2047 లక్ష్యం ప్రశ్నార్థకం! మహిళల భాగస్వామ్యం లేకపోతే.. భారత్ అభివృద్ధిపై పెను సవాళ్లు

ప్రపంచ బ్యాంక్ అంచనాల ప్రకారం, 2047 నాటికి భారతదేశం అభివృద్ధి చెందిన దేశంగా మారాలంటే, రాబోయే రెండు దశాబ్దాలలో వార్షికంగా సుమారు 7.8% వృద్ధి రేటును కొనసాగించాల్సి ఉంటుంది. అయితే, దేశంలో మహిళల కార్మిక శక్తి భాగస్వామ్యం (LFPR) రేటు చాలా తక్కువగా ఉండటం ఈ ప్రతిష్టాత్మక లక్ష్యానికి పెద్ద ఆటంకంగా మారింది.

పీరియాడిక్ లేబర్ ఫోర్స్ సర్వే (PLFS) తాజా గణాంకాల ప్రకారం, 2023-24లో ఈ రేటు సుమారు **40.3%**కి పెరిగినప్పటికీ, ఇది ప్రపంచ సగటున ఉన్న 51.13% కంటే చాలా తక్కువ. గోల్డ్‌మన్ సాచ్స్ నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం, ILO (అంతర్జాతీయ కార్మిక సంస్థ) గణాంకాలు భారత్ మహిళల LFPRను సుమారు **31%**గా పేర్కొన్నాయి. ఇది అనేక అభివృద్ధి చెందిన, వర్ధమాన దేశాల కంటే వెనుకబడి ఉంది. ఈ అంతరం దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు పెద్ద భారంగా మారింది. అంచనాల ప్రకారం, మహిళలు పురుషులతో సమానమైన స్థాయిలో కార్మిక మార్కెట్‌లో పాల్గొంటే, భారతదేశం 27% వరకు మరింత సంపన్నంగా మారవచ్చు, GDPకి ట్రిలియన్ల డాలర్లను జోడించవచ్చు. IMF, ప్రపంచ బ్యాంక్ సంస్థలు మహిళల భాగస్వామ్యం పెంచడం కేవలం సామాజిక న్యాయానికే కాకుండా, స్థిరమైన వృద్ధికి, 2047 విజన్‌ను సాధించడానికి కీలకమని నొక్కి చెబుతున్నాయి. మానవ వనరులలో ఎక్కువ భాగం, ముఖ్యంగా మహిళలు, సరిగ్గా ఉపయోగించుకోబడటం లేదు.

శిశిర్ గుప్తా, ఆల్హ్యా సభర్వాల్ వంటి నిపుణులు, మహిళల LFPRను పెంచడానికి లేబర్-ఇంటెన్సివ్ పరిశ్రమలను ప్రోత్సహించడం చాలా కీలకమని నొక్కి చెబుతున్నారు. భారత్ వంటి అధిక శ్రామిక శక్తి ఉన్న దేశాలలో, డిమాండ్‌కు తగ్గట్టుగా సరఫరా పెరగకపోతే వేతనాలు స్తంభించిపోతాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, అధిక శ్రామిక శక్తి డిమాండ్ మరిన్ని ఉద్యోగాలను సృష్టించడమే కాకుండా, వేతనాలను పెంచి, ఆర్థిక చక్రానికి ఊతమిస్తుంది. మహిళలు పురుషులతో సమానమైన వేగంతో అధికారిక ఆర్థిక వ్యవస్థలో (formal economy) చేరితే, భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ గణనీయంగా లాభపడుతుంది. ప్రస్తుతం, చాలా మంది భారతీయ మహిళలు అసంఘటిత రంగంలో (informal sector) పని చేస్తున్నారు. అక్కడ తక్కువ వేతనాలు, సామాజిక భద్రత చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి. దీనిని మార్చి, అధికారిక రంగ ఉపాధి వైపు మళ్లించాల్సిన అవసరం ఉంది.

మహిళల ప్రాతినిధ్యం విద్యా సంస్థలు, కార్పొరేట్ నాయకత్వంలో కూడా తక్కువగానే ఉంది. ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (IIT) వంటి సంస్థలలో, మొత్తం సిబ్బందిలో మహిళా అధ్యాపకులు సుమారు 14% మాత్రమే ఉన్నారు. కొన్ని ఐఐటీలలో ఈ శాతం ఇటీవల తగ్గిపోయినట్లు నివేదికలు వస్తున్నాయి. ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ (IIM)లలో మహిళా అధ్యాపకుల శాతం 19% నుండి 31% వరకు ఉంది. దేశవ్యాప్తంగా, ప్రొఫెసర్, తత్సమాన స్థాయిలలో మహిళల వాటా ఒక దశాబ్దం క్రితం 25.9% ఉండగా, 2021-22 నాటికి **29.5%**కి పెరిగింది. ఇది చాలా నెమ్మదిగా జరుగుతున్న పురోగతి. కార్పొరేట్ రంగంలోనూ ఇదే పరిస్థితి. చాలా పెద్ద కంపెనీలు 'ఒక మహిళా డైరెక్టర్' నిబంధనను పాటిస్తున్నప్పటికీ, 77% కంపెనీల బోర్డులలో కేవలం ఒకటి లేదా ఇద్దరు మహిళలు మాత్రమే ఉన్నారు. వ్యూహాత్మక నిర్ణయాలు, పాలనపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపడానికి బోర్డులలో 30% నుండి 33% వరకు మహిళలు ఉండాలని పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. ప్రస్తుతం, అతి కొద్ది శాతం పెద్ద భారతీయ కంపెనీలలోనే ముగ్గురు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మహిళా డైరెక్టర్లు ఉన్నారు. BSE 200, NSE 500 బోర్డు చైర్‌పర్సన్‌లలో కేవలం 7% (BSE 200) మరియు 5% (NSE 500) మాత్రమే మహిళలు. ఇది నాయకత్వంలో గణనీయమైన అంతరాన్ని చూపుతోంది.

శాసనపరమైన ప్రయత్నాలు (ఉదా: మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లు) జరుగుతున్నప్పటికీ, లోతైన నిర్మాణాత్మక సమస్యలు, సామాజిక కట్టుబాట్లు మహిళల పూర్తి భాగస్వామ్యానికి ఆటంకంగానే ఉన్నాయి. ఉద్యోగం చేయాలని ఆసక్తి ఉన్న మహిళలకు కూడా, సామాజిక అంచనాలు, ప్రయాణ పరిమితులు, ఇంటి పనుల భారం వంటివి అడ్డంకులుగా మారుతున్నాయి. పెద్ద అసంఘటిత రంగం, తక్కువ వేతన వ్యవసాయ పనులలో ఎక్కువ మంది మహిళలు ఉండటం అవకాశాలను, వేతన వృద్ధిని మరింత తగ్గిస్తోంది. మహిళల LFPR ఇటీవల కొద్దిగా పెరిగినప్పటికీ, దాని దీర్ఘకాలిక ధోరణి క్షీణత, స్తబ్దతతో కూడుకున్నది. కేవలం నాయకత్వంలో ప్రతీకాయుత నియామకాలు, డిమాండ్-వైపు చర్యలు లేకుండా శ్రామిక సరఫరాను పెంచడంపై దృష్టి పెట్టడం, స్థిరమైన ఆర్థిక పురోగతికి బదులుగా వేతన అంతరాలను మరింత పెంచే ప్రమాదం ఉంది. ఈ నిరంతర నిర్మాణాత్మక సవాలు, గణనీయమైన మానవ వనరులను వృథా చేయడం ద్వారా భారతదేశ వృద్ధి ఆశయాలకు ప్రత్యక్షంగా ముప్పు తెస్తోంది.