భారతదేశంలో యువత ఉపాధి: తగ్గిన నిరుద్యోగం.. కానీ పట్టణ, లింగ అంతరాలు అలాగే!

మొత్తం తగ్గుదల వెనుక దాగి ఉన్న వాస్తవాలు

2025 నాటికి భారతదేశంలో యువత నిరుద్యోగిత రేటు **9.9%**కి తగ్గడం, ఇది అంతర్జాతీయ సగటు 12.6% కంటే తక్కువగా ఉండటం ఒక సానుకూల పరిణామం. అయితే, ఈ సంఖ్య వెనుక కొన్ని తీవ్రమైన సమస్యలు దాగి ఉన్నాయి. పట్టణ ప్రాంతాల్లో నిరుద్యోగం గణనీయంగా ఎక్కువగా ఉంది, 2025లో ఇది **13.6%**కి చేరింది, దీనికి విరుద్ధంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఇది 8-9% మధ్య స్థిరంగా ఉంది. నగరాలు తమ యువతకు తగినన్ని ఉద్యోగాలు సృష్టించడంలో ఇబ్బందులు పడుతున్నాయని ఈ అంతరం సూచిస్తుంది. అంతేకాకుండా, యువ మహిళల ఉపాధిలో మెరుగుదల నెమ్మదిగా ఉంది, ఇది ఉద్యోగ మార్కెట్లో లింగ అసమానతను ఎత్తి చూపుతోంది. మొత్తం కార్మిక బలగం భాగస్వామ్య రేటు సుమారు **59.3%**గా ఉంది, ఇందులో పురుషుల భాగస్వామ్యం (79.1%) మహిళల భాగస్వామ్యం (40%) కంటే చాలా ఎక్కువ.

అనధికారిక ఉద్యోగాలు, 'జాబ్ లెస్ గ్రోత్' సవాళ్లు

అంతర్జాతీయ సగటు కంటే యువత నిరుద్యోగిత తగ్గినప్పటికీ, అందుబాటులో ఉన్న ఉద్యోగాల స్వభావం ఈ పెరుగుదలను సంక్లిష్టం చేస్తోంది. మహిళల విషయంలో, కార్మిక బలగం భాగస్వామ్య రేటు సుమారు 32-40% వద్దనే కొనసాగుతోంది, ఇది అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు దూరంగా ఉంది. దీనికి సాంస్కృతిక అంచనాలు, గృహ బాధ్యతలు, నాణ్యమైన విద్య, నైపుణ్యాల కోసం అవకాశాలు తక్కువగా ఉండటం వంటివి కారణాలు. భారతదేశంలో ఎక్కువ మంది కార్మికులు, **82%**కి పైగా, అనధికారిక రంగంలోనే ఉన్నారు, వీరిలో దాదాపు అందరు మహిళా కార్మికులు ఉన్నారు. ఈ రంగం ఉద్యోగాలు కల్పిస్తున్నప్పటికీ, సామాజిక భద్రత, అధికారిక ఒప్పందాలు లేకపోవడం వల్ల అనేక ఉద్యోగాలు అసురక్షితంగా, అస్థిరంగా ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా నగరాల్లో, నైపుణ్యాలకు, ఉద్యోగ అవకాశాలకు మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసం, తగినన్ని కొత్త ఉద్యోగాలు సృష్టించని ఆర్థిక వృద్ధి (దీన్నే 'జాబ్ లెస్ గ్రోత్' అంటారు) ప్రధాన సమస్యలు. 30 ఏళ్లు పైబడిన వారికి నిరుద్యోగం తక్కువగా ఉందని డేటా సూచిస్తోంది, బహుశా యువకులు వెంటనే ఉద్యోగాలు వెతుక్కోవడం కంటే ఉన్నత విద్యను కొనసాగిస్తున్నారని దీని అర్థం.

కొనసాగుతున్న పట్టణ, లింగ ఉపాధి అంతరాలు

తలకు మించిన మెరుగుదలలు ఉన్నప్పటికీ, భారతదేశ కార్మిక మార్కెట్ లో లోతైన నిర్మాణపరమైన సమస్యలు కొనసాగుతున్నాయి. నగరాలు యువ ప్రతిభను సమర్థవంతంగా గ్రహించలేకపోతున్నాయి, యువ మహిళల ఉపాధిలో మెరుగుదల తక్కువగా కనిపిస్తోంది. కార్మిక బలగం భాగస్వామ్యంలో గణనీయమైన లింగ అంతరం (40% మహిళలు వర్సెస్ 79.1% పురుషులు) సమాన ఆర్థిక పురోగతికి కీలక అడ్డంకిగా ఉంది. కొన్ని పట్టణ ప్రాంతాల్లో, మహిళా యువత నిరుద్యోగిత రేట్లు 23.4% లేదా 24.9% (ఫిబ్రవరి 2026) వరకు ఉన్నాయి, ఇది జాతీయ సగటు కంటే చాలా ఎక్కువ. అనధికారిక రంగం ఒక భద్రతా వలయాన్ని అందించినప్పటికీ, ఇది తరచుగా సురక్షితమైన వేతనాలు లేదా ప్రయోజనాలు లేని అసురక్షిత ఉద్యోగాలను అందిస్తుంది, ఇది ఆర్థిక మందగమనం సమయంలో కార్మికులను అత్యంత దుర్బలత్వానికి గురి చేస్తుంది. 'జాబ్ లెస్ గ్రోత్' ధోరణి అంటే ఆర్థిక విస్తరణ స్వయంచాలకంగా తగినన్ని ఉద్యోగాలను సృష్టించదు. ఇవి లోతుగా పాతుకుపోయిన సమస్యలు, మరియు నాణ్యమైన ఉపాధి కోసం, ముఖ్యంగా విద్యావంతులైన పట్టణ యువత, మహిళలకు, స్పష్టమైన తీరని డిమాండ్ ఉంది.

ఉద్యోగ కల్పన కోసం తదుపరి చర్యలు

ఈ సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి లక్షిత వ్యూహాలు అవసరం. పట్టణ ఉపాధి, ముఖ్యంగా విద్యావంతులైన యువతపై దృష్టి సారించే ప్రణాళికలు, మహిళల శ్రామిక శక్తి భాగస్వామ్యాన్ని గణనీయంగా పెంచే అవసరాన్ని నిపుణులు నొక్కి చెబుతున్నారు. దీనికి మార్కెట్ అవసరాలకు అనుగుణంగా విద్య, వృత్తి శిక్షణను మెరుగుపరచడం, పరిశ్రమలతో భాగస్వామ్యాల ద్వారా ఇది సాధ్యమవుతుంది. మహిళలు శ్రామిక శక్తిలోకి ప్రవేశించడానికి సౌకర్యవంతమైన పని, పిల్లల సంరక్షణ, సాంస్కృతిక అడ్డంకులను అధిగమించే విధానాలు కీలకం. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పెట్టుబడులు పెట్టడం, ప్రధాన నగరాల వెలుపల పరిశ్రమలను ప్రోత్సహించడం కూడా పట్టణ కేంద్రాలపై ఒత్తిడిని తగ్గించి, మరింత సమతుల్య అవకాశాలను సృష్టించగలదు. స్కిల్ ఇండియా, స్టార్టప్ ఇండియా వంటి ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు ఈ అంతరాలను పూరించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి, అయితే వాటి విజయం సమర్థవంతమైన అమలుపై, మారుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థకు శిక్షణా కార్యక్రమాలు సంబంధితంగా ఉన్నాయని నిర్ధారించుకోవడంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.