Whalesbook
ఆర్థిక సంవత్సరం 2026-27లో లింగ బడ్జెట్ కేటాయింపులు ₹5.08 లక్షల కోట్లకు చేరడం ఒక మైలురాయి. ఇది గత ఆర్థిక సంవత్సరం 2025-26లో కేటాయించిన ₹4.49 లక్షల కోట్ల కంటే గణనీయంగా ఎక్కువ. గత కొన్నేళ్లుగా ఈ కేటాయింపులు స్థిరంగా పెరుగుతూ వచ్చాయి. 2021-22లో కేవలం ₹1.54 లక్షల కోట్లుగా ఉన్న ఈ బడ్జెట్, ఇప్పుడు రికార్డు స్థాయికి చేరుకుంది. 'నారీ శక్తి'ని దేశ ఆర్థికాభివృద్ధికి చోదక శక్తిగా మార్చాలనే ప్రభుత్వ సంకల్పానికి ఇది నిదర్శనం.
మహిళల పురోగతికి ఉద్దేశించిన పలు కీలక పథకాలకు భారీగా నిధులు కేటాయించారు. ప్రధాన్ మంత్రి కిసాన్ యోజన (PM Kisan Yojana) కింద ₹15,240 కోట్లు కేటాయించగా, MGNREGS స్థానంలో వస్తున్న కొత్త గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకానికి ఏకంగా ₹44,506 కోట్లు కేటాయించారు. జల్ జీవన్ మిషన్ (Jal Jeevan Mission) కు ₹33,022 కోట్లు దక్కాయి. అయితే, గత ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఈ మిషన్ కు కేటాయించిన బడ్జెట్ (₹20,476 కోట్లు) లో కేవలం ₹8,306 కోట్లు మాత్రమే ఖర్చు అయినట్లు నివేదికలున్నాయి. మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలను ప్రోత్సహించేందుకు, 'SHE మార్ట్స్' (Self-Help Entrepreneur Marts) పేరుతో కొత్త వేదికలను ఏర్పాటు చేయాలని ప్రభుత్వం ప్రతిపాదించింది. ఇవి గ్రామీణ మహిళా వ్యాపారాలకు అండగా నిలుస్తాయి.
లింగ బడ్జెట్ ను సమగ్రంగా అమలు చేయడానికి మూడు భాగాలుగా విభజించారు. 100% మహిళలకే ఉద్దేశించిన పథకాలు పార్ట్ A లో ఉంటాయి. మహిళలు 30% నుండి 99% లబ్ధిదారులైన పథకాలు (ఉదా: ప్రధాన్ మంత్రి ఆవాస్ యోజన) పార్ట్ B లో, 30% కంటే తక్కువ మహిళా లబ్ధిదారులైన పథకాలు పార్ట్ C లో ఉంటాయి. అయితే, ఇటీవల కాలంలో పార్ట్ B పథకాలపై ఆధారపడటం పెరుగుతోందని, ఇది నేరుగా మహిళలకే పరిమితమైన పథకాల (పార్ట్ A) నుండి వచ్చే ఫలితాలను అంచనా వేయడాన్ని సంక్లిష్టతరం చేస్తుందని విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.
ఈ భారీ కేటాయింపులు, 'నారీ శక్తి'ని, మహిళా-ఆధారిత అభివృద్ధిని దేశ ఆర్థిక వృద్ధికి మూలస్తంభాలుగా మార్చే ప్రభుత్వ వ్యూహాన్ని బలపరుస్తున్నాయి. గ్రామీణ ఉపాధి, నీరు-పారిశుధ్యం (జల్ జీవన్ మిషన్), మాతా-శిశు పోషణ, ఆరోగ్యం, విద్య (ముఖ్యంగా STEM రంగాల్లో) వంటి రంగాలకు దీనివల్ల ప్రయోజనం చేకూరనుంది. కార్మిక రంగంలో మహిళల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడం, లక్ష్య పతి దీదీ (Lakhpati Didi) వంటి కార్యక్రమాలతో పాటు SHE మార్ట్స్ ద్వారా మహిళలను రుణాల నుండి వ్యాపార యాజమాన్యం వైపు నడిపించడం వంటివి ఈ బడ్జెట్ లక్ష్యాలు.
2005-06 నుండి అధికారికంగా అమలులో ఉన్న లింగ బడ్జెటింగ్, ప్రభుత్వ వ్యయంలో మహిళలకు ప్రాధాన్యత పెరిగేలా చేయడంలో విజయవంతమైంది. కేటాయింపులు స్థిరంగా పెరగడం సానుకూల సంకేతమే అయినప్పటికీ, ఈ నిధులు నిజమైన ఆర్థిక సాధికారతగా, ముఖ్యంగా అట్టడుగు వర్గాలకు ఎలా చేరుతున్నాయనే దానిపై చర్చలు కొనసాగుతున్నాయి. మెరుగైన ఫలితాల ఆధారిత అంచనాలు, లింగ-విభజిత డేటా (gender-disaggregated data), మంత్రిత్వ శాఖల మధ్య సమన్వయం వంటివి అమలు సామర్థ్యాన్ని పెంచుతాయని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. మహిళా-ఆధారిత అభివృద్ధి, పారిశ్రామికవేత్తలుగా వారి ప్రస్థానం వంటివి భవిష్యత్తుకు మంచి సంకేతాలు. అయితే, ఈ భారీ కేటాయింపుల పూర్తి ప్రయోజనాలు పొందాలంటే, పటిష్టమైన అమలు యంత్రాంగాలు, జవాబుదారీతనం చాలా కీలకం.