డిజిటల్ ఇండియాలో AI మోసాల వెల్లువ: ఆర్థిక అక్షరాస్యత వెనుకబడటంతో ఇన్వెస్టర్లకు ముప్పు!

AIతో పెరుగుతున్న మోసాల బీభత్సం

భారతదేశ డిజిటల్ పరివర్తన, ఇన్వెస్ట్‌మెంట్స్, క్రెడిట్, పేమెంట్స్ రంగాల్లో వేగంగా విస్తరిస్తున్నప్పటికీ, డిజిటల్ ఫైనాన్షియల్ మోసాలు పెను ముప్పుగా పరిణమించాయి. గత మూడేళ్లలో ఇలాంటి నేరాలు 10 రెట్లు పెరిగాయి. ఈ మోసాలకు ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI)తో కూడిన అత్యాధునిక టెక్నాలజీలు కారణమవుతున్నాయి. డీప్‌ఫేక్స్, వాయిస్ క్లోనింగ్, నకిలీ వెబ్‌సైట్లు, ఫిషింగ్ ఈమెయిల్స్ వంటి వాటి ద్వారా మోసగాళ్లు మరింతగా రెచ్చిపోతున్నారు. ప్రముఖ ఫ్రాడ్ ప్రివెన్షన్ సంస్థ CEO అశోక్ హరిహరన్ ప్రకారం, AI ద్వారా పుట్టే మోసాలు ఆందోళనకరంగా మారాయి. డిజిటల్ లావాదేవీల్లో భౌతిక స్పర్శ లేకపోవడం దీనికి మరింత ఆజ్యం పోస్తోంది. నివేదికల ప్రకారం, మొత్తం ఫైనాన్షియల్ ఫ్రాడ్ సుమారు ₹34,000 కోట్ల వరకు ఉండగా, నివేదించని వాటితో కలిపితే ఇది ₹1,00,000 కోట్లకు చేరవచ్చని అంచనా. కేవలం 2024లోనే, డిజిటల్ మోసాల వల్ల సుమారు ₹22,812 కోట్లు ($2.78 బిలియన్ డాలర్లు) నష్టం వాటిల్లింది. ఇందులో ముఖ్యంగా ఆగ్నేయాసియా దేశాలైన కంబోడియా, మయన్మార్, లావోస్ వంటి అంతర్జాతీయ కేంద్రాల నుంచి వచ్చే ముప్పు గణనీయంగా ఉంది. ఈ ఆర్గనైజ్డ్ క్రైమ్ నెట్‌వర్క్‌లు, 2025 నాటికి భారతీయ పౌరుల నుంచి నెలకి ₹1,500 కోట్లు దోచుకుంటున్నాయని నివేదికలు సూచిస్తున్నాయి.

ఆర్థిక అక్షరాస్యతలో అంతరం: పెరిగిన ముప్పు

డిజిటల్ టెక్నాలజీ విస్తృతితో భారతదేశంలో ఆర్థిక చేరిక (Financial Inclusion) గణనీయంగా పెరిగింది. ముఖ్యంగా చిన్న వ్యాపారులు (Micro-merchants) వంటి అనేక వర్గాలు అధికారిక క్రెడిట్ వ్యవస్థలోకి వచ్చాయి. UPI వంటి ప్లాట్‌ఫామ్‌లు 2023లో ₹139 ట్రిలియన్లకు పైగా లావాదేవీలను సులభతరం చేశాయి. అయితే, ఈ డిజిటల్ పురోగతికి అనుగుణంగా ప్రజల్లో ఆర్థిక, డిజిటల్ అక్షరాస్యత పెరగలేదు. ఈ అంతరాన్ని, సాంకేతికంగా తెలివైన మోసగాళ్లు తమకు అనుకూలంగా మార్చుకుంటున్నారు. డిజిటల్ బ్యాంకింగ్ భౌగోళిక, ఖర్చు అడ్డంకులను తొలగించినప్పటికీ, డిజిటల్ అక్షరాస్యత లేకపోవడం, నమ్మకం లోపించడం, భద్రతాపరమైన ఆందోళనలు వంటివి సేవల సక్రమ వినియోగానికి ఆటంకం కలిగిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా వృద్ధులు, గ్రామీణ ప్రాంతాల ప్రజలు దీనికి ఎక్కువగా గురవుతున్నారు. డిజిటల్ ఫైనాన్షియల్ సర్వీసులను ఉపయోగించుకోవడం అనేది కేవలం ఆర్థిక పరిజ్ఞానంతో పాటు డిజిటల్ నైపుణ్యంపై కూడా ఆధారపడి ఉంది, ఇది చాలా మందికి ఇంకా అందనిదిగా ఉంది.

నియంత్రణ సంస్థల చర్యలు, కొత్త సవాళ్లు

ఈ పెరుగుతున్న ముప్పులను ఎదుర్కోవడానికి నియంత్రణ సంస్థలు (Regulators) చురుగ్గా స్పందిస్తున్నాయి. సెక్యూరిటీస్ అండ్ ఎక్స్ఛేంజ్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఇండియా (SEBI) గూగుల్‌తో కలిసి మార్కెట్ సంబంధిత యాప్‌లను ధృవీకరించడానికి 'SEBI చెక్' అనే సాధనాన్ని ప్రారంభించింది. దీని ద్వారా ఇన్వెస్టర్లు పేమెంట్ లింకులు, బ్యాంక్ ఖాతాలను సులభంగా ధృవీకరించుకోవచ్చు. నమోదుకాని ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ అడ్వైజర్లు, సోషల్ మీడియాను దుర్వినియోగం చేస్తున్న ఫైనాన్షియల్ ఇన్‌ఫ్లుయెన్సర్లపై SEBI తన చర్యలను ముమ్మరం చేసింది. అదేవిధంగా, రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) వినియోగదారుల రక్షణను మెరుగుపరచడానికి చర్యలు చేపట్టింది. చిన్న మొత్తాల డిజిటల్ మోసాల బాధితులకు ₹25,000 వరకు పరిహారం అందించేలా ఒక ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను ప్రతిపాదించింది. దీని ద్వారా నష్టభారం వ్యక్తులపై కాకుండా వ్యవస్థాగత ముప్పుగా గుర్తించబడుతుంది. RBI, మోసాలను ముందుగానే నివారించడానికి వాయిదా పద్ధతిలో క్రెడిట్స్, అదనపు ధృవీకరణ వంటి చర్యలను కూడా పరిశీలిస్తోంది. IDfy వంటి కంపెనీలు, AI ఆధారిత డీప్‌ఫేక్ డిటెక్షన్, పటిష్టమైన KYC వెరిఫికేషన్ సిస్టమ్స్ వంటి అత్యాధునిక టెక్నాలజీలను అభివృద్ధి చేస్తున్నాయి. ఈ ప్రయత్నాలు, AI-డ్రైవెన్ ఫ్రాడ్ యొక్క వేగం, సామర్థ్యం, సరిహద్దులు దాటి జరిగే కార్యకలాపాల వల్ల నిరంతర సవాలుగా మారాయి.

కొనసాగుతున్న ముప్పులు, నిపుణుల హెచ్చరికలు

నియంత్రణ సంస్థలు, టెక్నాలజీ కంపెనీలు ఎన్ని జాగ్రత్తలు తీసుకుంటున్నా, కొన్ని కీలకమైన ముప్పులు మాత్రం కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా డిజిటల్ అడాప్షన్, అక్షరాస్యత మధ్య పెరుగుతున్న అంతరం, మోసగాళ్లు AIని ఉపయోగించి మరింత అధునాతనమైన డీప్‌ఫేక్స్, వాయిస్ క్లోనింగ్ వంటి వాటితో నేరాలు చేయడం ప్రధాన సమస్య. ఇటీవల హాంగ్‌కాంగ్‌లో AI-జనరేటెడ్ మోసాల వల్ల ఒక సంస్థ 25 మిలియన్ డాలర్లు నష్టపోయిన ఘటన దీనికి ఉదాహరణ. భారతదేశంలో, దాదాపు 47% మంది పెద్దలు AI వాయిస్ క్లోనింగ్ లేదా డీప్‌ఫేక్ స్కామ్‌లకు గురైనట్లు లేదా తెలిసిన వారిని ప్రభావితం చేసినట్లు నివేదికలు చెబుతున్నాయి. ఆగ్నేయాసియా వంటి ప్రాంతాల నుంచి జరిగే అంతర్జాతీయ మోసాల కార్యకలాపాలు, చట్టపరమైన చర్యలు, నష్టాల రికవరీని మరింత క్లిష్టతరం చేస్తున్నాయి. AIని ఫ్రాడ్ డిటెక్షన్ కోసం ఉపయోగిస్తున్నప్పటికీ, డేటా నాణ్యత, సిస్టమ్ ఇంటిగ్రేషన్, సమర్థవంతమైన AI అమలుకు అవసరమైన షేర్డ్ ఇంటెలిజెన్స్ ప్లాట్‌ఫామ్‌ల అభివృద్ధి వంటి సవాళ్లున్నాయి. ఫિનటెక్ ఆవిష్కరణలు వేగంగా జరుగుతున్నప్పటికీ, అవి కొత్త దుర్బలత్వాలను సృష్టిస్తున్నాయి. నైపుణ్యం కలిగిన సైబర్‌ సెక్యూరిటీ నిపుణుల కొరత, థర్డ్-పార్టీ విక్రేతలపై అధిక ఆధారపడటం వంటివి ఈ సమస్యను మరింత తీవ్రతరం చేస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా UPI ద్వారా జరిగే భారీ లావాదేవీల వాల్యూమ్, మోసగాళ్లకు ఒక ఆకర్షణీయమైన లక్ష్యంగా మారింది. భారతదేశంలో కస్టమర్లకు బలమైన ఫ్రాడ్ ఇన్సూరెన్స్ లేకపోవడం వల్ల చాలా మంది బాధితులు తమ నష్టాలను పూడ్చుకోవడానికి కష్టపడుతున్నారు.