లక్ష్యం దిశగా కీలక అడుగులు
రష్యా తొలి ఉపాధ్యక్షుడు డెనిస్ మాంటురోవ్ భారత్ పర్యటన, ఇరు దేశాల మధ్య ఆర్థిక సహకారాన్ని మరింత పెంచే దిశగా ఒక ముఖ్యమైన అడుగు. 2030 నాటికి 100 బిలియన్ డాలర్ల వాణిజ్య లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన 'ఎకనామిక్ కోఆపరేషన్ ప్రోగ్రామ్' (Economic Cooperation Program) పై చర్చలు జరిగాయి. ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో అనిశ్చితి నెలకొన్న ఈ తరుణంలో, కీలక వనరుల భద్రత, ఆర్థిక స్థిరత్వం కోసం ఈ వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేసుకోవాలని ఇరు దేశాలు భావిస్తున్నాయి.
వాణిజ్య లెక్కలు.. లోటు పెరిగిపోతోంది!
ప్రస్తుతం ఇరు దేశాల మధ్య వాణిజ్య గణాంకాలు చూస్తే, రష్యా నుంచి భారత్ దిగుమతులే అధికంగా ఉన్నాయి. 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరంలో, ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం సుమారు 68.7 బిలియన్ డాలర్లకు చేరింది. ఇందులో రష్యా ఎగుమతులు 63.8 బిలియన్ డాలర్లకు పైగా ఉండగా, భారత్ ఎగుమతులు కేవలం 5 బిలియన్ డాలర్ల లోపే ఉన్నాయి. ఉక్రెయిన్ సంఘర్షణ తర్వాత, రష్యా నుంచి తగ్గింపు ధరలకు (discounted rates) ముడి చమురు (Crude Oil) దిగుమతులు భారీగా పెరగడమే ఈ అసమానతకు ప్రధాన కారణం. గతంలో రష్యా ముడి చమురు భారత్ దిగుమతుల్లో కేవలం 2.5% మాత్రమే ఉండగా, 2024-25 నాటికి ఇది 35.8% కు పెరిగింది. ఇంధన భద్రత, దేశీయ ద్రవ్యోల్బణాన్ని అదుపులో ఉంచడానికి భారత్ ఈ మార్గాన్ని ఎంచుకుంది.
ఆంక్షలు, చెల్లింపుల సమస్యలు
రష్యాతో భారత్ ఆర్థిక బంధం బలపడుతుండటం, అమెరికా, యూరోపియన్ యూనియన్ (EU) దేశాల నుంచి ఒత్తిడిని పెంచుతోంది. అమెరికా రష్యా ఇంధన దిగుమతులపై అదనపు సుంకాలు విధించగా, EU ఆంక్షలు రష్యా ముడి చమురు నుంచి శుద్ధి చేసిన పెట్రోలియం ఉత్పత్తులను పరోక్షంగా ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. డాలర్ పై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకోవడానికి, చెల్లింపుల సమస్యలను అధిగమించడానికి ఇరు దేశాలు తమ జాతీయ కరెన్సీలైన రూపాయి, రూబుల్ వినియోగాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నాయి. ప్రస్తుతం వాణిజ్యంలో సుమారు 96% మేర రూపాయి, రూబుల్స్ లోనే జరుగుతున్నట్లు నివేదికలు చెబుతున్నాయి. అయినప్పటికీ, ఈ నాన్-డాలర్ చెల్లింపుల దీర్ఘకాలిక స్థిరత్వంపై ఒత్తిడి ఉంది.
భారత్ కు పెరుగుతున్న వాణిజ్య లోటు
గణాంకాల ప్రకారం, భారత్-రష్యా ఆర్థిక భాగస్వామ్యంలో భారత్ కు భారీ వాణిజ్య లోటు (Trade Deficit) ఏర్పడుతోంది. 2025 జూన్ నాటికి, గత ఏడాదితో పోలిస్తే రష్యాకు భారత్ ఎగుమతులు 33% కంటే ఎక్కువగా తగ్గాయి. ఔషధాలు వంటి కీలక భారతీయ ఎగుమతులు ఇంధన దిగుమతుల ఖర్చును భర్తీ చేయలేకపోతున్నాయి. రష్యా భారత్ కు రెండో అతిపెద్ద సరఫరాదారుగా ఉన్నప్పటికీ, భారత్ మొత్తం ఎగుమతుల్లో దాని వాటా కేవలం 1.1% మాత్రమే. రష్యా నుంచి తగ్గింపు ధరలకు ఇంధనాన్ని కొనడం స్వల్పకాలంలో ఆర్థికంగా ప్రయోజనకరంగా ఉన్నప్పటికీ, ఇది భారత్ విస్తృత వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలను దెబ్బతీస్తుంది.
ఇంధనానికి అతీతంగా సహకారం
ఇంధనం, రక్షణ రంగాలకు అతీతంగా సహకారాన్ని విస్తరించాలని ఇరు దేశాలు కట్టుబడి ఉన్నాయి. పారిశ్రామిక సాంకేతికత, డిజిటల్ ఫైనాన్స్, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్, సైబర్ సెక్యూరిటీ, అధునాతన తయారీ రంగాలపై దృష్టి సారించాయి. నాన్-టారిఫ్ వాణిజ్య అడ్డంకులను తొలగించడం, భారత్, యూరేషియన్ ఎకనామిక్ యూనియన్ (EAEU) మధ్య ఫ్రీ ట్రేడ్ ఏరియా (FTA) ఏర్పాటు అవకాశాలను పరిశీలిస్తున్నారు. భారత్ తన ఇంధన దిగుమతి వనరులను 27 దేశాల నుంచి 41 దేశాలకు విస్తరిస్తోంది.
భవిష్యత్ ప్రణాళిక, భారత్ సమతుల్యత
ప్రపంచ అనిశ్చితి మధ్య ఇంధన సరఫరాలను భద్రపరచుకోవడానికి, ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని కాపాడుకోవడానికి భారత్ రష్యాతో సంబంధాలను కొనసాగిస్తోంది. అయితే, 100 బిలియన్ డాలర్ల వాణిజ్య లక్ష్యాన్ని చేరుకోవాలంటే, భారీ వాణిజ్య లోటును పరిష్కరించడం, భారతీయ ఎగుమతులను పెంచడం, అంతర్జాతీయ ఆంక్షలను అధిగమించడం కీలకం. బహుళధ్రువ ప్రపంచాన్ని కోరుకునే భారత్, రష్యాతో సంబంధాలను పాశ్చాత్య దేశాలతో తన పెరుగుతున్న భాగస్వామ్యంతో సమతుల్యం చేసుకోవాల్సి ఉంది. ఈ సమతుల్యత భవిష్యత్ విదేశాంగ, ఆర్థిక విధానాలను ప్రభావితం చేస్తుంది.