RBI నివేదిక: దేశ డెమోగ్రాఫిక్ డివిడెండ్‌కు ముప్పు! పాఠశాలలకే పెద్దపీట, ఉన్నత విద్యకు గండి!

అసలు సమస్య ఏంటి?

రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) తన తాజా 'స్టేట్ ఫైనాన్సెస్' నివేదికలో దేశ మానవ వనరుల అభివృద్ధి (Human Capital Development) విషయంలో ఆర్థిక వ్యూహానికి, జనాభా అనుకూలతకు (Demographic Potential) మధ్య తీవ్రమైన అంతరం ఉందని స్పష్టం చేసింది. భారతదేశం వేగంగా మారుతున్న ఆర్థిక వాతావరణాన్ని ఎదుర్కొంటుండగా, కేవలం యువ జనాభాను ఆర్థిక వృద్ధికి చోదక శక్తిగా మార్చడానికి కీలకమైన ఉన్నత విద్య (Higher Education), అధునాతన నైపుణ్యాలపై (Advanced Skilling) పెట్టుబడులు పెట్టడంలో వ్యవస్థాగత లోపం ఉందని డేటా వెల్లడిస్తోంది. ఈ ఆర్థిక విధానం ఒక తరానికి దొరికిన అవకాశాన్ని (Generational Opportunity) భారీ ఆర్థిక భారంగా (Economic Liability) మార్చే ప్రమాదం ఉంది.

విద్యారంగంలో నిధుల అసమతుల్యత

RBI నివేదిక భారత రాష్ట్రాలను వాటి జనాభా పరమైన లక్షణాల (Demographic Profiles) ఆధారంగా వర్గీకరించింది: యువ రాష్ట్రాలు (Youthful), మధ్యంతర రాష్ట్రాలు (Intermediate), మరియు వృద్ధాప్యంలో ఉన్న రాష్ట్రాలు (Ageing). 2036 నాటికి భారతదేశంలోని సగం కంటే ఎక్కువ రాష్ట్రాలు వృద్ధాప్యంలోకి ప్రవేశిస్తాయని అంచనాలున్నాయి. ఈ క్రమంలో, రాష్ట్రాలు వేర్వేరు ఆర్థిక వ్యూహాలను (Differentiated Fiscal Strategies) అవలంబించాల్సిన అవసరం ఉంది. యువ రాష్ట్రాలు భవిష్యత్ శ్రామిక శక్తిని (Future Labor Market Entrants) అందిపుచ్చుకోవడానికి మానవ వనరులపై భారీగా పెట్టుబడి పెట్టాలి. వృద్ధాప్యంలో ఉన్న రాష్ట్రాలు సామాజిక భద్రత (Social Security) తో పాటు ఉత్పాదకత పెంపు (Productivity Enhancement) పై దృష్టి పెట్టాలి.

అయితే, డేటా ఒక ఆందోళనకరమైన అంశాన్ని వెల్లడిస్తోంది: జనాభా వృద్ధాప్యంలోకి వెళ్లే కొద్దీ, విద్యారంగంలో నిధుల వృద్ధి కూడా అదే నిష్పత్తిలో మందగిస్తోంది. 2014 నుండి 2024 మధ్య, యువ రాష్ట్రాల్లో విద్యపై ఏడాదికి సగటున 6.1% వృద్ధి ఉండగా, వృద్ధాప్యంలో ఉన్న రాష్ట్రాల్లో ఇది కేవలం 4.1% కి పడిపోయింది. మరింత తీవ్రంగా, ఈ ఖర్చుల్లోని కూర్పు (Composition) ను పరిశీలిస్తే, అన్ని రకాల రాష్ట్రాల్లోనూ విద్యారంగ బడ్జెట్లలో సుమారు 80% నుండి 87% వరకు ప్రాథమిక పాఠశాల విద్యకే (School Education) కేటాయిస్తున్నారని, ఉన్నత విద్య (Higher Education) మరియు అధునాతన నైపుణ్యాభివృద్ధికి (Advanced Skilling) కేవలం 11% నుండి 12% మాత్రమే మిగులుతోందని తేలింది. ఈ అసమతుల్య కేటాయింపులు, నైపుణ్యాల ఆధారిత ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు (Skills-Driven Global Economy) అవసరమైన విధంగా శ్రామిక శక్తిని సిద్ధం చేయడంలో విఫలమవుతున్నాయి.

వృధా అవుతున్న సామర్థ్యం, గత చరిత్ర

భారతదేశ డెమోగ్రాఫిక్ డివిడెండ్, అంటే అధిక సంఖ్యలో పని చేసే వయసు గల జనాభా ఉండటం, ఆర్థిక వృద్ధికి గణనీయంగా దోహదపడే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. గతంలో అభివృద్ధి చెందిన ఆర్థిక వ్యవస్థల్లో ఇది మొత్తం వృద్ధిలో 15% వరకు దోహదపడిందని అంచనా. అయితే, ఈ సామర్థ్యాన్ని నిజం చేసుకోవడానికి ఉన్నత విద్య, వృత్తి విద్యలపై వ్యూహాత్మక దృష్టి సారించాల్సిన అవసరం ఉంది. తూర్పు ఆసియా దేశాలు (East Asian economies) తమ జనాభా పరివర్తనను (Demographic Transitions) ఉన్నత విద్య, పరిశోధనలపై భారీ పెట్టుబడులతో విజయవంతంగా ఉపయోగించుకున్నాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, భారతదేశ విధానం ఈ కీలక రంగాన్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నట్లు కనిపిస్తోంది.

గత రెండు దశాబ్దాలుగా, విద్యపై మొత్తం ప్రభుత్వ వ్యయం GDPలో సుమారు 4.2% గానే స్థిరంగా ఉంది, అయితే ఉన్నత విద్యపై ప్రభుత్వ వ్యయం GDPలో సుమారు 1.3% వద్ద స్తంభించిపోయింది. 2026 యూనియన్ బడ్జెట్ వంటి ఇటీవలి కేటాయింపులలో విద్యపై సంపూర్ణ పెరుగుదల (Absolute Increases) కనిపించినప్పటికీ, మొత్తం కేంద్ర వ్యయంలో (Union Expenditure) విద్య వాటా సుమారు 2.6% గానే ఉంది. ఇందులోనూ, అధునాతన నైపుణ్యాభివృద్ధి, పరిశోధనల కంటే పాఠశాల మౌలిక సదుపాయాలకే (School Infrastructure) అధిక ప్రాధాన్యత లభిస్తోంది. మార్కెట్ అవసరాలకు అనుగుణంగా నైపుణ్యం కలిగిన శ్రామిక శక్తిని నిర్మించాలనే ప్రభుత్వ ఉద్దేశ్యానికి ఇది విరుద్ధంగా ఉంది.

భవిష్యత్ అంచనాలు: వృధా అవుతున్న ఆస్తి

ఈ ఆర్థిక నిర్లక్ష్యం వల్ల, భారతదేశం 2026 నాటికి 6.6% నుండి 7.3% మధ్య అంచనా వేయబడిన బలమైన ఆర్థిక వృద్ధిని సాధించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నప్పటికీ, విద్యావంతుల నిరుద్యోగం (Educated Unemployment), అనధికారిక రంగం (Informality), మరియు తగ్గిన ఉత్పాదకత (Diminished Productivity) వంటి పరిణామాలు చోటుచేసుకునే అవకాశం ఉంది. స్కిల్ ఇండియా మిషన్ (Skill India Mission) వంటి ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు, పరిశ్రమ-విద్యాసంస్థల అనుసంధానంపై 2026 బడ్జెట్ దృష్టి సారించడం వంటివి నైపుణ్యాభివృద్ధి ఆవశ్యకతను సూచిస్తున్నప్పటికీ, ఉన్నత స్థాయి సామర్థ్యాల కంటే పాఠశాల నమోదుకే (School Enrollment) అధిక ప్రాధాన్యతనిచ్చే బడ్జెట్లలోని మౌలిక అసమతుల్యత ఒక పెద్ద సవాలుగా మిగిలింది. ఉన్నత విద్య, పరిశోధన, మరియు అధునాతన వృత్తి విద్యల వైపు ఒక ప్రాథమిక పునఃసమతుల్యత (Fundamental Rebalancing) సాధించకుండా, భారతదేశ డెమోగ్రాఫిక్ డివిడెండ్ ఒక 'వృధా అవుతున్న ఆస్తి' (Wasting Asset) గా మారే ప్రమాదం ఉంది. ఇది దేశాన్ని భవిష్యత్ ఆర్థిక అవసరాలకు సిద్ధం చేయడంలో విఫలమవ్వడమే కాకుండా, సామాజిక, ఆర్థిక అసమానతలను మరింత పెంచే అవకాశం ఉంది.