డిజిటల్ యుగంలోనూ నగదుకే ప్రాధాన్యం: చలామణిలో ఉన్న కరెన్సీ రికార్డు స్థాయికి!

నగదు, డిజిటల్: ఈ వింత పోకడకు కారణాలేంటి?

భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ ఒక విచిత్రమైన దశలో ఉంది. ఒకవైపు యూనిఫైడ్ పేమెంట్స్ ఇంటర్‌ఫేస్ (UPI) లావాదేవీలు FY26లో 30% పెరిగి 241.6 బిలియన్లకు చేరితే, మరోవైపు చలామణిలో ఉన్న నగదు (CiC) విలువ 11.9% పెరిగి, ఏకంగా ₹41.68 ట్రిలియన్ల ఆల్-టైమ్ రికార్డును అందుకుంది. 2021 తర్వాత ఇంత భారీ వార్షిక వృద్ధి ఇదే కావడం గమనార్హం. డిజిటల్ చెల్లింపులు పెరిగినా, ప్రజలు నగదును విలువైన ఆస్తిగా, అత్యవసర నిధిగా ఎందుకు దాచుకుంటున్నారనేది ప్రశ్న.

నగదు డిమాండ్‌కు వెనుక కారణాలు

మార్కెట్ విశ్లేషకుల ప్రకారం, ఇది డిజిటలైజేషన్ వెనక్కి వెళ్లడం కాదు, ప్రజల ప్రవర్తనలో వస్తున్న మార్పులకు అద్దం పడుతోంది. ముఖ్యంగా, ప్రజలు ముందు జాగ్రత్తగా నగదును ఎక్కువగా నిల్వ చేసుకుంటున్నారు. ఏటీఎం విత్‌డ్రాయల్స్ కంటే, ఒక్కో వ్యక్తి చేతిలో ఉండే నగదు విలువ గణనీయంగా పెరిగిందని ఆర్థికవేత్తలు చెబుతున్నారు. అత్యవసర పరిస్థితులు లేదా అనధికారిక ఆర్థిక లావాదేవీల కోసం ప్రజలు నగదును సిద్ధంగా ఉంచుకుంటున్నారు.

కొన్ని ప్రాంతాల్లో, చిన్న వ్యాపారులపై UPI లావాదేవీల ఆధారంగా పన్ను నోటీసులు జారీ కావడంతో, కొందరు వ్యాపారులు తనిఖీలకు భయపడి నగదు లావాదేవీల వైపు మళ్లుతున్నారని నివేదికలు సూచిస్తున్నాయి.

గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ నుండి కూడా నగదు డిమాండ్ పెరుగుతోంది. మంచి వర్షాలు, వ్యవసాయ ఆదాయం పెరగడంతో, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నగదు వినియోగం అధికమైంది. డిజిటల్ సేవలు విస్తరిస్తున్నా, అక్కడ నగదు లావాదేవీలకే ప్రాధాన్యత ఉంది.

ఇటీవల బంగారం ధరలు రికార్డు స్థాయికి చేరడం కూడా దీనికి తోడైంది. మార్కెట్ ఒడిదుడుకుల నేపథ్యంలో, ప్రజలు బంగారం అమ్మి నగదుగా మార్చుకోవడంతో, చలామణిలో ఉన్న కరెన్సీ నిల్వలు పెరిగాయి.

దీర్ఘకాలిక సమస్యలు, ప్రతికూల అంశాలు

మొత్తం నగదు విలువ పెరుగుతున్నా, GDPతో పోల్చితే నగదు నిష్పత్తి తగ్గింది. FY21లో 14.4% ఉన్న ఈ నిష్పత్తి, FY26లో **11%**కి పడిపోయింది. అంటే, ఆర్థిక వృద్ధిలో డిజిటల్ చెల్లింపుల వాటా పెరుగుతోందని అర్థం.

అయితే, కొన్ని నష్టాలున్నాయి. అధిక విలువ కలిగిన ₹500 నోట్లపైనే ఎక్కువగా ఆధారపడటం (మొత్తం విలువలో 86%) ఒక బలహీనత. ఏదైనా నియంత్రణ మార్పులు వస్తే, నగదు కొరత ఏర్పడే ప్రమాదం ఉంది.

అంతేకాదు, నగదు ప్రింటింగ్, నిర్వహణ ఖర్చులు, పాడైన నోట్ల తొలగింపు వంటివి ప్రభుత్వానికి భారంగా మారాయి. డిజిటల్ లావాదేవీలకు దాదాపు సున్నా ఖర్చుతో పోలిస్తే, ఇది పెద్ద ఆర్థిక అసమర్థత.

భవిష్యత్ అంచనాలు

భవిష్యత్తులో నగదు, డిజిటల్ చెల్లింపులు రెండూ కలిసి ఉంటాయని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. సెంట్రల్ బ్యాంక్ కొత్త పాలిమర్ నోట్లను ప్రవేశపెట్టడం, డిజిటల్ టోకెనైజేషన్ వంటివి పరిశీలిస్తోంది. నగదు అనేది విలువైన నిల్వగా, అత్యవసర రిజర్వ్‌గా కొనసాగుతుందని, అయితే రోజువారీ వ్యాపారంలో డిజిటల్ చెల్లింపులే కీలకంగా ఉంటాయని అంచనా వేస్తున్నారు.