భారత్ ఫారెక్స్ రిజర్వులు డీప్ సెల్.. రూపాయిని కాపాడేందుకు RBI భారీ స్పెండింగ్!

మారక నిల్వల క్షీణత

భారతదేశ విదేశీ మారక నిల్వలు (Forex Reserves) గత కొన్ని నెలలుగా గణనీయంగా తగ్గుతున్నాయి. ఫిబ్రవరి 2026లో $728.49 బిలియన్ల గరిష్ట స్థాయి నుండి, మే 1, 2026 నాటికి సుమారు $690.69 బిలియన్లకు పడిపోయాయి. అంటే, కేవలం రెండు నెలల్లోనే $30 బిలియన్లకు పైగా నిల్వలు తగ్గిపోయాయి. దేశ కరెన్సీ అయిన రూపాయి పడిపోకుండా కాపాడేందుకు భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) చేస్తున్న ప్రయత్నాలే దీనికి ప్రధాన కారణం. రూపాయి విలువ డాలర్‌తో పోలిస్తే ₹95.65 స్థాయికి చేరి రికార్డు కనిష్టాలకు పడిపోయింది.

ప్రస్తుత నిల్వలు సుమారు 10-11 నెలల దిగుమతులకు సరిపడా ఉన్నప్పటికీ, నిల్వలు తగ్గుతున్న వేగం, భారీగా పెట్టుబడులు బయటకు వెళ్లడం (Capital Outflows) వంటివి ఆర్థిక వ్యవస్థలోని కొన్ని బలహీనతలను ఎత్తిచూపుతున్నాయి. 2013లో టేపర్ టాంట్రమ్ సమయంలో నిల్వలు $300 బిలియన్లకు పడిపోయి, కేవలం 7 నెలల దిగుమతులకు మాత్రమే సరిపడినప్పటితో పోలిస్తే, ప్రస్తుత నిల్వలు మెరుగ్గా ఉన్నప్పటికీ, నేటి ప్రపంచ అనిశ్చితి, నిరంతర కరెంట్ అకౌంట్ లోటు (Current Account Deficit) కొత్త సవాళ్లను విసురుతున్నాయి.

చమురు షాక్, వాణిజ్య ఒత్తిళ్లు

పశ్చిమ ఆసియాలో నెలకొన్న ఘర్షణలు గ్లోబల్ ఎనర్జీ మార్కెట్లలో తీవ్ర ఒడిదుడుకులకు కారణమయ్యాయి. ఇది భారతదేశం వంటి భారీ చమురు దిగుమతిదారు దేశాలపై ప్రత్యక్ష ప్రభావాన్ని చూపింది. అధిక చమురు ధరలు, ప్రపంచ వాణిజ్య ఒత్తిళ్ల నేపథ్యంలో, 2026 ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారతదేశ కరెంట్ అకౌంట్ లోటు (CAD) 1.7% నుండి 2.0% మధ్యకు చేరుతుందని విశ్లేషకులు అంచనా వేస్తున్నారు. గోల్డ్‌మన్ సాచ్స్ (Goldman Sachs) ప్రకారం, ఇతర వస్తువుల దిగుమతులు (బంగారంతో సహా) పెరగడంతో, 2026లో ఈ లోటు $37 బిలియన్లకు చేరుకోవచ్చని అంచనా. ఈ భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు, విదేశాల్లో పనిచేస్తున్న భారతీయులు పంపే డబ్బు (Remittances) పై కూడా ప్రభావం చూపవచ్చని, ఇది దేశ విదేశీ మారక నిల్వలపై మరింత ఒత్తిడి పెంచవచ్చని భావిస్తున్నారు.

రూపాయిని కాపాడేందుకు భారీ ఖర్చు

రూపాయి విలువను కాపాడటానికి RBI భారీ మూల్యం చెల్లించుకోవాల్సి వస్తోంది. 2025-26 సంవత్సరంలో రూపాయి పతనాన్ని అరికట్టడానికి RBI సుమారు $100 బిలియన్లకు పైగా స్పాట్, ఫార్వర్డ్ మార్కెట్లలో అమ్మకాలు జరిపినట్లు నివేదికలు సూచిస్తున్నాయి. ఇది మారక నిల్వల క్షీణతకు దోహదపడింది. ఇంతకుముందు చేపట్టిన కరెన్సీ మద్దతు చర్యల వల్ల వచ్చిన సుమారు $103 బిలియన్ల డెరివేటివ్-సంబంధిత బాధ్యతలు (Derivative-related obligations) పరిస్థితిని మరింత క్లిష్టతరం చేస్తున్నాయి. దిగుమతుల వల్ల డాలర్ల అవుట్‌ఫ్లోను నియంత్రించడానికి, ప్రభుత్వం బంగారం, వెండి దిగుమతులపై దిగుమతి సుంకాన్ని (Import Duty) మే 13, 2026 నుండి **15%**కి రెట్టింపు చేసింది. 2026 ఆర్థిక సంవత్సరంలో 24% పెరిగి $71.98 బిలియన్లకు చేరిన దిగుమతులను తగ్గించడమే దీని లక్ష్యం. అయితే, ఈ చర్య బంగారం స్మగ్లింగ్‌ను ప్రోత్సహించవచ్చని, అధికారిక వాణిజ్య గణాంకాలను వక్రీకరించవచ్చని ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. గత 12 నెలల్లో సుమారు 10.36% పడిపోయిన రూపాయి పనితీరు, మారక నిల్వలపై పెరుగుతున్న ఒత్తిడిపై ప్రభుత్వ ఆందోళనను ఈ చర్య సూచిస్తోంది.

ఆర్థిక వ్యవస్థ తీరు, రిజర్వ్ బఫర్లు

ఈ ఒత్తిళ్లు ఉన్నప్పటికీ, భారతదేశ ఆర్థిక వృద్ధి అంచనాలు (GDP Growth) మాత్రం సాపేక్షంగా బలంగానే ఉన్నాయి. 2026లో GDP వృద్ధి రేటు సుమారు 6.7% నుండి 6.9% మధ్య ఉంటుందని అంచనా. ఇది అనేక ఇతర దేశాల కంటే మెరుగైనది. మూడీస్ (Moody's) సంస్థ కూడా భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ స్థిరంగా ఉందని, బలమైన విదేశీ మారక నిల్వలు, స్థిరమైన విధానాలు, పటిష్టమైన దేశీయ మార్కెట్లు గ్లోబల్ షాక్‌లను తట్టుకోవడానికి సహాయపడుతున్నాయని ఇటీవల నిర్ధారించింది. అయినప్పటికీ, భౌగోళిక రాజకీయ అస్థిరత, దిగుమతి ఒత్తిళ్ల వల్ల ఎదురయ్యే సవాళ్లు నిరంతర శ్రద్ధను కోరుతున్నాయి. RBI చేపట్టిన కఠినమైన ఫారెక్స్ డెరివేటివ్ నియమాలు, కరెన్సీని స్థిరంగా ఉంచే విస్తృత ప్రణాళికలో భాగమే. మొత్తం రిజర్వ్ నిల్వలు కొంత సాంత్వన కలిగిస్తున్నప్పటికీ, గ్లోబల్ ఎనర్జీ షాక్‌లు, కరెంట్ అకౌంట్ లోటు, రూపాయిని కాపాడేందుకు అవుతున్న ఖర్చుల కలయిక, నిల్వల క్షీణత వేగం, విధాన చర్యల విజయం వంటి అంశాలను నిశితంగా గమనించాల్సి ఉంది.