హైపర్‌స్కేల్ డేటా సెంటర్లకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ఇస్తున్న భారీ రాయితీలపై చీఫ్ ఎకనామిక్ అడ్వైజర్ V. అనంత నాగేశ్వరన్ హెచ్చరించారు. పన్ను మినహాయింపులు, కరెంటు సబ్సిడీల వల్ల స్థానిక గ్రిడ్లకు, పన్ను చెల్లింపుదారులకు భారం పెరుగుతోందని ఆయన ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.
దేశంలో డేటా సెంటర్ల ఏర్పాటుకు రాష్ట్రాల మధ్య జరుగుతున్న పోటీ ఇప్పుడు కొత్త చర్చకు దారితీస్తోంది. ప్రధానంగా ఎలక్ట్రిసిటీ డ్యూటీ మినహాయింపులు, భూమి కేటాయింపుల్లో ఇస్తున్న భారీ రాయితీలు దీర్ఘకాలంలో ఆర్థిక వ్యవస్థకు భారంగా మారుతాయని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
మౌలిక సదుపాయాల భారం
డేటా సెంటర్ల బిజినెస్ మోడల్ చాలా వరకు 6 ఏళ్ల కాలపరిమితి ఉన్న టెక్నాలజీపై ఆధారపడి ఉంటుంది. కంపెనీలు తక్కువ కాలానికి లీజు ఒప్పందాలు చేసుకుని, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల నుంచి భారీ సబ్సిడీలు పొందుతున్నాయి. ఒకవేళ ఆ కంపెనీలు అనుకున్న సమయం కంటే ముందే కార్యకలాపాలను నిలిపివేస్తే, ఆ మౌలిక సదుపాయాల భారం పూర్తిగా స్థానిక బ్యాంకులు, విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థలపైనే పడుతోంది. అంతేకాకుండా, ఇవి ఆశించిన స్థాయిలో ఉపాధిని కూడా కల్పించడం లేదు.
Niti Aayog కొత్త నిబంధనలు
ఈ సమస్యలను అధిగమించడానికి Niti Aayog ఒక కొత్త మూల్యాంకన విధానాన్ని (Evaluation Framework) తీసుకొచ్చింది. ఇకపై సబ్సిడీలను కేవలం ప్రకటనల ఆధారంగా కాకుండా, వాస్తవ మౌలిక సదుపాయాల కల్పన మరియు నిరూపితమైన ఫలితాలకు (Verified Outcomes) అనుసంధానం చేయాలని రాష్ట్రాలకు సూచించింది. గ్రిడ్ అప్‌గ్రేడ్ ఖర్చులను సదరు ప్రాజెక్టులే భరించాలనే నిబంధనను కూడా ప్రభుత్వం పరిశీలిస్తోంది.
ఇన్వెస్టర్లు ఏం గమనించాలి?
ఇకపై డేటా సెంటర్ రంగంలో పెట్టుబడులు పెట్టేటప్పుడు 'సబ్సిడీల' కంటే 'సస్టైనబిలిటీ' (దీర్ఘకాలిక మనుగడ) ముఖ్యంగా మారుతుంది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు తీసుకొచ్చే కొత్త మార్గదర్శకాలు, కాస్ట్-రిఫ్లెక్టివ్ టారిఫ్‌లు మరియు మినిమం-ఆఫ్టేక్ గ్యారెంటీలు కంపెనీల లాభదాయకతను ప్రభావితం చేయనున్నాయి. ఈ మార్పులు వల్ల తక్షణ లాభాల కంటే నాణ్యమైన మౌలిక సదుపాయాలు ఉన్న ప్రాజెక్టులకే ప్రాధాన్యత పెరగనుంది.