ఆదాయపు పన్ను రీఫండ్లు ఆలస్యం: మోసాలపై పోరాటం, AI వైపు భారత్?

భారతదేశంలో ఆదాయపు పన్ను రీఫండ్లు ఈసారి గణనీయంగా ఆలస్యమవుతున్నాయి. 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో, రీఫండ్లను ప్రాసెస్ చేయడానికి సగటున 35 రోజులు పడుతోంది. ఇది గత మూడేళ్లలో అత్యధిక సమయం. దీని వెనుక ప్రధాన కారణం, మోసపూరితమైన తగ్గింపులు (deductions) మరియు నకిలీ విరాళాల (donations) క్లెయిమ్‌లపై, ముఖ్యంగా ఆదాయపు పన్ను చట్టంలోని సెక్షన్ 80G కింద నమోదైన వాటిపై జరుగుతున్న తీవ్రమైన దర్యాప్తులే.

గతంలో 17-21 రోజుల్లో పూర్తయ్యే రీఫండ్ ప్రాసెసింగ్, ఇప్పుడు 90 రోజులకు పైగా ఆలస్యం అవుతోంది. సుమారు 2.7 మిలియన్ల రీఫండ్ దరఖాస్తులు ఇలా ఆలస్యమయ్యాయి. ఈ దర్యాప్తులు 2025 జూలై నుంచి మొదలయ్యాయి.

సెంట్రల్ బోర్డ్ ఆఫ్ డైరెక్ట్ టాక్సెస్ (CBDT) ఈ సమస్యను అధిగమించడానికి ఒక వినూత్న విధానాన్ని అనుసరించింది. అనుమానాస్పద క్లెయిమ్‌లను వెంటనే పరిశీలించే బదులు, పన్ను చెల్లింపుదారులను తమ రిటర్న్‌లను స్వచ్ఛందంగా సమీక్షించుకుని, సవరించుకోవాలని ప్రోత్సహించింది. ఈ 'నడ్జింగ్' (nudging) వ్యూహం ఫలితంగా, 5 మిలియన్లకు పైగా పన్ను చెల్లింపుదారులు తమ రిటర్న్‌లను సవరించుకున్నారు. దీనిద్వారా, సుమారు ₹2,000 కోట్ల రీఫండ్ క్లెయిమ్‌లను వారు స్వచ్ఛందంగా తగ్గించుకున్నారు. ఇది స్వచ్ఛంద సమ్మతిని (Voluntary Compliance) పెంచే దిశగా ఒక ముఖ్యమైన అడుగు.

పెద్ద ఎత్తున జరుగుతున్న మోసాలను సమర్థవంతంగా అరికట్టడానికి, మ్యాన్యువల్ చెక్కులు సరిపోవడం లేదని పార్లమెంటరీ కమిటీ గుర్తించింది. అందుకని, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) ఆధారిత రిస్క్-స్కోరింగ్ అల్గారిథమ్‌లను విస్తృతంగా ఉపయోగించాలని సూచించింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా, అనేక దేశాల పన్ను అధికారులు మోసాలను, పన్ను ఎగవేతలను గుర్తించడానికి AIని ఎక్కువగా వాడుతున్నారు. ఉదాహరణకు, గ్రీస్, స్పెయిన్ వంటి దేశాలు ఇప్పటికే ఆర్థిక డేటా విశ్లేషణ కోసం AI టెక్నాలజీని విజయవంతంగా ఉపయోగిస్తున్నాయి.

అయితే, AI ఎంత శక్తివంతమైనదైనా, దాని విజయం నాణ్యమైన డేటా, నిరంతర అప్‌డేట్‌లు, గోప్యతా సమస్యల పరిష్కారంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. క్లిష్టమైన తీర్పుల కోసం మానవ పర్యవేక్షణ ఇప్పటికీ అత్యవసరం. AI అనేది కేవలం సహాయక సాధనం మాత్రమే, మానవ నిపుణులకు ప్రత్యామ్నాయం కాదు. సెక్షన్ 80G వంటి క్లిష్టమైన తగ్గింపుల విషయంలో, దుర్వినియోగానికి అవకాశం ఉంది.

AIని రీఫండ్ ప్రాసెసింగ్‌లో ఏకీకృతం చేయడం, భారతదేశ పన్నుల వ్యవస్థను ఆధునీకరించే విస్తృత ప్రయత్నాలకు దోహదపడుతుంది. ప్రస్తుతం, చట్టసభ సభ్యులు పన్ను చట్టాలను (ఉదాహరణకు, ఆదాయపు పన్ను బిల్లు 2025) సమీక్షిస్తూ, నియమ నిబంధనలను సరళతరం చేయడానికి, వ్యాపారానికి అనుకూలంగా మార్చడానికి కృషి చేస్తున్నారు. పన్ను చెల్లింపుదారుల చార్టర్ వంటి కార్యక్రమాలు పారదర్శకత, న్యాయాన్ని మెరుగుపరచాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి. ఈ సమగ్ర ప్రయత్నాలన్నీ పన్ను చెల్లింపుదారుల విశ్వాసాన్ని పెంచి, స్వచ్ఛంద సమ్మతిని ప్రోత్సహించడంపైనే దృష్టి సారించాయి. దీనివల్ల, నిజాయుతమైన పన్ను చెల్లింపుదారులకు రీఫండ్లను వేగవంతం చేయడానికి, మోసాలను సమర్థవంతంగా నిరోధించడానికి AI ఒక కీలక సాధనంగా ఉపయోగపడుతుందని భావిస్తున్నారు.