భారత్ గిగ్ ఎకానమీ: దూకుడు చూపిస్తున్నా.. ఆదాయంలో సగం మందికే కష్టాలు!

వృద్ధి వెనుక దాగున్న అసలు కథ!

భారత గిగ్ ఎకానమీ రూపురేఖలే మారిపోతున్నాయి. 2021 ఆర్థిక సంవత్సరంలో కేవలం 77 లక్షల మంది గిగ్ వర్కర్లు ఉంటే, 2025 ఆర్థిక సంవత్సరానికి ఈ సంఖ్య 55% పెరిగి 1.2 కోట్లకు చేరుకుంది. ఈ అద్భుతమైన వృద్ధికి ప్రధాన కారణాలు - విస్తృతంగా అందుబాటులోకి వచ్చిన స్మార్ట్‌ఫోన్లు, రోజుకు 15 బిలియన్లకు పైగా జరిగే UPI లావాదేవీలు. ప్రస్తుతం, ఇది భారతదేశం మొత్తం వర్క్‌ఫోర్స్‌లో 2% వాటాను కలిగి ఉంది. రాబోయే 2029-30 నాటికి, వ్యవసాయేతర గిగ్ వర్క్ దేశ వర్క్‌ఫోర్స్‌లో 6.7% కి చేరుతుందని, తద్వారా గ్రాస్ డొమెస్టిక్ ప్రొడక్ట్ (GDP)కి సుమారు ₹2.35 లక్షల కోట్లు సమకూరుస్తుందని అంచనా. అయితే, ఈ గణాంకాల వెనుక ఎంతో మంది కార్మికులు ఆదాయ అస్థిరత, ఆర్థిక ఇబ్బందులతో సతమతమవుతున్నారనేది చేదు నిజం.

ఆదాయంలో భారీ అంతరం.. అల్గారిథమ్స్ కీలకం!

తాజా ఆర్థిక సర్వే ప్రకారం, గిగ్ వర్కర్లలో 40% మంది నెలకు ₹15,000 కంటే తక్కువ సంపాదిస్తున్నారు. ఇది 7వ వేతన సంఘం (7th Pay Commission) సిఫార్సు చేసిన ఎంట్రీ-లెవల్ జీతాల కంటే చాలా తక్కువ. దీంతో, ఈ రంగంలో ఉద్యోగాల నాణ్యతపై ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి. అంతేకాదు, పని కేటాయింపు, పనితీరు పర్యవేక్షణ, వేతన నిర్ధారణ వంటి కీలక విషయాలను నియంత్రించే ప్లాట్‌ఫామ్ అల్గారిథమ్స్ (Platform Algorithms) పక్షపాతంతో వ్యవహరిస్తున్నాయని, కార్మికులను తీవ్ర ఒత్తిడికి గురి చేస్తున్నాయని నివేదికలు చెబుతున్నాయి. దీనికి తోడు, ఆదాయంలో స్థిరత్వం లేకపోవడం వల్ల రుణం (Credit) పొందడం కష్టంగా మారుతోంది. చాలా మంది గిగ్ వర్కర్లకు 'థిన్-ఫైల్' క్రెడిట్ యాక్సెస్ మాత్రమే ఉంటోంది. ప్రస్తుతం, ఈ-కామర్స్, లాజిస్టిక్స్ రంగాల్లోనే సుమారు 52 లక్షల మంది గిగ్ వర్కర్లు పనిచేస్తున్నారు.

కొత్త చట్టాలు.. భవిష్యత్ ఆశలు

ఈ సవాళ్లను అధిగమించడానికి, ప్రభుత్వం ఇటీవల అమల్లోకి తెచ్చిన కార్మిక చట్టాలు (Labour Codes), ముఖ్యంగా 'సామాజిక భద్రత కోడ్, 2020' (Code on Social Security, 2020) గిగ్, ప్లాట్‌ఫామ్ వర్కర్లకు భద్రత కల్పించే దిశగా అడుగులు వేస్తోంది. ఈ చట్టాలు గిగ్ వర్కర్లను అధికారికంగా గుర్తిస్తూ, ప్రమాద బీమా, ప్రసూతి ప్రయోజనాలు వంటి సామాజిక భద్రతా సౌకర్యాలను అందించేలా చూస్తున్నాయి. అంతేకాకుండా, తమ టర్నోవర్‌లో కొంత శాతాన్ని సామాజిక భద్రతా నిధికి (Social Security Fund) అగ్రిగేటర్లు (Aggregators) జమ చేయాలని ఈ చట్టాలు నిర్దేశిస్తున్నాయి.

భవిష్యత్తులో గిగ్ వర్కర్లకు మెరుగైన పని పరిస్థితులు, అల్గారిథమిక్ పారదర్శకత, కనీస వేతన హామీ వంటి పాలసీ జోక్యాలు అవసరమని ఆర్థిక సర్వే సూచిస్తోంది. గిగ్ వర్క్ అనేది ఒక అవసరం కాకుండా, తమ ఇష్టంతో ఎంచుకునే ఒక ప్రత్యామ్నాయంగా మారాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. రాబోయే 2029-30 నాటికి గిగ్ వర్క్‌ఫోర్స్ 23.5 మిలియన్లకు చేరుకుంటుందని అంచనా వేస్తున్నారు.