భారత్-అమెరికా వాణిజ్య ఒప్పందం: టారిఫ్ తగ్గింపుతో ఊరట.. 'వికసిత భారత్' కు సవాల్?

వాణిజ్య ఒప్పందంలో కీలక అంశాలు

ఇరు దేశాల మధ్య నెలకొన్న దీర్ఘకాలిక టారిఫ్ వివాదాలను పరిష్కరించే లక్ష్యంతో ఈ తాత్కాలిక ఒప్పందం రూపుదిద్దుకుంది. దీని ప్రకారం, భారతదేశం అమెరికా పారిశ్రామిక, వ్యవసాయ ఉత్పత్తులపై టారిఫ్ లను తగ్గించనుంది. అమెరికా, భారతీయ వస్తువులపై టారిఫ్ రేటును **18%**కి తగ్గిస్తుంది. ఇంతకుముందు ఇది 50% వరకు ఉండేది. ఈ నిర్ణయం భారతీయ ఎగుమతిదారులకు, ముఖ్యంగా టెక్స్‌టైల్స్, దుస్తులు, యంత్రాల రంగాలకు ఊరటనిస్తుందని భావిస్తున్నారు. అంతేకాకుండా, రాబోయే 5 ఏళ్ల కాలంలో అమెరికా నుంచి శక్తి ఉత్పత్తులు, విమానాలు, ఇతర వస్తువులను $500 బిలియన్ల విలువైన కొనుగోలు చేయడానికి భారతదేశం అంగీకరించింది. ఇది 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారతదేశం మొత్తం అమెరికా నుంచి దిగుమతి చేసుకున్న $45.6 బిలియన్ల కంటే చాలా ఎక్కువ. 2024లో అమెరికాకు భారత్ వాణిజ్య లోటు $45.8 బిలియన్లకు చేరింది, ఇది గత ఏడాదితో పోలిస్తే 5.9% పెరిగింది.

కోకింగ్ కోల్ దిగుమతులు vs స్వయం సమృద్ధి

ఈ ఒప్పందంలో కోకింగ్ కోల్ దిగుమతుల అంశం కీలకంగా మారింది. 2023-24 ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారతదేశ కోకింగ్ కోల్ దిగుమతులు 6% పెరిగి 57.89 మిలియన్ టన్నులకు చేరాయి, ఆస్ట్రేలియా ప్రధాన సరఫరాదారుగా ఉంది. అయితే, అమెరికా నుంచి కూడా ఈ కీలకమైన పారిశ్రామిక ముడిసరుకు సరఫరాలు పెరుగుతున్నాయి. FY'24లో అమెరికా నుంచి భారత్ కు దిగుమతులు 18% పెరిగి 8.39 మిలియన్ టన్నులకు చేరుకున్నాయి. చైనా నుంచి ఆస్ట్రేలియా బొగ్గుకు డిమాండ్ పునరుద్ధరించడంతో, అమెరికా ఉత్పత్తిదారులు భారత్ కు తమ సరఫరాలను మళ్లిస్తున్నారు. కోకింగ్ కోల్ ను కీలకమైన మెటీరియల్ గా ప్రకటించి, దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించాలని భారత్ యోచిస్తున్న తరుణంలో, ఈ వాణిజ్య ఒప్పందం అమెరికా సరఫరాలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని ఒత్తిడి తెచ్చే అవకాశం ఉంది.

వ్యవసాయ రంగంలో రాయితీలు, రైతుల ఆందోళనలు

కేంద్ర వాణిజ్య మంత్రి పీయూష్ గోయల్, మాంసం, పాల ఉత్పత్తులు, బియ్యం, గోధుమ వంటి సున్నితమైన వ్యవసాయ రంగాలను ఒప్పందం నుంచి మినహాయించామని, రైతుల ప్రయోజనాలు కాపాడబడతాయని హామీ ఇచ్చారు. అయినప్పటికీ, డ్రైడ్ డిస్టిల్లర్స్ గ్రెయిన్స్ (DDGS), పశువుల దాణా కోసం రెడ్ సార్ఘమ్, ట్రీ నట్స్, తాజా, ప్రాసెస్ చేసిన పండ్లు, సోయాబీన్ ఆయిల్, వైన్ వంటి అమెరికా వ్యవసాయ ఉత్పత్తులపై భారత్ టారిఫ్ లను తగ్గించనుంది. దీంతో, దేశీయంగా మొక్కజొన్న, సోయాబీన్ వంటి పంటల ధరలు పడిపోతాయని రైతులు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. చిన్న కమతాలు కలిగిన భారతీయ వ్యవసాయ రంగం, అధిక సబ్సిడీలు పొందే అమెరికా వ్యవసాయ ఎగుమతులతో పోటీ పడటం కష్టమని నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. రైతు సంఘాలు ఈ ఒప్పందాన్ని "పూర్తి లొంగుబాటు"గా అభివర్ణిస్తూ, దేశవ్యాప్త నిరసనలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటున్నాయి.

విశ్లేషకుల దృష్టిలో ఒప్పందం

కొంతమంది విశ్లేషకుల ప్రకారం, ఈ తాత్కాలిక ఒప్పందం భారత్, అమెరికా మధ్య పరస్పర వృద్ధిని ప్రోత్సహించడం కంటే, అమెరికా విధించిన టారిఫ్ ల ప్రభావాన్ని తగ్గించే "నష్ట నివారణ సాధనం"గా కనిపిస్తోంది. ఇది భారత్ యొక్క 'వికసిత భారత్' (అభివృద్ధి చెందిన భారత్) స్వయం సమృద్ధి లక్ష్యాలను దెబ్బతీసే రాయితీలను కలిగి ఉందని భావిస్తున్నారు. ఇరు దేశాల ఆర్థిక పరిమాణంలో ఉన్న భారీ వ్యత్యాసాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, అమెరికా నుంచి దిగుమతులను పెంచుకోవడానికి భారత్ నుంచి సమానమైన వాగ్దానాలు లేని ఈ ఒప్పంద నిర్మాణం, దాని న్యాయబద్ధతపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతోంది. 2026-27 నాటికి ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం $300 బిలియన్లకు చేరుతుందని అంచనాలు ఉన్నప్పటికీ, ఈ కొత్త ఒప్పంద చట్రం భారతదేశ వాణిజ్య మిగులుపై ప్రభావం చూపవచ్చు.

ప్రతికూల వాదనలు (The Bear Case)

ఈ తాత్కాలిక ఒప్పందం భారతదేశ వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని, ఆర్థిక ప్రయోజనాలను దెబ్బతీసే ప్రమాదాలను కలిగి ఉంది. అమెరికా పారిశ్రామిక, వ్యవసాయ వస్తువులపై టారిఫ్ లను తగ్గించాలనే నిబద్ధత, దేశీయంగా ఉత్పత్తి అయ్యే సోయాబీన్, మొక్కజొన్న వంటి వాటితో పోటీ పడే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, స్వదేశీ ఉత్పత్తిని బలోపేతం చేయాలనే లక్ష్యానికి విరుద్ధంగా ఉంది. ఉక్కు ఉత్పత్తికి ప్రయోజనకరంగా ఉన్నప్పటికీ, కీలకమైన కోకింగ్ కోల్ దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడానికి ప్రభుత్వం ఇటీవల తీసుకున్న ప్రయత్నాలకు ఇది సవాలు విసురుతోంది. రష్యా చమురు దిగుమతులపై భారతదేశ నిబద్ధతపై అమెరికా ప్రతినిధులు ఒత్తిడి తెచ్చినప్పటికీ, ఉమ్మడి ప్రకటనలో ఈ అంశం ప్రస్తావనకు రాకపోవడం, భవిష్యత్తులో ఘర్షణలకు సంకేతం కావచ్చు. కొంతమంది విశ్లేషకులు ఈ ఒప్పందం భారతదేశ GDPని తగ్గించవచ్చని, ఇది "అసమాన, అన్యాయమైన" ఏర్పాటు అని అభిప్రాయపడుతున్నారు.

భవిష్యత్ అంచనాలు

అంతర్లీన ఆందోళనలు ఉన్నప్పటికీ, మోర్గాన్ స్టాన్లీ (Morgan Stanley) విశ్లేషకులు భారతదేశంపై సానుకూల దృక్పథాన్ని కలిగి ఉన్నారు. బలమైన దేశీయ ప్రాథమికాంశాలు, విధాన సంస్కరణల మద్దతుతో 2026 వరకు భారత్ అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రధాన ఆర్థిక వ్యవస్థగా కొనసాగుతుందని వారు అంచనా వేస్తున్నారు. టారిఫ్ ల భారం తగ్గడం భారతీయ ఈక్విటీలకు ఊతం ఇస్తుందని, ICICI డైరెక్ట్ (ICICI Direct) వంటి సంస్థలు మార్కెట్ లో లాభాలను ఆశిస్తున్నాయి. అయితే, అమెరికా విధాన మార్పుల వల్ల తలెత్తే వాణిజ్య అనిశ్చితులు ప్రపంచ ఆర్థిక వృద్ధిని ప్రభావితం చేస్తాయనే వాస్తవాన్ని అంగీకరిస్తూ ఈ సానుకూల సెంటిమెంట్ కొంత మేర తగ్గుతుంది. విస్తృతమైన అమెరికా-భారత ద్వైపాక్షిక వాణిజ్య ఒప్పందం (BTA) చర్చలు కొనసాగుతాయి, మరింత మార్కెట్ యాక్సెస్, సరఫరా గొలుసు స్థిరత్వాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుంటాయి. కానీ ప్రస్తుత చట్రం ఒక సంక్లిష్టమైన పూర్వగామిని (precedent) ఏర్పాటు చేస్తుంది.