భారత్ ఇంధన భద్రత: బొగ్గు గ్యాసిఫికేషన్‌తో దిగుమతులపై కోత!

భారత్ తన ఇంధన భద్రతను, ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యాన్ని బలోపేతం చేసుకోవడానికి బొగ్గు గ్యాసిఫికేషన్ (Coal Gasification) టెక్నాలజీని వేగవంతం చేస్తోంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెరుగుతున్న భౌగోళిక-రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు, సరఫరా గొలుసులో (Supply Chain) అంతరాయాలు నేపథ్యంలో, ఇంధన దిగుమతులపై ఆధారపడటం వల్ల ఎదురయ్యే నష్టాలను గుర్తించిన భారత్, ఈ దిశగా కీలక అడుగులు వేస్తోంది.

ప్రస్తుతం, భారత్ లిక్విఫైడ్ నేచురల్ గ్యాస్ (LNG), అమ్మోనియా, యూరియా వంటి కీలక ఇంధనాలు, రసాయనాల కోసం దిగుమతులపైనే ఆధారపడుతోంది. ఈ దిగుమతులకే ఏటా సుమారు ₹2.77 లక్షల కోట్లు ఖర్చవుతోంది. ముఖ్యంగా పశ్చిమాసియాలో నెలకొన్న పరిస్థితులు, ముడి చమురు ధరల పెరుగుదల దేశ ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని దెబ్బతీస్తున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో, దేశంలో పుష్కలంగా ఉన్న బొగ్గు నిల్వలను ఉపయోగించి, ఈ అవసరమైన ఇంధనాలను, రసాయనాలను దేశీయంగానే ఉత్పత్తి చేసుకోవడం ద్వారా దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకోవాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. ఇది విదేశీ మారక ద్రవ్యాన్ని ఆదా చేయడమే కాకుండా, వ్యవసాయ, తయారీ రంగాలను ప్రపంచ మార్కెట్ ఒడిదుడుకుల నుండి రక్షిస్తుంది. 2030 నాటికి 100 మిలియన్ టన్నుల బొగ్గు గ్యాసిఫికేషన్ లక్ష్యాన్ని సాధించడం ద్వారా ఆత్మనిర్భర్ భారత్ (Atmanirbhar Bharat) స్వయం-సమృద్ధిని సాధించాలనేది ప్రభుత్వ ఆకాంక్ష.

గతంలో ఇంధన సంక్షోభాల సమయంలో చైనా తన ఆర్థిక వ్యవస్థను రక్షించుకోవడానికి భారీ స్థాయిలో బొగ్గు గ్యాసిఫికేషన్‌ను (సుమారు 350 మిలియన్ టన్నులు) ఉపయోగించుకుంది. ఆ అనుభవం నుండి నేర్చుకుంటూ, భారత్ కూడా ఈ రంగంలో పెట్టుబడులను ప్రోత్సహిస్తోంది. న్యూ ఎరా క్లీన్‌టెక్ సొల్యూషన్స్ (New Era Cleantech Solutions) వంటి కంపెనీలు ఈ దిశగా అడుగులు వేస్తున్నాయి. మహారాష్ట్రలోని చంద్రాపూర్‌లో ₹20,000 కోట్ల వ్యయంతో ఒక బొగ్గు గ్యాసిఫికేషన్, కార్బన్ క్యాప్చర్ కాంప్లెక్స్‌ను నిర్మించడానికి సన్నాహాలు జరుగుతున్నాయి. ఈ ప్రాజెక్ట్ ఏటా 5 మిలియన్ టన్నులకు పైగా బొగ్గును ప్రాసెస్ చేసి, ప్రారంభంలో అమ్మోనియా, అమ్మోనియం నైట్రేట్, మోనోఇథిలీన్ గ్లైకాల్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. భవిష్యత్తులో యూరియా, డైమిథైల్ ఈథర్ (DME), సస్టైనబుల్ ఏవియేషన్ ఫ్యూయల్ (SAF), ఇథనాల్ వంటి వాటిని కూడా ఉత్పత్తి చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఈ ప్రాజెక్టులు దిగుమతి చేసుకునే రసాయనాలు, ఇంధనాల స్థానంలో దేశీయంగా ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని పెంచడానికి దోహదపడతాయి.

ఈ లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి, భారత ప్రభుత్వం ₹37,500 కోట్ల విలువైన పథకాన్ని కేబినెట్ ఆమోదం కోసం సిద్ధం చేసింది. ఇది గతంలో ఇచ్చిన ప్రోత్సాహకాలకు తోడవుతుంది. ప్రపంచ LNG ధరలు 2026 నాటికి పెరిగే సరఫరా కారణంగా తగ్గే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, దేశీయ ఉత్పత్తి ఆవశ్యకతను ఇది తగ్గించదు. ప్రపంచ ఇంధన మార్కెట్లు ఇంకా అస్థిరంగానే ఉన్నాయి. స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హార్ముజ్ వంటి కీలక రవాణా మార్గాలపై భౌగోళిక-రాజకీయ ప్రమాదాలు భారత్ ఇంధన భద్రతకు నిరంతరం ముప్పు కలిగిస్తున్నాయి. అయితే, బొగ్గు గ్యాసిఫికేషన్‌లో ఒక కీలకమైన సాంకేతిక సవాలు ఉంది. భారత బొగ్గులో అధిక బూడిద (Ash) శాతం (30-45%) ఉండటం వల్ల ప్రాసెసింగ్ ఖర్చులు పెరుగుతాయి. అయినప్పటికీ, కార్బన్ క్యాప్చర్ టెక్నాలజీతో కలిపి వాడితే, దేశీయ బొగ్గును మరింత సమర్థవంతంగా, శుభ్రంగా ఉపయోగించుకునే మార్గంగానూ దీనిని పరిగణిస్తున్నారు.

అయితే, ఈ బొగ్గు గ్యాసిఫికేషన్ ప్రణాళికలకు కొన్ని గణనీయమైన అడ్డంకులున్నాయి. ఈ ప్రాజెక్టులు అధిక మూలధనాన్ని కోరుతాయి (Capital Intensive) మరియు భారతీయ అధిక-బూడిద బొగ్గును నిర్వహించడానికి ప్రత్యేక సాంకేతికతలు అవసరం, ఇది ఆర్థిక, కార్యాచరణ నష్టాలను సృష్టిస్తుంది. ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహకాలు ఉన్నప్పటికీ, ఈ సంస్థల దీర్ఘకాలిక విజయం స్థిరమైన విధాన మద్దతు, సమర్థవంతమైన నిర్వహణపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రపంచం డీకార్బనైజేషన్ (Decarbonization) వైపు వేగంగా కదులుతున్న తరుణంలో, శిలాజ ఇంధన ఉత్పన్నాలపై భారీగా పెట్టుబడులు పెట్టడంపై ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి. బొగ్గు గ్యాసిఫికేషన్‌పై దృష్టి సారించడం దీర్ఘకాలంలో నిలకడైనది కాదని విమర్శకులు వాదిస్తున్నారు. LNG ధరలు తగ్గితే, బొగ్గు గ్యాసిఫికేషన్ ఉత్పత్తుల ధరల వ్యత్యాసం తగ్గడం వల్ల దాని ఆర్థిక ఆకర్షణ కూడా క్షీణించవచ్చు. సబ్సిడీలు, పాలసీ మద్దతుపై ఆధారపడటం, దేశీయ పరిశ్రమ ఇంకా ప్రారంభ దశలోనే ఉందని, బలహీనంగా ఉండవచ్చని సూచిస్తుంది. గతంలో ఇలాంటి కొన్ని చొరవలు (ఉదాహరణకు, UPA ప్రభుత్వం యొక్క కోల్ బెడ్ మీథేన్ (CBM) ప్రోత్సాహం) పరిమిత విజయాన్నే సాధించాయి, ఇది నిరంతర, దీర్ఘకాలిక నిబద్ధత ఆవశ్యకతను నొక్కి చెబుతుంది.

మొత్తంమీద, భారత్ యొక్క మెరుగైన ఇంధన భద్రత, పారిశ్రామిక స్వయం-సమృద్ధి ప్రణాళికలకు బొగ్గు గ్యాసిఫికేషన్ ఒక కీలకమని నిపుణులు భావిస్తున్నారు. ప్రపంచ LNG మార్కెట్లలో మార్పులతో పోల్చినప్పుడు దీని తక్షణ ఆర్థిక ప్రయోజనాలు చర్చనీయాంశంగా మారవచ్చనే వాదనలు ఉన్నప్పటికీ, బాహ్య షాక్‌లను తట్టుకునేంత బలమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను నిర్మించడమే దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. సాంకేతిక అడ్డంకులను అధిగమించడం, సమర్థవంతమైన పాలసీ అమలు, దిగుమతి ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడానికి దేశీయ వనరులను ఉపయోగించుకోవడం దీని విజయానికి కీలకం. అంతిమ లక్ష్యం, భవిష్యత్ భౌగోళిక-రాజకీయ, ఆర్థిక అనిశ్చితులను ఎదుర్కోగల ఆర్థికంగా బలమైన, వ్యూహాత్మకంగా స్వతంత్ర దేశంగా భారత్‌ను నిలబెట్టడమే.