిండర్లపై దృష్టి సారించి, కమ్యూనిటీ కిచెన్స్ పై తగినంత శ్రద్ధ చూపడం లేదని అభిప్రాయపడుతున్నారు. గతంలో ఇంధన సంక్షోభాలు దీర్ఘకాలిక వ్యూహాత్మక మార్పులకు, పునరుత్పాదక ఇంధన వనరుల్లో పెట్టుబడులు పెరగడానికి దారితీశాయి.

ప్రధాన సమస్య: దిగుమతులపైనే ఆధారపడటం

ఈ ఇంధన సంక్షోభం, భారతదేశం దిగుమతులపై ఆధారపడే వ్యూహంలోని ఒక ప్రాథమిక సమస్యను బయటపెట్టింది. పెద్ద ఎత్తున దేశీయ ఉత్పత్తి లేదా విభిన్న ఇంధన వనరులు కలిగిన దేశాలతో పోలిస్తే, భారతదేశం LPG దిగుమతులపై, ముఖ్యంగా హార్ముజ్ జలసంధి వంటి ప్రమాదకరమైన మార్గాలపై అధికంగా ఆధారపడటం, భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలకు సులభంగా గురి అయ్యేలా చేస్తుంది. దేశానికి కేవలం రెండు వారాల డిమాండ్‌కు సరిపడా మాత్రమే వ్యూహాత్మక LPG నిల్వలు ఉండటం, సరఫరా అంతరాయాల సమయంలో దేశాన్ని తీవ్ర ఇబ్బందుల్లోకి నెడుతోంది. ఇది ముడి చమురు (Crude Oil) కోసం నిర్మించుకున్న వ్యూహాత్మక నిల్వలకు (Strategic Reserves) పూర్తి భిన్నంగా ఉంది. కమ్యూనిటీ కిచెన్స్ ఒక మంచి సామాజిక పరిష్కారం అయినప్పటికీ, వాటి దీర్ఘకాలిక విజయం స్థిరమైన ఇంధన సరఫరాపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. పరిమితమైన LPGని వ్యక్తిగత వినియోగదారులకు కాకుండా, కమ్యూనిటీ కేంద్రాలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలనే సూచనలు, విధానపరమైన అస్పష్టతను తెలియజేస్తున్నాయి. అదనంగా, ఘన ఇంధనాల వాడకం పెరగడం వల్ల పర్యావరణ, ఆరోగ్యపరమైన ప్రమాదాలు పెరుగుతాయి, ఇది స్వచ్ఛమైన ఇంధన లక్ష్యాలకు విరుద్ధంగా ఉంటుంది. ఈ సంక్షోభం కేవలం స్వల్పకాలిక సరఫరా సమస్య కాదు; ప్రస్తుత ఇంధన కొనుగోలు నమూనా (Energy Purchasing Model) స్థిరమైనది కాదని ఇది స్పష్టం చేస్తోంది.

భవిష్యత్ ప్రణాళికలు అవసరం

ప్రస్తుత ఇంధన సంక్షోభం, కేవలం తక్షణ పరిష్కారాలకు మించి, భారతదేశ ఇంధన భద్రతా ప్రణాళికపై సమగ్రంగా పునరాలోచించాల్సిన అవసరాన్ని నొక్కి చెబుతోంది. నిపుణులు దేశీయ ఇంధన ఉత్పత్తిని పెంచడం, ప్రమాదకరమైన షిప్పింగ్ మార్గాలకు ప్రత్యామ్నాయ దిగుమతి వనరులను కనుగొనడం, నిల్వ సౌకర్యాలను గణనీయంగా విస్తరించడం వంటి వాటిల్లో పెట్టుబడులు పెట్టాలని సూచిస్తున్నారు. అమెరికా వంటి దేశాల నుంచి LPG దిగుమతిని పెంచడం సరఫరాను వైవిధ్యపరుస్తుంది, కానీ అదే సమయంలో ఎక్కువ షిప్పింగ్ సమయాలు, కొత్త భౌగోళిక రాజకీయ కారకాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. ఈ దుర్బలత్వం, ఇంధన స్వాతంత్ర్యం, స్థిరత్వంపై దృష్టి సారించే విధానపరమైన మార్పుల ఆవశ్యకతను తెలియజేస్తుంది. తద్వారా, స్వచ్ఛమైన ఇంధన లక్ష్యాలను సాధించవచ్చు.