Whalesbook
లోటు పెరుగుతోంది.. కేంద్రం సాయం భరోసా?
FY25 తాత్కాలిక లెక్కల ప్రకారం, భారతదేశంలోని రాష్ట్రాలన్నీ కలిపి సగటున 3.3% GSDP లోటును నమోదు చేశాయి. గత మూడేళ్లుగా 3% లోపు నియంత్రణలో ఉన్న రాష్ట్రాల ఆర్థిక పరిస్థితి, ఈసారి ఆ మార్క్ ని దాటింది. దీనికి ప్రధాన కారణం, కేంద్ర ప్రభుత్వం 'రాష్ట్రాలకు పెట్టుబడి సాయం' (Special Assistance to States for Capital Investment) పథకం కింద అందిస్తున్న దీర్ఘకాలిక ( 50-సంవత్సరాల ) వడ్డీ లేని రుణాలను రాష్ట్రాలు పెద్దయెత్తున తీసుకోవడమే. FY24 నుండి FY26 మధ్య కాలంలో, ఈ రుణాల ద్వారా GSDP లో సుమారు 0.4–0.5% మేర నిధులు సమకూరనున్నాయి. FY26 బడ్జెట్లో కూడా మూలధన వ్యయం (Capital Outlay) లో గణనీయమైన భాగాన్ని ఈ రుణాలే భర్తీ చేయనున్నాయి. ఈ నిధులు పెట్టుబడి వ్యయాన్ని పెంచడానికి ఉద్దేశించినప్పటికీ, రాష్ట్రాల అప్పులను పెంచి, లోటును విస్తృతం చేస్తున్నాయి. వ్యయ-ఆధారిత వృద్ధి కోసం కేంద్రంపై ఆధారపడటం పెరుగుతోందని ఇది సూచిస్తోంది.
అప్పుల భారం, ఆదాయంపై నిరంతర ఒత్తిడి
అప్పుల భారాన్ని తగ్గించే ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నప్పటికీ, రాష్ట్రాల మొత్తం అప్పులు (Aggregate Debt) FY21 లో 31% GSDP నుంచి FY25 (సవరించిన అంచనాలు) నాటికి **28.4%**కి తగ్గాయి. అయినప్పటికీ, ఇది FRBM సమీక్ష కమిటీ సిఫార్సు చేసిన 20% కన్నా చాలా ఎక్కువ. FY25 లో, ఏడు ప్రధాన రాష్ట్రాలైన బీహార్, ఆంధ్రప్రదేశ్, ఛత్తీస్గఢ్, మధ్యప్రదేశ్, పంజాబ్, రాజస్థాన్, కేరళలు 3.5% GSDP కన్నా ఎక్కువ లోటును నమోదు చేశాయి.
అదే సమయంలో, రాష్ట్రాల మొత్తం ఆదాయ వసూళ్లు (Revenue Receipts) FY22 లో 13.7% GSDP నుంచి FY25 నాటికి **12.2%**కి పడిపోయాయి. దీనికి ముఖ్య కారణాలు: కేంద్ర గ్రాంట్లు గణనీయంగా తగ్గడం, GST పరిహారం (Compensation Cess) లలో భారీ కోత. FY21 లో ₹1.4 లక్షల కోట్లుగా ఉన్న GST పరిహారం, FY25 నాటికి కేవలం ₹0.1 లక్షల కోట్లకు పడిపోయింది. ఫలితంగా, రాష్ట్రాలు తమ సొంత ఆదాయ మార్గాలను పెంచుకోవడానికి కృషి చేస్తున్నాయి. వీటి వాటా FY25 నాటికి **58.2%**కి పెరిగింది, ఇది మహమ్మారికి ముందు సగటున 55.3% ఉండేది. కేంద్ర రుణాల తీరుతెన్నుల వల్ల, మహమ్మారి తర్వాత వడ్డీ చెల్లింపుల వాటా కొంతమేర తగ్గినా, ఆదాయ లోటు (Revenue Deficit) FY26 నాటికి సంయుక్త GSDP లో **0.63%**కి పెరిగే అవకాశం ఉంది.
లోతుగా పరిశీలిస్తే (The Bear Case)
కేంద్రంపై ఆధారపడటం: FY26 లో కీలక రాష్ట్రాల మూలధన వ్యయం 18% వార్షిక వృద్ధి చెంది ₹7.2 లక్షల కోట్లకు చేరవచ్చని అంచనా. అయితే, ఈ వ్యయం ఎక్కువగా కేంద్రం ఇచ్చే వడ్డీ లేని రుణాలపైనే ఆధారపడి ఉంది. ఇవి అప్పులే అయినా, మూలధన వ్యయం కోసం వాడబడుతున్నాయి. అభివృద్ధి వ్యయం కోసం కేంద్రంపై ఇలా ఆధారపడటం పెరిగితే, భవిష్యత్తులో రాష్ట్రాల స్వయంప్రతిపత్తి, స్వతంత్ర ఆర్థిక చర్యలు తీసుకునే సామర్థ్యంపై ప్రభావం చూపవచ్చు.
ఆదాయ దుర్బలత్వం: GST పరిహారం (Compensation Cess) గణనీయంగా తగ్గిపోవడం, రాష్ట్రాల ఆదాయానికి పెద్ద షాక్. రాబోయే GST సంస్కరణలు (రేట్ల హేతుబద్ధీకరణ) వల్ల వార్షికంగా ₹85,000 కోట్లు నుంచి ₹2 లక్షల కోట్ల వరకు ఆదాయ నష్టాలు రావచ్చని కొన్ని అంచనాలు చెబుతున్నాయి. దీనితో పాటు, పన్ను రహిత ఆదాయాలు (Non-tax Revenue) తగ్గడం, పెరుగుతున్న ఆదాయ లోటు వంటివి ఆర్థిక దుర్బలత్వాన్ని పెంచుతున్నాయి.
నిర్మాణాత్మక బలహీనతలు: మొత్తం అప్పు-GSDP నిష్పత్తి, మహమ్మారి గరిష్ట స్థాయిల నుండి తగ్గినప్పటికీ, FRBM సిఫార్సు చేసిన 20% కంటే చాలా ఎక్కువగా ఉంది. పంజాబ్, పశ్చిమ బెంగాల్, బీహార్, రాజస్థాన్ వంటి రాష్ట్రాలు అధిక అప్పు భారాన్ని మోస్తున్నాయి. పెరిగిన సామాజిక రంగ వ్యయం, నగదు బదిలీలు (Cash Transfers) ఆదాయ వ్యయంపై ఒత్తిడిని పెంచుతున్నాయి. పెరుగుతున్న లోటు, రాష్ట్రాల అప్పులు బాండ్ ఈల్డ్స్పై (Bond Yields) ఒత్తిడి తెచ్చి, రాష్ట్రాలు, కేంద్రం రెండింటికీ రుణ వ్యయాన్ని పెంచే అవకాశం ఉంది.
భవిష్యత్ అంచనాలు
FY26 లో భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ సుమారు 7.4% వృద్ధి చెందుతుందని అంచనా. కేంద్ర నిధుల పథకాల మద్దతుతో, రాష్ట్రాలు FY26 కి గణనీయమైన మూలధన వ్యయాన్ని పెంచాలని బడ్జెట్లలో లక్ష్యాలు నిర్దేశించుకున్నాయి. అయితే, ఈ అధిక మూలధన వ్యయం యొక్క స్థిరత్వం, పెరుగుతున్న అప్పుల నిర్వహణ, కేంద్ర మద్దతు తగ్గుతున్న నేపథ్యంలో సొంత ఆదాయాలను బలోపేతం చేసుకునే సామర్థ్యం - ఇవన్నీ భారతదేశ రాష్ట్రాల దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక ఆరోగ్యానికి కీలకమైన అంశాలుగా మారనున్నాయి.