2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారతదేశంలో రైస్ బఫర్ స్టాక్స్ నిర్వహణ ఖర్చులు విపరీతంగా పెరిగాయి. ఐదేళ్లలో 3 రెట్లు పెరిగి ₹10,171 కోట్లకు చేరాయి. రికార్డు స్థాయిలో మిగులు నిల్వలు పేరుకుపోవడం దీనికి కారణం. ఇది ప్రభుత్వ ఖజానాపై తీవ్ర భారాన్ని పెంచుతుంది.
భారతదేశంలో రైస్ బఫర్ స్టాక్స్ నిల్వ ఉంచడానికి అయ్యే ఖర్చు గత ఐదేళ్లలో దాదాపు 3 రెట్లు పెరిగింది. 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరానికి ఈ ఖర్చు ₹10,171.71 కోట్లకు చేరుకుంది. 2020-21లో ఈ ఖర్చు కేవలం ₹3,143.89 కోట్లు మాత్రమే.
ఈ పెరుగుదలకు ప్రధాన కారణం ప్రభుత్వ 'ఓపెన్-ఎండెడ్ ప్రొక్యూర్ మెంట్' విధానం. ఈ విధానం ప్రకారం, రైతులు అమ్మకానికి తెచ్చిన వరి ధాన్యాన్ని కేంద్ర, రాష్ట్ర ఏజెన్సీలు కనీస మద్దతు ధర (MSP) వద్ద తప్పనిసరిగా కొనుగోలు చేయాలి. దీనివల్ల రైతులకు మేలు జరిగినా, సంక్షేమ పథకాల అవసరాలకు మించిన ధాన్యం నిల్వలు పేరుకుపోతున్నాయి.
ప్రస్తుతం (జూలై 1, 2026 నాటికి) కేంద్ర పూల్లో 403.11 లక్షల మెట్రిక్ టన్నుల బియ్యం నిల్వ ఉన్నాయి. ఇది అవసరమైన బఫర్ నిల్వల (సాధారణంగా 135.40 లక్షల టన్నులు) కంటే దాదాపు 3 రెట్లు ఎక్కువ. ఈ అదనపు నిల్వలను నిల్వ చేయడానికి, నిర్వహించడానికి ఫుడ్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (FCI)పై భారం పడుతోంది. నిల్వ, భీమా, నిర్వహణ వంటి ఖర్చులు ఏటా పెరుగుతూనే ఉన్నాయి.
ప్రభుత్వం ఈ అదనపు నిల్వలను తగ్గించడానికి, బియ్యాన్ని ఇథనాల్ ఉత్పత్తికి మళ్లించడం వంటి చర్యలు చేపట్టింది. 2025-26 సీజన్లో 52 లక్షల టన్నులకు పైగా బియ్యాన్ని ఇథనాల్ తయారీకి కేటాయించింది. అయినప్పటికీ, ధాన్యం వృధా కావడం, ఎక్కువ కాలం నిల్వ చేయడం వల్ల నాణ్యత తగ్గడం, లాజిస్టిక్స్ సమస్యలు వంటి నష్టాలు తప్పడం లేదు.
విశ్లేషకులు ఈ గణాంకాలను నిశితంగా గమనిస్తున్నారు. ప్రభుత్వ కొనుగోలు విధానంలో మార్పులు, మిగులు నిల్వల వినియోగంలో మార్పులు (ఎగుమతులు పెంచడం లేదా ఇథనాల్ మిశ్రమాన్ని పెంచడం వంటివి) భవిష్యత్తులో మార్కెట్ డైనమిక్స్ పై ప్రభావం చూపవచ్చు. రైతులకు MSP ద్వారా మద్దతివ్వడం, అధిక నిల్వల వల్ల ప్రభుత్వ ఖజానాపై భారాన్ని తగ్గించడం మధ్య సమతుల్యతను ప్రభుత్వం ఎలా సాధిస్తుందనేది కీలకం.